Haciz Nedir?

Haciz, icra takibi kesinleştiği halde borç ödenmezse alacaklının talebi üzerine borçluya ait mal, hak ve alacaklara icra dairesi eliyle zorla el konulmasıdır. Bu işlem borcu ortadan kaldırmaz, yalnızca alacağın tahsilini güvence altına almak amacıyla borçlunun malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlar.

Haczin hukuki çerçevesi^[1] ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun tam metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir. İcra daireleri hacze kendiliğinden karar veremez, mutlaka alacaklının açık talebi gerekir. Alacaklı, ödeme emrinin borçluya tebliğinden itibaren 1 yıl içinde haciz talep etmek zorundadır. Aksi halde icra dosyası işlemden kaldırılır.

Haciz yetkisi sınırsız değildir. Borçlunun insan onuruna yakışır şekilde yaşamını sürdürebilmesi için gerekli bazı mal ve gelirler^[2] uyarınca hacizden istisna tutulmuştur.

Haczin Hukuki Niteliği

Haciz, borcu sona erdiren bir işlem değildir. Borç ilişkisi hacizle birlikte devam eder, ancak haczedilen mal borçlunun serbestçe tasarruf edebileceği bir değer olmaktan çıkar. Bu sınırlama, alacaklının ilerleyen aşamada satış yoluyla alacağını tahsil edebilmesini teminat altına alır.

Alacaklının haciz isteyebilmesi için borçlunun mal beyanında bulunmuş olması şart değildir. Borçlunun takibe itiraz etmesi halinde, itirazın kaldırılması veya iptali davasında verilen karar kesinleşinceye kadar geçen süre, bir yıllık haciz isteme süresine dahil edilmez.

Haciz Türleri

Haciz, icra takibinin aşamasına ve alacağın niteliğine göre farklı türlerde uygulanır. Her tür ayrı şartlara ve farklı hukuki sonuçlara sahiptir.

• Kesin haciz: takibin kesinleşmesinden sonra uygulanır ve alacaklıya satış isteme yetkisi verir
• Geçici haciz: satış yetkisi vermeyen, koruma amaçlı bir haciz türüdür
• İlave haciz: haczedilen malların satış bedeli tüm alacakları karşılamadığında yeni mallar üzerine konulur
• Tamamlama haczi: paylaştırma aşamasında satış gelirinin yetmemesi halinde icra müdürü tarafından resen uygulanır
• Birlikte haciz: hukuken veya fiilen ayrılması mümkün olmayan mallar için söz konusudur
• İhtiyati haciz: para alacağının tahsil edilememesi riskine karşı mahkeme kararıyla uygulanan geçici bir koruma tedbiridir

Kesin Haciz

Kesin haciz, icra takibinin borçlu bakımından kesinleşmesinden sonra uygulanan ve alacağın fiilen tahsilini amaçlayan haciz türüdür. İlamsız icrada ödeme emrine 7 gün içinde itiraz edilmemesi, itiraz edilmişse itirazın kaldırılması veya iptali kararının kesinleşmesiyle takip kesinleşir.

Kesin haczin en ayırt edici özelliği satış isteme yetkisi vermesidir. Borç hacizden sonra da ödenmezse alacaklı, haczedilen malların satışını talep edebilir. Satış bedelinden önce takip ve satış masrafları, kalan kısım ise alacaklının alacağı için mahsup edilir.

Geçici Haciz

Geçici haciz, icra takibinin henüz kesinleşmediği aşamada alacaklının ileride alacağını tahsil edememe riskine karşı başvurabileceği koruyucu nitelikte bir haciz türüdür. En sık uygulama alanı, borçlunun takibe itiraz etmesi üzerine alacaklının itirazın geçici kaldırılması yoluna başvurması halidir.

Geçici haczin hukuki dayanağı^[3] hükmüdür. Bu haciz alacaklıya satış isteme yetkisi vermez. ^[4] uyarınca geçici haciz sahibi alacaklı haczedilen malın satışını isteyemez. Borçlunun, itirazın geçici kaldırılması kararından itibaren 7 gün içinde borçtan kurtulma davası açmaması halinde geçici haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür.

Uyarı: Borçlu, itirazın geçici kaldırılması kararından itibaren 7 gün içinde borçtan kurtulma davası açmazsa geçici haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür.

İhtiyati Haciz Nedir?

İhtiyati haciz, henüz kesinleşmemiş bir para alacağının ileride tahsil edilememesi riskine karşı mahkeme kararıyla borçlunun malvarlığı üzerine uygulanan geçici bir tedbirdir. Kesin hacizle karıştırılmamalıdır, zira ihtiyati haciz alacak henüz kesinleşmeden ve borçlunun mal kaçırmasını önlemek amacıyla devreye girer.

Hukuki dayanağı^[5] ve devamı maddeleridir. Alacaklı, ihtiyati haciz kararı alırken kural olarak teminat göstermek zorundadır. Dava veya icra takibi kesinleştiğinde ihtiyati haciz kesin hacze dönüşür ve satış aşamasına geçilebilir. İhtiyati haczin ayrıntılı şartları için ihtiyati haciz nedir başlıklı yazımıza bakılabilir.

Not: İhtiyati haciz, kesin hacizle karıştırılmamalıdır. Kesin haciz takibin kesinleşmesinden sonra uygulanırken, ihtiyati haciz alacak henüz kesinleşmeden mahkeme kararıyla uygulanan geçici bir tedbirdir.

Kesin haciz, geçici haciz ve ihtiyati haciz arasındaki temel farklar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Haczedilebilir ve Haczedilemez Mallar

İcra hukukunda temel ilke borca yetecek ölçüde haciz yapılmasıdır. Taşınır ve taşınmaz mallar, banka hesapları, üçüncü kişilerdeki alacaklar ve ticari kazançlar haczedilebilir mallar arasındadır.

Buna karşılık haczedilemez mallar^[6] maddesinde sınırlı sayıda düzenlenmiştir. Günlük yaşam için zorunlu ev eşyaları, borçlunun mesleğini icra edebilmesi için gerekli araç ve gereçler ile borçlunun haline münasip evi bu kapsamdadır. Örneğin evde iki televizyon varsa ihtiyaç fazlası olanı haczedilebilir, ancak tek televizyon haczedilemez.

Eve haciz işleminin nasıl yürütüldüğü ve hangi eşyaların haczedilemeyeceği hakkında ayrıntılı bilgi için Eve Haciz Gelir mi? yazımıza bakabilirsiniz.

Bilgi: Aynı işlevi gören birden fazla eşyadan yalnızca ihtiyaç fazlası olanı haczedilebilir. Borçlunun günlük yaşamı için zorunlu tek eşya kural olarak haczedilemez.

Haczedilemeyen Mallar

Maaş ve Gelirlerin Haczi

Maaş haczinde temel ilke ölçülülüktür.^[7] uyarınca borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli miktar bırakıldıktan sonra, kalan kısmın en az dörtte biri hacze konu edilebilir. Birden fazla haciz varsa hacizler sıraya konur ve önceki haciz bitmeden sonraki için kesintiye geçilemez.

Önemli: Birden fazla haciz varsa hacizler sıraya konur. Önceki haciz bitmeden sonraki haciz için kesintiye geçilemez.

Maaş haczi, işverene gönderilen haciz müzekkeresiyle uygulanır ve işveren kesintiyi icra dosyasına yatırmakla yükümlüdür. Emekli aylıkları kural olarak haczedilemez, ancak nafaka borçları veya emeklinin haciz aşamasında verdiği açık rızası halinde haciz mümkündür.

Maaş haczinin oranı, işlemin aşamaları ve itiraz yolları hakkında ayrıntılı bilgi için Maaşıma Haciz Geldi, Ne Yapmalıyım? yazımıza bakabilirsiniz.

Kira Alacaklarının, Hak ve Alacakların Haczi

Kira alacağının haczinde taşınmazın kendisine değil, borçlunun kiracıdan olan alacağına el konulur. İcra dairesi kiracıya haciz ihbarnamesi göndererek kira bedelinin icra dosyasına ödenmesini bildirir, bu bildirimden sonra kiracının borçluya yaptığı ödemeler geçerli sayılmaz.

Bankalardaki mevduatlar ve şirketlerden olan alacaklar gibi hak ve alacakların haczi ise^[8] uyarınca gönderilen haciz ihbarnamesiyle uygulanır. Üçüncü kişi, ihbarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içinde borcu olmadığını bildirmezse alacak zimmette sayılır ve ödeme yükümlülüğü altına girer.

Banka hesaplarına haciz konulması ve haczedilemeyen hesap türleri hakkında ayrıntılı bilgi için Banka Hesabına Haciz Konulması yazımıza bakabilirsiniz.

Haczedilen Malların Muhafazası ve Satışı

Haczedilen taşınır mallar kural olarak yediemin eliyle muhafaza edilir. Mallar icra dairesinin uygun görmesi halinde borçluya, üçüncü bir kişiye veya lisanslı yediemin depolarına teslim edilebilir. Yediemin, malları aynen korumak ve talep üzerine eksiksiz teslim etmekle yükümlüdür, aksi halde hukuki ve cezai sorumluluk doğar.

^[9] uyarınca alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren 1 yıl içinde haczolunan malın satışını istemelidir. Bu süre içinde satış talep edilmezse haciz kendiliğinden düşer. 2021 yılındaki değişiklikten önce taşınır mallar için 6 aylık, taşınmaz mallar için 1 yıllık ayrı süreler uygulanıyordu. Güncel düzenleme bu ayrımı kaldırarak tüm hacizler için tek bir yıllık süre getirmiştir. Taşınmaz haczinde ise fiili el koyma değil tapu kaydına haciz şerhi işlenmesi söz konusudur ve borçlunun haline münasip evi için meskeniyet iddiası ileri sürülebilir.

Hacze İtiraz ve Şikayet Süreleri

Hacze Karşı İcra Mahkemesine Şikayet

Haciz işlemi hukuka aykırı yapılmışsa icra mahkemesine şikayet yoluna başvurulabilir. Başvuru icra dairesine değil doğrudan icra hukuk mahkemesine yapılır ve mahkeme haczin tamamen ya da kısmen kaldırılmasına karar verebilir.

Kanunen haczedilmesi yasak olan bir mala haciz konulduğunda borçlu, haczin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde haczedilemezlik şikayeti yoluna başvurabilir. Devlet malları bakımından bu süre sınırlaması aranmaz. Borçlunun haline münasip tek konutuna haciz konulmasında ise meskeniyet şikayeti gündeme gelir ve konutun haline münasip olup olmadığı bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Haczin Kaldırılması Hangi Hallerde Talep Edilir?

Haczin kaldırılması, borçlunun ya da bazı durumlarda üçüncü kişilerin konulan haczin geçerli olmadığını ileri sürerek sona erdirilmesini istemesidir. Uygulamada bu talep dört durumda öne çıkar.

• Haczedilen malın kanunen haczedilemez nitelikte olması
• Haczin usule aykırı yapılmış olması, örneğin tutanağın düzenlenmemesi
• Borcun tamamen ödenmiş veya geçerli şekilde yapılandırılmış olması
• Haczin borç miktarıyla orantısız, ölçüsüz şekilde uygulanmış olması

Borçlu veya ilgili üçüncü kişi, icra müdürlüğüne dilekçeyle başvurur. Talebin reddi halinde 7 gün içinde icra mahkemesine şikayet yoluna gidilebilir.

Haciz Sürecinde Avukat Desteğinin Önemi

Haciz süreci, sıkı usul ve süre kurallarına bağlı bir icra aşamasıdır. Borçlu açısından avukat, haczedilemez malların korunmasını ve ölçüsüz hacizlere karşı icra mahkemesine başvurulmasını sağlar. Alacaklı açısından ise haciz ve satış taleplerinin süresinde yapılmasını, haczin düşme riskinin önlenmesini temin eder.

Haciz Nedir Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Haciz sürecine ilişkin sık sorulan sorulara aşağıda yer verilmiştir.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları