Hamile Çalışanların Hakları Nelerdir?

Hamile çalışanların hakları, gebelik döneminde kadın çalışanı fiilen çalıştığı süre boyunca koruyan bir dizi kanuni sınırlamadan oluşur. Bu haklar arasında gece çalıştırılmama, ağır ve tehlikeli işlerde görevlendirilmeme, ücretli doktor izni, hafif işe geçiş ve gebelik gerekçesiyle fesih yasağı sayılabilir.

• Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra onaltı hafta olmak üzere toplam yirmidört haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki iki haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir.
• Kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır.
• Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir.
• Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu halde işçinin ücretinde bir indirim yapılma
• İsteği halinde kadın işçiye, yirmidört haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde yirmialtı haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir.
• Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kulllanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.
• Gebe olan kadın günde yedi buçuk saatten fazla ve gece çalıştırılamaz.

Doğum öncesi ve sonrası izin süresi Doğum İzni yazımızın, süt izni ve doğum sonrası diğer haklar ise Çalışan Anne Hakları yazımızın konusudur. Bu yazı, çalışanın gebelik boyunca işyerinde fiilen bulunduğu dönemdeki koruyucu haklarını ele alır.

Hamile Çalışanın Gece Vardiyası ve Çalışma Süresi Sınırı

Hamile çalışan, gebeliği hekim raporuyla belirlendiği tarihten doğuma kadar gece mesaisinde çalıştırılamaz.^[1] Emziren çalışan için bu yasak doğumdan itibaren bir yıl sürer, işyeri hekiminin gerekli görmesi halinde altı ay daha uzatılabilir.

Yasağın kapsadığı dönemde işverenin çalışma saatlerini gündüz postasına denk getirmesi gerekir. İşçinin ayrıca bir talepte bulunması şart değildir, düzenleme işverenin kendiliğinden yerine getirmesi gereken bir yükümlülüktür.

Hamile ve emziren çalışan günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz.^[2] Bu sınır, fazla mesai uygulamasını fiilen devre dışı bırakır.

Uyarı: Bazı işyerleri gece postasındaki hamile çalışanı doğrudan ücretsiz izne çıkarmayı tercih eder. Bu, kanunun aradığı gündüz postasına geçirme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi anlamına gelir ve çalışan için haksız bir ücret kaybı doğurur.

Hamile Çalışanın Gece Vardiyası ve Çalışma Süresi Sınırı

Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre işçinin rızası dışında tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarılması işverenin feshi sayılır ve kıdem tazminatı doğurur.^[3] Bu kural, gündüz postasına geçirilmesi gerekirken ücretsiz izne zorlanan hamile çalışan için de geçerlidir; çalışan bu uygulamayı kabul etmezse iş sözleşmesinin işveren tarafından feshedildiğini ileri sürerek kıdem tazminatı talep edebilir.

Hamile Çalışanın Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalıştırılma Yasağı

Hamile ve emziren çalışan, sağlığını ve güvenliğini tehdit eden ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılamaz. Bu işlerin kapsamı, Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarına Dair Yönetmelik‘te ayrıntılı biçimde listelenir.

Kimyasal madde, radyasyon, aşırı gürültü veya ağır kaldırma gerektiren işler bu yasağın tipik örnekleridir. İşveren, işyerinde hamile veya emziren çalışan bulunduğunu öğrendiğinde risk değerlendirmesini yenilemek ve gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

Risk ortadan kaldırılamıyorsa çalışanın geçici olarak başka bir işe kaydırılması gerekir. Bu geçiş, aşağıda anlatılan hafif işe geçiş hakkıyla iç içe işler.

Hamile İşçi Hakları

Hamile Çalışanın Hafif İşe Geçme Hakkı

Hekim raporuyla sağlığının mevcut işine uygun olmadığı belirlenen hamile çalışan, daha hafif bir işte çalıştırılır. Bu geçiş sırasında ücrette herhangi bir indirim yapılamaz.

Hafif işe geçiş, çalışanın kendi talebiyle değil hekim raporuyla başlar. İşyerinde uygun hafif iş yoksa işveren, çalışanı geçici olarak başka bir bölüme yönlendirmek ya da ücretli sayılan bir izinle sonuçlandırmakla yükümlü olur; çalışanı tek taraflı ücretsiz izne çıkaramaz.

Hamile Çalışanın Doktor Kontrolüne Gitme Hakkı

Hamile çalışan, gebelik süresince yapılması gereken periyodik doktor kontrolleri için ücretli izin kullanma hakkına sahiptir.^[4] Bu izin süresi maaştan kesinti yapılmasına engel olur.

Kontrol izninin süresi kanunda sabit bir saat olarak belirlenmemiştir, muayenenin gerektirdiği makul süreyle sınırlıdır.

İpucu: İşveren çalışandan randevu belgesi gibi makul bir kanıt isteyebilir, ama izni tümüyle reddedemez. Randevu belgesini saklamak, ileride çıkabilecek bir uyuşmazlıkta işinizi kolaylaştırır.

Gebelik Sebebiyle Fesih Yasağı ve Ayrımcılık Tazminatı

Gebelik, çalışanın işten çıkarılması için geçerli bir neden sayılmaz. 4857 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki ayrımcılık yasağı ile 18. maddenin üçüncü fıkrası bu korumayı birlikte sağlar.^[5] İşveren feshi başka bir gerekçeye dayandırsa da arkasındaki asıl neden gebelikse fesih geçersiz sayılır.

Gebelik nedeniyle işten çıkarılan çalışan hem işe iade talep edebilir hem de ayrı bir ayrımcılık tazminatı isteyebilir. Fesih sürecinin işleyişi ve talep edilebilecek tazminatların tamamı için Hamile İşçinin İşten Çıkarılması Nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Gebelik Sebebiyle Fesihin İspatı

Uygulamada işverenler feshi genellikle devamsızlık veya performans gibi başka bir gerekçeye dayandırır. Böyle bir durumda ispat yükünün kimde olduğu belirleyicidir; Yargıtay bu yükü açıkça işverene yükler.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin bir kararında, işverenin hamilelik bildirimi üzerine verim alamama gerekçesiyle yaptığı feshin ayrımcılık teşkil ettiği ve işverenin 4857 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki bir ihlalin bulunmadığını ispatlayamadığı kabul edilmiştir.^[6]

Önemli: Çalışanın gebeliğini kanıtlaması yeterli değildir. Asıl yük, feshin gerçekten gebelikten bağımsız ve geçerli bir nedene dayandığını göstermek üzere işverenin üzerindedir. İşveren bu ispatı yapamazsa fesih gebelik nedeniyle yapılmış sayılır.

Gebelik Sebebiyle Fesih Yasağı ve Ayrımcılık Tazminatı

Hamile Çalışanın Gebeliğini Bildirmesi Zorunlu Mu?

Bu haklardan yararlanmanın ilk adımı, gebeliğin işverene bildirilmesidir. Kanun bildirim için belirli bir şekil şartı aramaz, ancak gece çalışması ve ağır iş yasağının uygulanabilmesi için işverenin gebelikten haberdar olması gerekir.

Not: Gebelik durumunu gösteren hekim raporunu işyerine yazılı olarak iletmek önerilir. Bu belge, ileride bir uyuşmazlık çıkması halinde çalışanın haklarını ispat etmesini kolaylaştırır.

İşveren, raporu aldıktan sonra makul bir süre içinde gerekli düzenlemeleri (gündüz postasına geçirme, hafif işe kaydırma gibi) yapmakla yükümlüdür. Bu süreyi gerekçesiz uzatan işveren, çalışma koşullarının uygulanmaması nedeniyle sorumlu tutulabilir.

Hamile çalışanların hakları konusunda durumunuza özel bir değerlendirme almak veya gebelik gerekçesiyle yapılan bir fesihle karşı karşıyaysanız İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Hamile Çalışanın Gebeliğini Bildirmesi Zorunlu Mu?

Hamile Çalışanların Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gebelik döneminde çalışma hayatıyla ilgili en çok merak edilen soruları bu başlıkta topladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları