İşçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi; iş hukukundan işçinin hastalık, mazeret izni ve sair izin dönemlerinde çalışmama ihtimaline binaen bilirkişi raporunda hesap edilen bazı işçilik alacakları üzerinden genellikle yüzde 30 oranında yapılan ve işçi ile işveren arasında bir dengeleme yapılmasını amaçlayan uygulamaya verilen addır.
Hangi İşçilik Alacakları Hakkaniyet İndirimine Tabidir?
Yargıtay içtihatları uyarınca hakkaniyet indirimi uygulanan alacak kalemleri şunlardır:
- Fazla Mesai Alacakları
- Ulusal Bayram Çalışma Alacakları
- Genel Tatil Çalışma Alacakları
- Hafta Tatili Çalışma Alacakları
Hakkaniyet indirimi oranı belirlenirken iş davasında işçinin yukarıda saydığımız alacaklarını ispat yöntemi dikkate alınır. Bu ispat vasıtalarına göre hakim hakkaniyet indirimini %30’dan daha fazla veya daha az da yapabilir.
Fazla Çalışma, Hafta Tatili, Ulusal Bayram ve Tatil Günleri Alacağında Hakkaniyet İndirimi
Uygulamada fazla çalışma, hafta tatilleri, ulusal bayram ve tatil günlerinde yapılan çalışmalara ilişkin işçi alacaklarına indirim uygulanabilmektedir. Yargıtay içtihatları uyarınca ispat yöntemine göre uygulanan indirim “hakkaniyet indirimi” ya da 06.12.2017 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararı uyarınca “karineye dayalı makul indirim” olarak adlandırılmaktadır.
İşçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi hangi oranda uygulanacağı konusunda ise sabit bir oran söz konusu değildir. Yargıtay kararlarına göre bu oranın %25 – 30 arasında olduğu görülmektedir. Bununla beraber %5- 10’luk indirimlerin az, %40 – 50’lik indirimlerin ise fazla bulduğu kararlar da mevcuttur.
İşçilik Alacaklarında Hakkaniyet İndiriminin Uygulanacağı Durumlar
Takdiri indirim, işçinin yazılı belge ile ispat edemediği ve sadece tanık beyanlarından faydalanarak ortaya koyduğu alacak haklarında uygulanabilir. Aşağıdaki durumlar mevcut olduğunda hakkaniyet indirimi, hüküm verilirken dikkate alınabilir.
-
Alacakların yalnızca tanık delili ile ispatlanmış olması
-
Tanık beyanları ve iddialar hayatın olağan akışına aykırı olması
-
Alacak miktarının çok yüksek olması
- İşverenin ödeme güçlüğü çekmesi
Yargıtay’ın yukarıda açıkladığımız durumlarla ilgili hakkaniyet indirimi yapılması gerektiği görüşünde olması, işçinin uzun süre boyunca aralıksız çalışmasının veya tüm tatil günlerinde çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olacağını kabul etmesinden kaynaklıdır. Ayrıca sadece tanık beyanları ispat aracı olarak kullanıldığında, başka bir deyişle fazla çalışma kesin olarak kanıtlanamadığında indirime gidilmesi uygun görülmektedir. Bunun bir sebebi de tanık beyanların çoğu zaman abartılı olabileceğinin kabulüdür.
Hakkaniyet İndirimi Yapılmayan Haller Nelerdir?
Hakkaniyet indiriminin bazı alacak türlerine ya da ispat yöntemlerine göre uygulanamayacağı haller vardır.
Hakkaniyet indirimi aşağıda sıraladığımız işçi alacakları türlerinde uygulanamaz.
- Kıdem Tazminatı
- İhbar Tazminatı
- Yıllık Ücretli İzin
Hakkaniyet indirimi aşağıda ispat yöntemleriyle tespit edilen fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve tatil günleri alacaklarında uygulanamaz.
- Her Türlü Yazılı Delil
- İşyeri Kayıtları
- Çalışmayı Gösteren Belgeler
Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi’nin 2023/708 Esas, 2023/964 Karar nolu ilamında ”Somut davada, dosyaya sunulan vardiya çizelgeleri doğrultusunda davacının çalışma saatleri belirlenmiş, dinlenen tüm tanıklar çalışma saatlerini doğrulamışlardır. Davacının, işyeri kayıtları esas alınarak hesaplanan fazla çalışma alacağının ödendiği davalı tarafça kanıtlanamadığından yazılı kayıtlarla doğrulanan çalışma düzenine göre hesaplanan fazla çalışma alacağının hakkaniyet indirimi uygulanmaksızın hüküm altına alınması doğru olmuştur. ” ifadeleriyle vardiya çizelgeleri doğrultusunda hesaplanan işçilik alacaklarının hakkaniyet indirimine tabi olmadığı hükme bağlanmıştır.
Bir iş davasında hakkaniyet indiriminin uygulanacağı alacaklar bakımından alacağın bir kısmı yazılı delille, diğer kısmı sadece tanık beyanıyla ispat ediliyorsa hakkaniyet indirimi yapılacak kısımlara yine ispat yöntemine göre karar verilmelidir. Yani yazılı delille ispat edilen alacak kısımlarında hakkaniyet indirimi yapılmaması gerekirken, tanıkla ispat edilen alacaklarda hakkaniyet indirimi yapılmalıdır. Bu konuda Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin verdiği karara bu linkten ulaşabilirsiniz.
İş Davalarında Davacının Hakkaniyet İndirimi Yaparak Islah ve Talep Artırım Yapması
Davalarda işçi tarafı, hakimin karar vereceği hakkaniyet indirimini hesaba katarak ıslah veya talep artırımını hakkaniyet indirimine göre yapabilir.
Hakkaniyet indirimine tabi işçilik alacakları için yapılacak ıslahta çok yüksek miktarlarda nispi harç ücretleri çıkabilmektedir. Islah ve bedel artırım taleplerinin hakkaniyet indirimine göre yapılması, nispi ıslah harçlarının daha düşük çıkmasını sağlamakta ve ödemeyi kolaylaştırmaktadır.
İşçi veya vekili hakkaniyet indirimi yapılacağına kanaat getirerek işçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi yaparak ıslah ve talep artırımında bulunduğunda, istenen miktar üzerinden tekrar hakkaniyet indirimi yapılması olanaksızdır. Ancak mutlaka ıslah ya da talep artırım dilekçesinde indirim yapıldığı bilgisine yer verilmelidir.
Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2022/1214 Esas, 2024/396 Karar nolu ilamında ”Her ne kadar davalı vekili, davacının hakkaniyet indirimini dikkate alarak ıslah talebinde bulunmasına göre değil, taleple bağlılık ilkesi gereğince ıslah dilekçesinde talep edilen miktarlar üzerinden hakkaniyet indirimi uygulanması gerektiğini, ıslah edilen ve yerel mahkemece kabul edilen alacak miktarları dikkate alındığında kendileri lehine vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmemesinin hatalı olduğunu belirterek istinaf talebinde bulunmuş ise de, davacının ıslah talebine konu ettiği miktarların hükme esas alınan hesap raporundaki miktarları kapsadığı anlaşılmakla, yerel mahkemece üzerinden hakkaniyet indimi yapılan hesaplama miktarlarında isabetsizlik görülmemiştir.” ifadeleriyle hakkaniyet indirimi yapılarak talep edilen işçilik alacakları bakımından, tekrar hakkaniyet indirimi yapılmasına gerek olmadığını hükme bağlamıştır.
Hakkaniyet İndirimi ile İlgili Merak Edilenler
Hakkaniyet indirimi hakkında temel olarak merak edilen soruları ve cevaplarını sizler için derledik.
Hakkaniyet İndirimi Nedir?
Hakkaniyet indirimi, mahkemelerin, işçilik alacaklarına ilişkin ücretlerin hesaplanması sırasında, adil bir denge kurmak için işverenin mali durumu ve diğer etkenler göz önüne alınarak yaptıkları oransal indirimdir.
İşçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi tüm işçilik alacaklarında yapılabilir mi?
Hayır, İşçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi her işçilik alacağında uygulanmaz.
Hakkaniyet indirimi işverenin ödeme güçlüğü durumunda mı uygulanır?
Evet, işverenin ödeme güçlüğü yaşadığı durumlar hakkaniyet indirimi yapılmasında etkili olabilir. Ancak mahkeme, işverenin mali durumunu detaylı şekilde inceler.
İşçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi işçinin alacaklarını tamamen ortadan kaldırır mı?
Hayır, hakkaniyet indirimi, işçinin alacaklarını tamamen ortadan kaldırmaz. Sadece makul bir oranda indirim yapılır ve kalan kısmın ödenmesi sağlanır.
Hakkaniyet indirimi hangi tazminat türlerinde daha sık uygulanır?
Fazla mesai, hafta tatili. ulusal bayram genel tatil ücretleri gibi işçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi daha sık uygulanır.
Hakkaniyet indirimi yasal bir düzenlemeye dayanıyor mu?
Türk hukukunda hakkaniyet indirimi yasal bir düzenlemeye doğrudan dayanmamakla birlikte, genel hukuk ilkeleri ve yüksek mahkemenin içtihatları doğrultusunuda uygulanır.
İşçi hakkaniyet indirimi kararına itiraz edebilir mi?
Evet, işçi hakkaniyet indirimi kararına itiraz edebilir. Bunun için istinaf veya temyiz yollarına başvurma hakkı vardır.
İşçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi indirimi hangi oranlarda yapılabilir?
Hakkaniyet indiriminin oranı mahkemenin takdirine bağlıdır ve somut olayın özelliklerine göre değişir. Net bir oran belirtilmemiştir.
Hakkaniyet indirimi yapılan bir dosyada mahkeme hangi belgeleri inceleyebilir?
Mahkeme, işverenin mali durumunu gösteren belgeler, işçinin çalışma kayıtları, puantaj kayıtları, tanık beyanları, vardiya listelerini inceleyerek hakkaniyet indirimi yapabilir.
Hakkaniyet indirimi yapılırken işverenin kötü niyetli olduğu durumlar nasıl değerlendirilir?
İşverenin kötü niyetli olduğu, yani işçiyi mağdur etmek amacıyla hareket ettiği örneğin hileli puantaj kayıtları gibi durumlarda mahkeme hakkaniyet indirimi yapmayabilir veya daha düşük bir indirim uygulayabilir.
İşçilik alacaklarında Hakkaniyet indirimi fazla mesai alacaklarında nasıl uygulanır?
Fazla mesai alacaklarında, işçinin yaptığı fazla mesai miktarı salt tanık anlatımları ile tespit edilebiliyorsa bu durum göz önüne alınarak hakkaniyet indirimi yapılabilir.
Hakkaniyet indirimi, zamanaşımı süresi üzerinde etkili midir?
Hayır, hakkaniyet indirimi zamanaşımı süresini etkilemez. İşçilik alacaklarında genel zamanaşımı kuralları aynen uygulanır.
Hakkaniyet indirimi işverenin iflas etmesi durumunda da yapılabilir mi?
İşverenin iflası durumunda, iflas masasına giren alacaklar için hakkaniyet indirimi yapılabilir.
Mahkeme hakkaniyet indirimi yapmadan önce tarafları dinlemek zorunda mı?
Evet, mahkeme tarafların ekonomik durumlarını ve davanın tüm koşullarını değerlendirirken işçi ve işverenin beyanlarını dikkate almak zorundadır.
Hakkaniyet indirimi yapılması işçi-işveren arasındaki sözleşmeye aykırı olabilir mi?
Hakkaniyet indirimi yapılması, sözleşmenin hükümlerine aykırı olmadığı sürece mümkündür. Sözleşmede işçinin tam alacağına dair hükümler varsa mahkeme bu durumu dikkate alabilir.
Hakkaniyet indirimi kararını temyiz etmek mümkün müdür?
Evet, hakkaniyet indirimi kararını temyiz etmek mümkündür. Taraflar, mahkemenin verdiği kararı Yargıtay’a taşıyabilir.
Hakkaniyet indirimi iş davalarında hangi aşamada uygulanır?
İşçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi genellikle iş davalarının son aşamasında, mahkemenin hüküm verirken yaptığı hesaplamalar sırasında karar aşamasında uygulanır.
