Kıdem Tazminatına Esas Ücret ve Ekleri

Kıdem tazminatına esas ücret, işçinin bir işyerinde çalıştığı süre boyunca verdiği emeğe ve hizmete karşılık işveren tarafından ödenen tazminatın hesap tabanıdır. Hesaplamada çıplak maaş değil, süreklilik taşıyan tüm ek ödemelerin eklenmesiyle bulunan giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Bu ücret, işçinin işten ayrıldığı tarihteki son 30 günlük kazancı üzerinden belirlenir.

Yemek, yol ve prim gibi düzenli ödemeler bu hesaba dahil edilirken, fazla mesai ücreti gibi geçici nitelikteki ödemeler dahil edilmez. Ücretin sabit olmadığı hallerde farklı bir hesaplama yöntemi uygulanır ve tutar her zaman kıdem tazminatı tavanıyla sınırlıdır.

Kıdem Tazminatına Esas Ücret Nedir?

Kıdem tazminatına esas ücret, işçinin son 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti üzerinden hesaplanır. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında olan, yani bir iş sözleşmesiyle çalışan işçiler, o iş yerinden ayrılırken belli koşulları sağlamaları halinde hizmetlerine karşılık kanunen bu tazminata hak kazanır.

Tazminatın ödenmesinin amacı, iş yerinde sadakatle çalışan ve yıpranan işçinin emekleri karşılığında geleceğine dair endişelerini azaltmaktır. Kıdem tazminatına esas alınacak ücretin tespitinde, 4857 sayılı Kanun’un 32. maddesinde sözü edilen asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para veya para ile ölçülebilen menfaatler de göz önünde tutulur.

Giydirilmiş Brüt Ücret Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Giydirilmiş brüt ücret, işçiye verilen aylık brüt ücrete ek olarak verilen ve süreklilik arz eden tüm hak ve ödemelerin brüt ücrete eklenmesiyle bulunan ücrettir. Bunlar sürekli verilen yemek ücreti, yol ücreti, yakacak yardımı gibi süreklilik arz eden ödemelerdir. İşçiye sağlanan bu imkanların nakdi olup olmadığına bakılmaz, düzenli olup olmadığı önemlidir.

İşçinin aylık giydirilmiş brüt ücreti kıdem tazminatı tavanının üzerindeyse, kıdem tazminatı hesabına esas ücret tavan üzerinden dikkate alınır.

Kıdem Tazminatında Brüt ve Net Ücretin Rolü

Kıdem tazminatına esas ücret, işçinin iş yerinde çalıştığı her bir yılın, aldığı son 30 günlük ücretle çarpılmasıyla bulunur. Son 30 günlük ücret işçinin net ücreti değil, giydirilmiş brüt ücretidir. Yani işçinin sigorta primi, vergi, sendika aidatı gibi kesintiler yapılmadan önceki ücreti esas alınır.

Bu nedenle tazminat hesabının yapılabilmesi için öncelikle net maaşın brüt maaşa çevrilmesi gerekir. Ayrıca işçinin tazminat hesabına, giydirilmiş brüt ücretle beraber aldığı yemek yardımı, yol yardımı, ikramiye gibi yan haklar da eklenir.

Kıdem Tazminatına Esas Ücretin Hesaplanmasında Dikkate Alınan Unsurlar

Kıdem tazminatına esas ücret hesabında son 30 günlük giydirilmiş brüt ücret dikkate alınmalıdır. Bu ücret, kişinin çalıştığı her bir yılla çarpılarak tazminat tutarı bulunur.

Bir yıla tamamlanamayan ayların hesaplanmasında aylık ücret 12’ye bölünür ve fazlalık olan ay sayısıyla çarpılır. Giydirilmiş ücret hesabına, işçinin iş yerinde yediği yemek bedeli veya yemek yardımı için aldığı nakit para da dahil edilir. İşverenin bu yemek uygulamasını tek taraflı kaldırması halinde işçinin hakları için İşyerinde Yemek Hakkı Kaldırılırsa Ne Olur? yazımıza bakabilirsiniz.

Örneğin, son giydirilmiş brüt ücreti 30.000 Türk lirası olan ve 10 yıl 8 ay 4 gün aynı iş yerinde çalışmış, kıdem tazminatı alma koşullarını sağlayan bir işçinin iş sözleşmesi feshedildiğinde hak kazanacağı tazminat şöyle hesaplanır: 30.000 x 10 yıldan 300.000 Türk lirası bulunur. Kalan 8 ayın hesabı, 30.000’in 12 aya bölünüp fazlalık olan 8 ayla çarpılmasıyla 20.000 TL olarak bulunur. Gün hesabı da giydirilmiş brüt ücretin bir yıldaki gün sayısı olan 365’e bölünmesi ve fazlalık gün sayısıyla çarpılmasıyla yapılır.

Bu da 30.000:365 x 4’ten 328,76 TL‘dir. Yani işçinin alacağı toplam tazminat miktarı 320.328,76 Türk lirası olacaktır.

Kıdem tazminatı almaya hak kazanmış işçiye tavan sınırının üzerinde ödeme yapılmışsa damga vergisi kesintisi yapılır. Güncel tavan tutarı için Kıdem Tazminatı Tavanı yazımıza bakabilirsiniz.

Ücretin sabit olmadığı durumlarda farklı bir yöntem uygulanır. Parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü çalışmada, son 1 yıl içinde ödenen ücret o süre içinde çalışılan güne bölünür. Çıkan ortalama, kıdem tazminatına esas ücret olarak kabul edilir.^[1]

Kıdem Tazminatına Esas Ücretin Hesaplanmasında Dikkate Alınan Unsurlar

Kıdem Tazminatına Esas Ücret Ekleri Nasıl Hesaplanır?

Kıdem tazminatına esas ücret, fesih tarihindeki son 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Maaş dışındaki diğer ek ücretler ve ücret benzerleri para niteliği taşımıyorsa, son bir yıl içindeki ödemeler önce nakde çevrilmeli, sonra günlük miktara dönüştürülmelidir. İşçiye yapılan ve süreklilik arz eden dönemsel yardımlarda, iş sözleşmesi feshedilmeden önce alınan dönemsel yardımların tamamı kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır.

Kıdem Tazminatına Dahil Edilen Ek Ödemeler Nelerdir?

Ek ödemelerin kıdem tazminatına esas ücretin hesaplanmasına dahil edilebilmesi için bazı özellikler taşıması gerekir. Yapılan ödemeler sözleşmeye veya kanuna dayanmalı, süreklilik arz etmeli, işçiye sağlanan bir menfaat niteliğinde olmalı ve nakde çevrilebilir olmalıdır.

Bu özellikleri taşıması halinde, kıdem tazminatına esas ücret hesaplamasında dikkate alınacak ek ödemeler şunlardır:

• İkramiye
• Çocuk ve aile yardımı
• Devamlılığı olan prim
• Yakacak yardımı
• Giyecek yardımı
• Elektrik yardımı
• Kira yardımı
• Yemek yardımı
• Aile yardımı
• Ulaşım yardımı
• Eğitim yardımı

^[2]

Ücret Eklerinin Kıdem Tazminatına Etkisi

Ücret eklentilerinin kıdem tazminatına esas ücrete dahil edilebilmesi için işçiye bir menfaat sağlanmış olmalıdır. Bu menfaat nakdi nitelikte olmalı, kanundan ya da sözleşmeden doğmalı ve geçici olmamalıdır. Bu niteliği taşımayan ek ücretler, kıdem tazminatına esas ücret hesabına dahil edilmez.

Örnek vermek gerekirse:

• Yıllık izin ücreti
• Sağlık yardımı
• Sosyal yardım
• Hafta tatili ücreti
• Doğum yardımı
• Ölüm yardımı
• Fazla mesai ücreti
• Teşvik ikramiyesi
• İş arama yardımı
• Bir defalık verilen ikramiyeler
• Çalışılan hafta tatili ücreti
• Yolluk, otel, ev gideri olarak ödenen paralar
• Gece zammı
• SGK’ya bildirilmiş prime esas kazanç

Ücret Eklerinin Kıdem Tazminatına Etkisi

Yol Ücreti ve Kıdem Tazminatına Etkisi

Kıdem tazminatına esas ücret hesaplanırken yol yardımı, ayni veya nakdi olarak yapılıyor olsa da hesaba dahil edilir. Yardım işveren tarafından nakden yapılıyorsa bedel doğrudan hesaba eklenir, araç sağlanarak yapılıyorsa yol ücreti ilgili yerlere sorularak tespit edilir ve hesaba eklenir. Kıdem tazminatı hesaplanırken yol ücreti, ayda fiilen kaç gün işe gidildiğine göre belirlenir.

Yemek Yardımı ve Kıdem Tazminatına Etkisi

Kıdem tazminatına esas ücret hesaplanırken yemek yardımı, ayni veya nakdi olarak yapılıyor olsa da hesaba dahil edilir. Ayni yardımda yemeğin parasal değeri hesaplanarak hesaba eklenir. Yemek yardımı kaç gün yapılıyorsa, hesaplama o gün sayısına göre yapılır.

Devamlılık Arz Eden Prim ve Kıdem Tazminatına Etkisi

Kıdem tazminatına esas ücret hesaplanırken primle ilgili karara varmak için, primin devamlılık arz edip etmediğine bakılır. Prim devamlılık arz ediyorsa kıdem tazminatı hesabına dahil edilir. Prim miktarı değişiklik gösteriyorsa, prim toplamı 365’e bölünerek gün karşılığı bulunur, bu sayı 30 ile çarpılarak aya düşen karşılık hesaba eklenir.^[3]

Performansa dayalı prim de aynı kurala tabidir. Düzenli ödeniyorsa kıdem tazminatına esas ücrete dahil edilir, tek seferlik verilen performans ödülleri dahil edilmez.

İkramiye ve Kıdem Tazminatına Etkisi

Kıdem tazminatına esas ücretin tespitinde devamlılık arz eden ödemeler dikkate alınır. Bunlar sürekli verilen yemek ücreti, yol ücreti, yakacak yardımı, ikramiye gibi ödemelerdir. İşçiye sağlanan bu imkanların nakdi olup olmadığına bakılmaz, düzenli olup olmadığı önemlidir.

Buna göre ikramiye ödemeleri de kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmalıdır.

İŞ HUKUKU AVUKATI İLETİŞİM

Konut veya Kira Yardımı ve Tazminata Etkisi

Bazı işverenler, işçilerinin yaşadıkları yerdeki konaklama maliyetini azaltmak amacıyla onlara kira ve konut yardımında bulunur. Bu yardımlar, kıdem tazminatına esas ücret hesaplamasında aranan menfaat, süreklilik, kanundan veya sözleşmeden doğma ve para ile ölçülebilir olma şartlarını taşıdığı için kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır.

Yıpranma Tazminatı ve Kıdem Tazminatına Etkisi

Yıpranma tazminatı (fiili hizmet zammı), ağır koşullarda çalışan işçinin yıpranma payı göz önünde bulundurularak hakkını korumak amacıyla verilir. Çalışma koşulları ağır olan mesleklerde bir hak olarak tanınır. Bu mesleklere örnek olarak madencilik, cam fabrika ve atölyelerinde çalışanlar ile kurşun işleri ve demir çelik döküm fabrikalarında çalışanlar verilebilir.

Kıdem tazminatı, işçinin emeğinin yıpranmasının karşılığıdır. İş akdinin son bulmasıyla gündeme gelen kıdem tazminatı, işçinin işverenine bağlılığı dolayısıyla ödenen bir yıpranma tazminatı niteliği taşır.

Bayram Harçlığı ve Kıdem Tazminatına Etkisi

Kıdem tazminatına esas ücrete bayram harçlığının dahil edilip edilmeyeceği, harçlığın düzenli ödenmesine bağlıdır. Her bayramda düzenli olarak ödenmeyen bayram harçlığı, kıdem tazminatına esas ücret hesabında dikkate alınmaz. Bayram harçlığı her yıl düzenli olarak ödeniyorsa kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır.

Asgari Geçim İndirimi ve Kıdem Tazminatı

Asgari geçim indirimi bir tür vergi indirimidir, işçinin kendisinin ve ailesinin geçimini sağlayacak bölümünün vergi dışında bırakılmasıdır. Bu ödeme, işverenin işçiye sağladığı bir ödeme değildir. Bu sebeple asgari geçim indirimi kıdem tazminatına esas ücret hesabına dahil edilmez.^[4]

Fazla Mesai Ücretleri ve Kıdem Tazminatına Etkisi

Fazla mesai ücreti, 4857 sayılı İş Kanunu madde 41 hükmünce düzenlenmiştir. Fazla mesai, haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. İşçinin fazla çalışması halinde ücreti, normal çalışma ücretinden daha fazla olur.

Fazla çalışma ücreti, işçinin fazla mesai yaptığı dönemlerde kazanılır ve bu ödemeler geçici nitelik taşır. Bu nedenle fazla çalışma ücreti (mesai ücreti olarak da adlandırılır) kıdem tazminatı hesabına dahil edilmez.^[5]

Özel Sağlık Sigortası Yardımı ve Kıdem Tazminatına Etkisi

Kıdem tazminatına esas ücret hesabında, asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para veya para ile ölçülebilen menfaatler de göz önünde tutulur. İşçiye sağlanan özel sağlık sigortası yardımı da para ile ölçülebilen menfaatler kapsamına girer, bu yüzden hesaplamaya dahil edilmelidir.^[6]

Kıdem Tazminatına Esas Ücret Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kıdem tazminatına esas ücret ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları