İşyerinde Yemek Hakkı Kaldırılırsa Ne Olur?

İşyerinde yemek hakkının kaldırılması, yerine denk değerde bir karşılık konmadıkça çalışma koşullarında esaslı değişikliktir ve işçinin yazılı onayı olmadan geçerlilik kazanmaz. Yemekhanenin kapatılması, öğün sayısının azaltılması ya da yemeğin belirli günlerde verilmemesi de bu kapsama girerek işçi için haklı fesih hakkını doğurur. İşçi bu sebeple haklı fesih yaptığında kıdem tazminatına hak kazanabilir.

Yemek nakdi bir ödemeye dönüştürülürse bu geçiş yönetim hakkı kapsamında sayılır ve ayrı bir onay aranmaz. Öğün hiçbir karşılık konmadan kesilirse işçi ya çalışmaya devam edip yoksun kaldığı öğünün bedelini isteyebilir ya da işverenin feshini bekleyip kıdem ve ihbar tazminatını birlikte alabilir.

İşveren Yemek Vermek Zorunda Mıdır?

İş Kanunu, işverene çalışanına işyerinde yemek verme yükümlülüğü getirmez. İşyerinde yemek verme yükümlülüğü yalnızca üç kaynaktan doğar:

• İş sözleşmesi
• Toplu iş sözleşmesi
• İşyeri uygulaması.

Bu kaynaklardan sonuncusu en sık gözden kaçanıdır. Yıllardır her gün öğle yemeği verilen bir işyerinde, yazılı hiçbir taahhüt bulunmasa dahi işyeri uygulaması doğmuş sayılır.

Uygulama bir kez oluştuktan sonra öğün, işverenin ikramı olmaktan çıkar. Sözleşmenin parçası haline gelir ve tek taraflı geri alınamaz.

İşyerinde Yemek Uygulamasının Kaldırılması Esaslı Değişiklik mi?

Fiilen verilen öğünün kesilmesi çalışma koşullarında esaslı değişikliktir. Yargıtay, sosyal yardımın işverenin tek taraflı kararıyla ödenmemesini bu kapsamda görmüş ve onay vermeyen işçiye talep hakkı tanımıştır (22. HD, E.2017/11608 K.2018/8700, 16.04.2018).

Yerine hiçbir karşılık konmadan yapılan kaldırma işlemi, yazılı onay alınmadıkça işçiyi bağlamaz. İşçi çalışmaya devam edip yoksun kaldığı öğünlerin parasal karşılığını talep edebilir.

İşverenin ekonomik sıkıntı içinde olması sonucu değiştirmez. Zorluk, değişiklik için geçerli neden oluşturabilir; ancak onay alınmadan uygulamaya geçilmesini meşru kılmaz.

İşyerinde Yemek Uygulamasının Kaldırılması Esaslı Değişiklik mi?

İşçinin Öğün Sayısının Azaltılması ve Kalitenin Düşürülmesi

İşyerinde yemek hakkının kaldırılması her zaman tamamiyle olmaz, çoğu zaman kademeli olarak uygulanmaktadır. Günde iki öğün verilen işyerinde öğünün bire indirilmesi, kısmi kaldırma niteliğindedir ve aynı kurala tabidir.

Yemeğin niteliğinin düşürülmesi daha tartışmalı bir alandır. Menünün mevsime göre değişmesi işverenin yönetim hakkı içindedir. Buna karşılık öğünün besin değerini ve porsiyonunu belirgin biçimde küçültmek, biçim değişikliği görünümünde bir indirimdir.

Ölçüt burada da işçinin eline geçen değerdir. Öğünün günlük maliyeti yarıya inmişse, uygulamanın adı ne olursa olsun esaslı değişiklik gündeme gelir.

İşçiye İşyerinde Yemek Yerine Nakdi Ödeme

Öğünün kaldırılıp yerine para ödenmesi, kaldırma sayılmaz. Yargıtay bu geçişi işverenin yönetim hakkı içinde görür ve işçinin yazılı onayını aramaz.

Servis ve yemek yardımının kaldırılıp yerine ikamesi nakdi ödeme yapılması ya da tam tersi nakdi servis ve yemek ücretinin kaldırılıp ikame olarak işyerinde yemek verilmesi yahut otobüs bileti verilmesi, işverenin yönetim hakkı kapsamında olup, bu tür uygulamalar Medeni Kanun‘un 2 nci maddesine aykırı olmamak koşuluyla esaslı değişiklik sayılmaz.

Yargıtay 22. HD, E.2017/11608 K.2018/8700, 16.04.2018

Karardaki “Medeni Kanun’un 2. maddesine aykırı olmamak” kaydı sınırı çizer. Günlük maliyeti iki yüz lira olan bir öğünün yerine altmış lira ödenmesi, dönüşüm kılığında yapılmış bir indirimdir ve dürüstlük kuralına aykırıdır.

Ödemeye geçildikten sonra işleyecek kurallar için yol ve yemek ücretinin kaldırılması yazımız incelenebilir.

İşçiye İşyerinde Yemek Yerine Nakdi Ödeme

Kaldırılan Yemeğin Parasal Karşılığının Tespiti

Ayni yardımda hesaplama, nakdi yardıma göre daha komplike olabilmektedir. Ortada bordroya yansıyan bir tutar bulunmadığından, öğünün günlük değerinin ayrıca belirlenmesi gerekir.

İlk başvurulan veri, işverenin yemek şirketine ödediği fatura tutarıdır. Kişi başına düşen günlük bedel bu belgelerden çıkarılır ve çalışılan gün sayısıyla çarpılır.

Fatura sunulmadığı hallerde bilirkişi, işyerinin bulunduğu yerdeki emsal öğün bedelini esas alır. Tanık beyanları menünün içeriğini ve öğün sayısını ortaya koymak bakımından bu aşamada belirleyici olur.

Yemekhanenin İş Sağlığı Mevzuatındaki Yeri

Yemekhane, İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik uyarınca işyeri eklentisi sayılır. Bu nitelendirme, yemek yerinin işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri kapsamında olduğu anlamına gelir.

Yönetmelik yemekhanelerin kullanım amacına uygun sıcaklıkta bulundurulmasını arar. Havalandırma, temizlik ve hijyen şartları da aynı yükümlülüğün parçasıdır.

Yemeğin kaldırılması ile yemekhanenin şartlara aykırı hale gelmesi ayrı sorunlardır. İkincisi, öğün verilmeye devam edilse bile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na şikayet konusu olabilir.

İşyerinde Yemek Molası ile Yemek Hakkının Farkı

İki kavram sürekli karıştırılır, oysa dayanakları ayrıdır. Yemek verilmesi sözleşmeden doğar, yemek molası ise doğrudan kanundan.

İş Kanunu’nun 68. maddesi ara dinlenmesini çalışma süresine göre belirler: dört saat ve altındaki çalışmalarda on beş dakika, dört ila yedi buçuk saat arasında yarım saat, yedi buçuk saatin üzerinde bir saat. Bu süreler asgaridir ve sözleşmeyle artırılabilir.

Ara dinlenmesi kesintisiz kullandırılır ve çalışma süresinden sayılmaz. İşveren yemek vermese bile bu molayı vermek zorundadır; molanın hiç kullandırılmaması ayrıca fazla çalışma alacağı doğurur.

Yemeği Kaldırılan İşçinin Hakları

İşçinin önünde üç yol vardır ve seçim, işte kalma isteğine göre değişir.

• Çalışmayı sürdürüp alacağı istemek: Değişiklik bağlayıcı olmadığından işçi çalışmaya devam eder ve yoksun kaldığı öğünlerin karşılığını talep eder.
• Haklı nedenle fesih: İş Kanunu’nun 24/II-f bendine dayanan fesihte kıdem tazminatı doğar, ihbar tazminatı istenemez.
• İşverenin feshini beklemek: Değişikliği kabul etmeyen işçinin sözleşmesi işverence feshedilirse kıdem ve ihbar tazminatı birlikte istenebilir.

Değişikliğin işçiye yazılı bildirilmesi ve altı işgünü içinde yazılı kabulünün alınması gerekir. Panoya asılan duyuru ya da toplantıda söylenen söz bu şartı karşılamaz.

İşyerinde yemek hakkınız kaldırıldıysa aşağıdaki butondan bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Yemeği Kaldırılan İşçinin Hakları

Yemek Hakkının Kaldırılması Hakkında Sorular

İşyerinde verilen yemeğin kaldırılmasıyla ilgili sık sorulan sorular aşağıda yanıtlanmıştır. Yol veya servis imkanınız da kaldırıldıysa servisin kaldırılması durumunda işçinin hakları yazımızı, sürecin genel çerçevesi için çalışma koşullarında esaslı değişiklik ve haklı fesih yazımızı inceleyebilirsiniz.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları