4/B Sözleşmeli Personel Nedir? Hakları ve Kadroya Geçiş

4/B sözleşmeli personel, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu‘nun 4 üncü maddesinin (B) fıkrasına dayanılarak kamu kurumlarında mali yılla sınırlı bir sözleşmeyle çalıştırılan, memur veya işçi sayılmayan kamu görevlisidir. Kanun bu istihdam şeklini, kalkınma planı ve yıllık programlarda yer alan önemli projelerin yürütülmesi için özel meslek bilgisi gerektiren, zaruri hallere münhasır işlerde öngörmüştür. Uygulamada sağlık, eğitim, mühendislik ve teknik hizmet alanlarında yaygın biçimde başvurulan bu istihdam türü, memur (4/A) statüsünden farklı bir hukuki rejime tabi olduğu için hem çalışma koşulları hem de kadroya geçiş süreçleri bakımından ayrı bir incelemeyi gerekli kılar.^[1]

4/B Sözleşmeli Personelin Yasal Dayanağı

Kamu hizmetlerinin hangi statüdeki personel eliyle yürütüleceği 657 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinde düzenlenir. Madde, kamu hizmetlerinin memur, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçi eliyle gördürüleceğini sayar, ancak geçici personele ilişkin (C) bendi 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yürürlükten kaldırılmış ve bu düzenleme 7079 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Sözleşmeli personel, maddenin (B) fıkrasında “işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisi” olarak tanımlanır ve istihdamın esas ve usulleri Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.

Sözleşmeli personel seçimindeki sınav esasları, ücretlerin üst sınırı, iş sonu tazminatı, izinler, pozisyon unvanları ve sözleşme fesih halleri, Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe konan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar üzerinden somutlaştırılır. Bu esaslar memurlara uygulanan bazı hükümlerle benzerlik taşısa da, sözleşmeli personeli 4/A hükümlerinden ayrı bir konuma yerleştirir. 19/1/2023 tarihli ve 7433 sayılı Kanun’la madde 4/B’ye eklenen fıkra, sözleşmeli istihdamın kapsamını genişletmiş ve kadroya geçiş için ilk kez kalıcı bir mekanizma getirmiştir.

Sözleşmeli Personel İstihdamının Kapsamı ve Şartları

4/B kapsamında çalıştırma, kural olarak geçici nitelikte, özel meslek bilgisi ve ihtisas gerektiren işlerle sınırlıdır ve pozisyonlar Cumhurbaşkanınca ihdas edilir. 19/1/2023 tarihli değişiklikle bu kurala bir istisna getirilmiş, Cumhurbaşkanınca belirlenecek pozisyon unvanlarında işin geçici olması şartı aranmaksızın da sözleşmeli personel istihdam edilebilmesi mümkün kılınmıştır. Bu değişiklik, sağlık ve eğitim başta olmak üzere birçok kurumda sözleşmeli istihdamı fiilen kalıcı bir çalışma biçimine dönüştürmüştür.

Sözleşme süresi mali yılla sınırlıdır ve her yıl yeniden düzenlenir, bu yönüyle memur kadrosundaki süresiz atamadan ayrılır. Sözleşmeli personel, görevde yükselme veya unvan değişikliği sınavına girerek üst göreve atanma imkanına memur gibi doğrudan sahip değildir. Yer değiştirme hakları da kural olarak sınırlıdır ve pozisyonun vizeli olduğu il ile bağlıdır.

4/B Sözleşmeli Personel ile 4/A Memur Arasındaki Farklar

İki istihdam şekli arasındaki farklar, çalışma süresinden mali haklara kadar birçok noktada kendini gösterir. Aşağıdaki tablo, iki statünün temel özelliklerini 657 sayılı Kanun hükümleri esas alınarak karşılaştırır.

Sözleşmeli Personelin Mali ve Sosyal Hakları

Sözleşmeli personelin ücreti, pozisyon unvanı, bu unvana ilişkin öğrenim durumu ve kamu kurumlarında aynı unvanda geçirilen hizmet süresi dikkate alınarak belirlenir. Ücretin üst sınırı ve ek ödemeler Cumhurbaşkanı kararıyla tespit edilir ve her yıl güncellenir. Memur maaş sistemindeki ek gösterge ve kıdem aylığı gibi bazı kalemler sözleşmeli personel için aynı biçimde uygulanmaz ve bu fark, iki statü arasındaki en somut mali ayrımlardan biridir.

Yıllık izin, mazeret izni ve hastalık izni bakımından sözleşmeli personel, Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar çerçevesinde memurlara tanınan izin sürelerine büyük ölçüde paralel bir uygulamadan yararlanır. Doğum, evlat edinme ve süt izni gibi haklar da bu esaslar kapsamında düzenlenmiştir. Buna karşılık aylıksız izin ve bazı mazeret izinlerinin süresi, ilgili pozisyonun vize edildiği kurumun takdirine göre değişebilir.

Disiplin Süreci ve İş Güvencesi Durumu

Sözleşmeli personelin görevden uzaklaştırılması ve disipline aykırı fiilleri hakkında, 657 sayılı Kanun’un 4/B fıkrasına 7433 sayılı Kanun’la eklenen hüküm uyarınca Devlet memurlarının tabi olduğu disiplin ceza ve merci esasları aynen uygulanır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını ve üstünü gerektiren fiillerde ise memurdaki gibi doğrudan disiplin cezası verilmez, disiplin kurulunun kararı alınarak atamaya yetkili amirin onayıyla sözleşmeye son verilir. Bu düzenleme, sözleşmeli personeli disiplin süreci bakımından memura yaklaştırırken sonucu itibarıyla görevden çıkarma yerine sözleşme feshiyle sınırlı bir yaptırım öngörür.

4/B sözleşmeli personel, kanunda açıkça “işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisi” olarak tanımlandığından, 4857 sayılı İş Kanunu’ndaki kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işe iade davası gibi güvence mekanizmalarından yararlanamaz. Bunun yerine, hizmet sözleşmesinin sona ermesi halinde iş sonu tazminatı adı verilen ayrı bir ödeme öngörülmüştür. Memur kadrosuna atanan sözleşmeli personele iş sonu tazminatı ayrıca ödenmez, önceden tazminat ödenmemiş hizmet süreleri ise emekli ikramiyesine esas toplam hizmet süresinin hesabında dikkate alınır.

Sözleşme Feshi veya Yenilenmemesi Durumunda Haklar

Sözleşmeli personelin görevine, hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı davranışı nedeniyle kurum tarafından tek taraflı fesih yoluyla son verilebilir. Personelin kendi isteğiyle sözleşmeyi feshetmesi de mümkündür, ancak Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen istisnalar dışında bu durumda dahi bir süre kısıtlaması devreye girer. 657 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesine 5917 sayılı Kanun’la eklenen hükme göre, hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı hareket nedeniyle sözleşmenin kurumca feshedilmesi ya da personelin sözleşmeyi tek taraflı feshetmesi halinde fesih tarihinden, personelin sözleşmeyi yenilememesi halinde ise sözleşmenin bitim tarihinden itibaren bir yıl geçmedikçe kişi kurumların sözleşmeli personel pozisyonlarında istihdam edilemez.

Bu bir yıllık kısıtlama, sözleşmesini kendi iradesiyle sona erdiren personel açısından ciddi bir sonuç doğurur. Kurumun performans yetersizliği ya da kadro ihtiyacının ortadan kalkması gibi gerekçelerle sözleşmeyi yenilememesi ise hükmün kapsamı dışındadır.

Uygulamada sözleşmenin yenilenmemesi işleminin gerekçesiz veya keyfi biçimde tesis edildiği durumlarda idari yargıda iptal davası açılması mümkündür ve bu davalarda idarenin takdir yetkisini nesnel ölçütlere dayandırıp dayandırmadığı esas alınır. Sözleşmesi haksız yere yenilenmeyen personelin, dava açmadan önce bir idare hukuku avukatından değerlendirme alması sürecin doğru yönetilmesi açısından önemlidir.

4/B’den Kadroya (4/A’ya) Geçiş İmkanı

Sürekli Kadroya Geçiş: Üç Yıllık Çalışma Şartı

657 sayılı Kanun’un 4/B fıkrasına 19/1/2023 tarihli ve 7433 sayılı Kanun’la eklenen paragraf, sözleşmeli personel için kalıcı bir kadroya geçiş yolu açmıştır. Cumhurbaşkanınca işin geçici olması şartı aranmaksızın belirlenen pozisyon unvanlarında istihdam edilenlerden aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar, bu sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde talepte bulunmaları halinde bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrosuna atanır. Bulunduğu pozisyon unvanıyla aynı unvanlı memur kadrosu yoksa atanacağı kadro Cumhurbaşkanınca belirlenir.

Bu yolla memur kadrosuna geçenler, can güvenliği ve sağlık sebepleri dışında üç yıl süreyle başka bir yere atanamaz ve kadroya geçtikten sonra da aynı yerde en az bir yıl daha görev yapma yükümlülüğü doğar. Sözleşmeli personel pozisyonunda geçirilen hizmet süresi, öğrenim durumuna göre yükselinebilecek dereceyi aşmamak kaydıyla kazanılmış hak aylığının tespitinde değerlendirilir. Mali ve sosyal haklara ise memur kadrosuna başlanan tarihi izleyen ay başından itibaren hak kazanılır.

Geçici Madde 48 ile Sağlanan Tek Seferlik Geçiş

657 sayılı Kanun’a yine 7433 sayılı Kanun’la eklenen geçici 48 inci madde, üç yıllık genel kuraldan bağımsız, bir defaya mahsus bir geçiş imkanı öngörmüştür. Bu düzenlemeye göre 28/11/2022 tarihi itibarıyla 4/B fıkrası ve maddede sayılan benzer düzenlemeler kapsamında çalışmakta olup maddenin yürürlüğe girdiği tarihte sözleşmesi devam eden ve genel şartları taşıyan personel, otuz gün içinde yazılı başvuruda bulunması halinde altmış gün içinde bulunduğu teşkilat ve birimde aynı unvanlı memur kadrosuna atanmıştır. Bu geçiş belirli bir tarih aralığındaki personeli kapsayan istisnai bir düzenleme olduğundan, başvuru süresi 2023 yılında sona ermiştir ve bugün yeni işe başlayan sözleşmeli personel için uygulanabilir değildir.^[2]

Geçici 48 inci madde kapsamında memur kadrosuna atananlar için dört yıllık yer değiştirmeme kuralı getirilmiştir. İl özel idaresi, belediye ve bağlı kuruluşlarındaki geçişlerde ise kurum dışına nakil yapılamaz.

4/B Sözleşmeli Personel Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları