İş Kazası Tazminatı Nasıl Alınır?

İş kazası tazminatı için iki ayrı süreç vardır: birincisi SGK’nın sağladığı sağlık ve ödenek hakları, ikincisi işverene karşı açılacak tazminat davası. Bu iki süreç birbirinden bağımsız işler ve biri diğerinin yerini tutmaz.

Bu rehberde iş kazasının hemen ardından yapılması gerekenleri, maaşın kimin ödeyeceğini, SGK’nın hangi ödemeleri yaptığını, işverenden talep edilebilecek tazminat türlerini ve dava sürecini adım adım ele aldık. Konunun her aşaması için ilgili sayfalarımıza bağlantılar da yer almaktadır.

İş Kazası Nedir?

İş kazası; işçinin işverenin emir ve talimatı altında yürüttüğü işle bağlantılı olarak, ani ve dıştan gelen bir etki sonucu bedensel veya ruhsal zarara uğradığı olayı ifade eder. Kapsam 5510 sayılı Kanun‘un 13. maddesiyle belirlenmiştir.^[1]

İş kazasının temel şartları şunlardır:

• Sigortalı sayılma: SGK’ya bildirim yapılmamış ya da prim yatırılmamış olması sigortalılığı ortadan kaldırmaz. Fiilen çalışmaya başlama tarihi esas alınır. Kayıt dışı çalışan işçi, o işyerinde gerçekten çalıştığını ispat ederse iş kazası haklarından yararlanır.
• Dıştan gelen bir kazanın gerçekleşmesi: Kişinin kendi bünyesinden kaynaklanan rahatsızlıklar iş kazası sayılmaz. Kazanın sigortalı tarafından istemeden, yani kasıtsız olarak gerçekleşmesi gerekir.
• Sigortalının bedenen veya ruhen zarara uğraması: Ölüm, yaralanma gibi bedensel ya da kaygı bozukluğu gibi ruhsal zarar bu kapsamdadır. Sağlık harcamaları, kazanç kaybı, tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybı da zarar sayılır.
• Kaza ile zarar arasında nedensellik bağı: İşyerinde ya da çalışma süresinde gerçekleşen kazalar karine olarak iş kazası sayılır. Ancak işveren, kazanın işle ilgili olmadığını ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir.

İş kazasının tanımı, sayılan ve sayılmayan haller için ayrıntılı bilgiye iş kazası halinde haklarımız sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

İş Kazası Nedir?

İş Kazası Tazminatı Nedir? Hangi Durumlarda Alınır?

İş kazası tazminatı; işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmemesi sonucu meydana gelen kazada işçinin maddi ve manevi zararının giderilmesidir. SGK’nın yaptığı ödemeler işverenin sorumluluğundan ayrı değerlendirilir; SGK’nın ödediği kısım tazminattan düşülür, kalanı işverenden talep edilir.

İşverenin tazminat sorumluluğu için kaza ile zarar arasında illiyet bağı ve işverenin kusuru (ya da kusursuz sorumluluk hallerinden biri) gerekir. İşverenin iş kazasından kaynaklanan tazminat sorumluluğunun sınırları ve kaçınılmazlık hâlinde sorumluluktan nasıl kurtulabileceği konusu için işverenin sorumluluğu sayfamıza bakabilirsiniz.

Önemli: İş kazası tazminatı yalnızca kişisel zararlara (ölüm, bedensel veya ruhsal zarar) ilişkindir. İşçinin kazada hasar gören eşyaları bu kapsamda tazmin edilmez.

İş Kazasında Maaş Kesilir Mi? Maaşı Kim Öder?

İş kazası geçiren işçinin maaşını işveren değil SGK öder. Buna geçici iş göremezlik ödeneği denir. İşveren, istirahat süresince işçinin maaşını kesmez; bu dönem için ödeme yükümlülüğü SGK’ya geçer.

Geçici iş göremezlik ödeneği şu oranlarda hesaplanır:

• Yatarak tedavide: günlük kazancın yarısı (%50),
• Ayakta tedavide: günlük kazancın üçte ikisi (%66,6).

Ödeme, istirahat raporunun SGK’ya bildirilmesinin ardından başlar. SGK, işçinin kayıtlı günlük kazancı üzerinden hesaplama yapar. Gerçek ücret ile SGK’ya bildirilen ücret arasında fark varsa bu eksiklik işverenden talep edilebilir.

Önemli: İşveren, iş kazası geçiren işçiyi istirahat süresince işten çıkaramaz. Buna karşın iş kazası, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkı tanır.

İş Kazasında Maaş Kesilir Mi? Maaşı Kim Öder?

İş Kazasında SGK Ne Kadar Öder?

SGK, iş kazasına bağlı olarak birden fazla ödeme yapar:

• Geçici iş göremezlik ödeneği: İstirahat süresince, yukarıda belirtilen oranlarda ödenir.
• Sürekli iş göremezlik geliri: Maluliyet oranı en az %10 ise SGK işçiye aylık düzenli gelir bağlar.^[2]
• Sağlık giderleri: SGK sözleşmeli sağlık kuruluşlarındaki tedavi giderleri karşılanır.
• Ölüm geliri: İş kazasında hayatını kaybeden işçinin hak sahiplerine SGK aylık bağlar.

SGK’nın bu ödemeleri işverenin tazminat yükümlülüğünden ayrıdır. SGK, ödediği miktarlar için işverene kusuru oranında rücu edebilir.

İş Kazası Sonrası Yapılması Gereken İlk Adımlar

Kazanın hemen ardından atılacak adımlar hem işçinin haklarını korur hem de ileride açılacak tazminat davasının seyrini doğrudan etkiler.

1. Kazaya uğrayan sigortalıya ilk yardım yapılmalı, sağlık kuruluşlarına haber verilmelidir.
2. İşveren olayı derhal kolluk kuvvetlerine bildirmeli, üç iş günü içinde SGK’ya bildirmelidir.
3. Görgü tanıkları varsa ifadeleri alınmalı, tutanak el yazısıyla imzalatılmalıdır.
4. Kaza yeri değiştirilmeden fotoğraflanmalı, gerekli güvenlik önlemleri alınmalıdır.
5. İşveren veya vekili kaza inceleme raporu düzenlemelidir; raporda kazanın oluş biçimi, tanık ifadeleri ve kök sebep analizi yer almalıdır.
6. İş güvenliği uzmanı iş sağlığı ve güvenliği eğitimini yenilemelidir.
7. Sağlık kuruluşuna gidilirken “iş kazası” olduğu mutlaka belirtilmelidir; aksi hâlde kayıt normal yaralanma olarak açılır.

Sonraki Süreçte Kontrol Edilmesi Gereken Hususlar

1. İş kazası tutanağı düzenlendi mi?
2. İş kazası bildirimi süresi içinde SGK’ya ve kolluğa yapıldı mı?
3. İş kazasını gören kamera kayıtları var mı? Varsa muhafaza edildi mi?
4. İşyerinde iş kazalarıyla ilgili önlem alma ve talimat verme yetkisi kimde? Yazılı organizasyon görevlendirmesi mevcut mu?
5. İş kazası sonrasında kaza analiz raporu hazırlandı mı? Bir sureti dosyada var mı?
6. SGK’ya ödenmesi gereken prim ve tazminatlar eksiksiz yatırıldı mı? Belgeler dosyada yer alıyor mu?
7. İş kazası sonrası işyeri denetiminden geçildi mi? Kazaya sebebiyet verdiği düşünülen makine, araç ve gerecin bakım-onarım prosedürü kayıtları var mı?
8. Kişisel koruyucu ekipman teslim belgeleri tarih ve ıslak imzalı mı?
9. Kazanın tekrarını önlemek amacıyla iyileştirme veya önlem alındı mı? Bu önlemlere ilişkin yazılı belgeler var mı?
10. İş sağlığı ve güvenliği talimatları kazalıya ıslak imzalı ve tarihli tebliğ edilmiş mi? Eğitim belgeleri eksiksiz mi?
11. İş sağlığı ve güvenliği eğitim katılım formu ıslak imzalı ve tarihli mi?
12. Makine kullanım talimatı var mı? Kazalıya imzalatılmış mı? Makinenin üzerine asılı mı?
13. İş kazası sonrası çalışana psikolojik destek sağlandı mı? Buna ilişkin belgeler mevcut mu?
14. İş kazası geçiren çalışanın yaptığı işle ilgili kazadan önce hazırlanmış risk değerlendirme raporu var mı?
15. Kazalının imzalı ve tarihli görev tanım belgesi mevcut mu?
16. Kişisel koruyucuların teslimatını gösteren ıslak imzalı ve tarihli belge var mı?
17. İşyerinde iş sağlığı ve güvenliğini gösteren uyarı levha ve işaretlerin fotoğrafları hazır mı?
18. İş kazasından dolayı çalışana karşı işveren sorumluluğunu yerine getirdi mi? Bu sorumluluklara ilişkin belgeler mevcut mu?
19. Kazalının mali mesuliyet sigortası varsa poliçenin örneği alındı mı? Sigorta şirketine bildirim yapıldı mı?
20. Kaza sonrası kazalıya yapılan tıbbi müdahaleye ilişkin tutanaklar var mı?
21. Kazalının işe girişte alınan sağlık belgeleri mevcut mu?
22. Kazalının son 3 aylık ücret bordroları temin edildi mi? MYK belgesi var mı?
23. İş kazası araştırma ve inceleme komisyonu oluşturuldu mu? Hazırlanan raporlar dosyada yer alıyor mu? İşyeri hekimi değerlendirmesi yapıldı mı?

İş Kazası Tazminat Türleri

İşverenin sorumluluğu doğduğunda tazminat ödeme gündeme gelir. Türk Borçlar Kanunu’na göre bedenen veya ruhen zarara uğrayan işçi maddi ve manevi tazminat isteyebilir. İş kazası kişiyi kısmen ya da tamamen çalışmaktan alıkoyarsa geçici veya sürekli iş göremezlik geliri de bağlanabilir.^[3]

Maddi tazminat, işçinin kazanç kaybını, tedavi giderlerini ve çalışma gücündeki azalmayı kapsar. Ölüm hâlinde cenaze giderleri, tedavi masrafları ve destekten yoksun kalma zararı da maddi tazminat kapsamındadır.

Manevi tazminat, kaza nedeniyle yaşanan acı, korku ve huzursuzluğun para ile telafisidir. Sürekli iş göremez duruma gelinip gelinmediğine bakılmaksızın talep edilebilir. Ölüm hâlinde yakınlar da manevi tazminat isteyebilir.

Destekten yoksun kalma tazminatı, yalnızca işçinin hayatını kaybetmesi hâlinde gündeme gelir. Ölen işçinin fiilen destek verdiği kişiler bu tazminatı talep edebilir; yalnızca resmi aile üyeleriyle sınırlı değildir.

İşçinin iş kazası nedeniyle iş gücünü sürekli olarak kısmen veya tamamen kaybetmesi hâlinde; kazanç kaybı oluşmasa bile Yargıtay, efor kaybı gerekçesiyle tazminat hakkı tanınması gerektiği yönünde karar vermektedir.

Tazminat haklarının tamamı için iş kazası halinde işçi hakları sayfamıza bakabilirsiniz.

İş Kazası Tazminat Türleri

Sigortasız İşçi İş Kazası Tazminatı Alabilir Mi?

Evet. SGK’ya bildirilmemiş olmak iş kazası hakkını ortadan kaldırmaz. Fiilen o işyerinde çalıştığını ispat eden sigortasız işçi, SGK’nın sigortalılık tespitinin ardından tüm iş kazası haklarından yararlanır. Bu süreçte tanık beyanı, kamera kaydı, mesaj yazışmaları ve ücret ödemesine dair banka kayıtları delil olarak kullanılabilir.

Sigortasız işçi ayrıca işverene karşı iş kazası tazminat davası da açabilir. Sigortasız çalıştırma bu davada işveren aleyhine değerlendirilen bir etkendir.

İş Kazası Tazminatı Başvurusu Nasıl Yapılır?

İş kazası tazminatı, iş mahkemelerinde açılacak bir davayla talep edilir. Talep edilen tazminat, SGK tarafından karşılanmamış veya zararı gidermeye yetmemiş olmalıdır.

İşçi iş kazasına uğradığında SGK, olayı müfettişler aracılığıyla inceler ve tutanak düzenler. Bu belgeler mahkemelerce maddi tazminat davalarında esas alınır. İşverenin tazminat yükümlülüğünden söz edilebilmesi için işçinin SGK tarafından karşılanmayan bir zararının bulunması gerekir.

SGK’ya İş Kazası Bildirimi

İşveren, kazayı üç iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Bildirim e-Sigorta sistemi üzerinden ya da iş kazası ve meslek hastalığı bildirge formuyla yapılabilir. Bildirimin süresi, yaptırımları ve ayrıntılı prosedür için iş kazası bildirimi ve bildirmeme cezası sayfamıza bakınız.

İş Kazası Tazminat Davası Nasıl Açılır?

İş kazası tazminatı davası, yetkili iş mahkemesinde dilekçeyle açılır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca yetkili mahkeme; davalının yerleşim yeri, işin yapıldığı yer veya kazanın gerçekleştiği yer mahkemesidir. Davalı birden fazlaysa birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

Dilekçede olayın oluş biçimi, zararın kapsamı, kusur dağılımı ve talep edilen tazminat kalemleri açıkça belirtilmelidir. Dava açılmadan önce SGK bildirimi yapılmış ve iş kazası tahkikatı başlatılmış olması süreci kolaylaştırır. Davanın şartları, mahkeme seçimi ve sürecin ayrıntıları için iş kazası tazminat davası ve şartları sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İş Kazası Tazminat Davasında Arabuluculuk Zorunlu Mu?

Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesinin 3. fıkrası uyarınca iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır.^[4] Arabulucuya başvurmadan doğrudan iş mahkemesinde dava açılabilir.

İş Kazası Tazminat Miktarı Nasıl Hesaplanır?

İş kazası tazminatı bilirkişilerce hesaplanır. Hesaplamada işçinin net geliri, yaşı, maluliyet oranı, tarafların kusur dağılımı ve SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri esas alınır.

Hesaplama, aktif dönem (kaza tarihinden 60 yaşına kadar) ve pasif dönem (60 yaşından ömür sonuna kadar) ayrımıyla yapılır. Aktif/pasif dönem hesabı, PMF katsayısı, indirim kalemleri ve somut hesaplama örneği için iş kazası tazminat hesaplama rehberimize bakabilirsiniz. Tahmini sonuç almak için iş gücü kaybı tazminatı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

İş Kazası Tazminatında Zamanaşımı

İş kazası tazminatı talepleri 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, sürekli iş göremezlik oranının kesin olarak belirlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Farklı tazminat türleri ve ceza davası için ayrı süreler geçerlidir. Ayrıntılar için iş kazası zamanaşımı süreleri sayfamıza bakınız.

İş Kazası Tazminatı Yargıtay Kararı

Aşağıdaki Yargıtay 21. Hukuk Dairesi kararı, iş kazası maddi tazminatının nasıl hesaplanması gerektiğini, aktif/pasif dönem ayrımını ve SGK ödemelerinin tazminattan ne ölçüde indirileceğini ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır.

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi
E. 2020/1490 — K. 2020/2015 — 08.06.2020

Tazminatın saptanmasında, zarar ve tazminata doğrudan etkili olan işçinin net geliri, PMF yaşam tablosuna göre bakiye ömrü, iş görebilirlik çağı, iş göremezlik ve müterafik kusur oranları, Sosyal Sigortalar tarafından bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri gibi tüm verilerin hiçbir kuşku ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde öncelikle belirlenmesi gerektiği tartışmasızdır.

Öte yandan tazminat miktarı; işçinin olay tarihindeki bakiye ömrü esas alınarak aktif ve pasif dönemde elde edeceği kazançlar toplamından oluştuğu yönü söz götürmez. Başka bir anlatımla, işçinin günlük net geliri tespit edilerek bilinen dönemdeki kazancı mevcut veriler nazara alınarak iskontolama ve artırma işlemi yapılmadan hesaplanacağı; bilinmeyen dönemdeki kazancının ise yıllık olarak %10 arttırılıp %10 iskontoya tabi tutulacağı, 60 yaşına kadar (aktif) dönemde, 60 yaşından sonra da bakiye ömrüne kadar (pasif) dönemde elde edeceği kazançların ortalama yöntemine başvurulmadan her yıl için ayrı ayrı hesaplanacağı Yargıtay’ın oturmuş ve yerleşmiş görüşlerindendir.

Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez. (TBK m.55)

Bu karar; işverenin kusur oranı ya da kaçınılmazlık nedeniyle SGK’nın rücu edemediği ödemelerin tazminattan düşülemeyeceğini de açıkça ortaya koymaktadır. Bilirkişi raporlarında bu ayrımın hatalı yapılması, net tazminat miktarını önemli ölçüde etkiler.

İş Kazası Tazminatı Yargıtay Kararı

Harbiye Hukuk İş Kazası Avukatlığı

İş kazası davalarında bilirkişi raporlarının denetlenmesi, SGK inceleme sürecinin takibi, maluliyet oranına itiraz ve zamanaşımı hesaplamalarının doğru yönetilmesi deneyim gerektirir. Harbiye Hukuk Bürosu iş kazası avukatı kadromuza başvurabilirsiniz.

İş Kazası Tazminatı İle İlgili Sorular

Bu başlık altında iş kazası tazminatıyla ilgili sorularınızı cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları