İş Kazalarında İşverenin Sorumluluğu

İş kazalarında işverenin sorumluluğu, işçiye güvenli bir çalışma ortamı sağlamak ve iş sağlığı ile güvenliği tedbirlerini eksiksiz olarak yerine getirmekle başlar. İşveren bu yükümlülükleri yerine getirmezse, iş kazası sonucu doğan maddi ve manevi zararlardan tazminat ödemekle yükümlü hale gelir.

İş kazaları çalışma alanlarında karşılaşılan en önemli sorunlardan biridir ve nicelik ile nitelik bakımından hızla artmaktadır. İşçinin sağlığını, ekonomik hayatını ve sosyal ilişkilerini etkilediği gibi işletmenin üretim ve faaliyet sürecini de etkiler. Çalışanların iş güvenliğinin koruma altına alınması, hem işçi ve işverenin hem de devletin iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili tedbirlere sahip çıkmasına bağlıdır.

Türkiye dahil birçok ülkede iş sağlığı ve güvenliği konusunda çeşitli yasal düzenlemeler bulunmaktadır. İş kazalarının önlenmesi için faaliyetle ilgisi olan tüm tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekmektedir.

Yıllara Göre İş Kazası Verileri

iş kazası verileri

Bu yazımızda iş kazalarının önlenmesi için işverenin yerine getirmesi gereken yükümlülükleri, bu yükümlülükler yerine getirilmediğinde ortaya çıkan hukuki, cezai ve tazminat sorumluluğunun kapsamını ele aldık. İş kazası sonrası masrafların ve maaşın kim tarafından karşılandığını da açıkladık. Keyifli okumalar dileriz.

İş Kazası Nedir Tanımı ve Kapsamı

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nca tanımlanan iş kazası, iş yeri veya işverenin görevlendirilmesi sebebiyle bulunulan başka bir yerde, kişinin çalışma faaliyetlerini sürdürdüğü sırada meydana gelen yaralanmaya, ruhen zarar görmeye, ölüme sebep olan, önceden planlanmamış beklenmeyen olaylardır. Bu tanımdaki en önemli unsur, kazanın beklenmedik ve ani olmasıdır. İş kazaları genellikle dikkatsizlik, yetersiz güvenlik ekipmanları, kullanılan araçla ilgili bilgisizlik ve tedbirsizlikten kaynaklanmaktadır.

İş kazaları çalışanların geçici veya kalıcı olarak maluliyetine sebep olur ve kurumun itibarına zarar verir. İşte bu yüzden işverenler, risklerin farkında olmalı ve olabilecek kazanın önüne geçecek önlemleri almalıdır. Güven ortamının oluşmasını sağlamak da işverenin bu kapsamdaki görevlerindendir.

İş güvenliği hakkı işçinin yaşamını ve sağlığını korumayı, tehlikeden uzak bir iş ortamında faaliyet sürdürebilmesini amaçlar. İşçinin çalışırken verimli olabilmesi için maddi ve manevi risklerden arınmış olması gerekir.

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği kapsamındaki yükümlülükleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda düzenlenmiştir.

İş Kazası Geçiren İşçinin Hakları ve Yapması Gerekenler

İş Kazası Nedir Tanımı ve Kapsamı

İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Kapsamındaki Yükümlülükleri

İşçi çalışmasını işverenin gözetimi ve denetimi altında sürdürür. İşverenin de bu çerçevede işçinin sağlık ve güvenliğini sağlayabilmesi için bazı sorumlulukları vardır. Bu sorumluluklar işyerindeki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınsa bile devam eder, ortadan kalkmaz.

İş yapılırken ortaya çıkabilecek mesleki risklerin önlenmesi, işçiye iş konusuyla ilgili eğitim verilmesi, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi, tedbirlere uygun davranılıp davranılmadığının denetlenmesi ve uygunsuzluk varsa giderilmesi, risk değerlendirmesinin yapılması ve çalışana görev verirken sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunun gözetilmesi, işverenin başlıca yükümlülükleri arasındadır.

İş Kazalarında İşverenin Sorumluluğu Nelerdir?

İş kazaları aniden ve beklenmedik olaylar sonucu meydana gelir. Meydana gelen kazadan sonra işverenin ilk yapması gereken, derhal güvenliği sağlamak ve yaralılar varsa acil yardım servisine haber vermektir. Sonrasında olayın detaylarıyla ilgili iş kazası raporu oluşturulmalıdır.

İşveren, iş kazasını derhal kolluk kuvvetlerine ve kazadan sonra 3 iş günü içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmek zorundadır. Eğer iş kazası iş yerinde değil de iş yapmak maksadıyla gidilen başka bir yerde meydana gelmişse, işverenin bildirme süresi kazanın öğrenilmesinden itibaren 3 iş günü olacak şekilde düzenlenmiştir. İş kazası işverence olduğu gibi ve eksiksiz bildirilmelidir.

Kaza gerçeğe aykırı şekilde menfaat sağlamak amacıyla bildirilirse, yapılan fazladan ödemeler faiziyle beraber işverenden tahsil edilir.

Bildirim usulü, süreler ve idari para cezası tablosunun tamamı için iş kazası bildirimi ve bildirmeme cezası sayfamıza bakabilirsiniz.

İş Kazalarında İşverenin Sorumluluğu Nelerdir?

İş Kazalarında İşverenin Hukuki Sorumluluğu

İş kazalarında işverenin hukuki sorumluluğunun söz konusu olabilmesi için öncelikle iş kazasının işverenin kusurundan kaynaklanmış olması gerekmektedir. Bunun yanında ortada bir zarar olmalı, bu zararla işverenin hareketleri veya ihmali arasında bir nedensellik bağı bulunmalı ve hukuka aykırılık unsuru gerçekleşmiş olmalıdır. İş kazası gerçekleştikten sonra düzenlenen raporlarda kusur durumu, genel hatlarıyla işverenin iş güvenliği kapsamında belirlenen önlemleri alıp almamasına göre belirlenir.

Bununla beraber iş kazalarında işverenin sorumluluğu, iş sözleşmesine aykırı hareketlerden ve kanunda yazan yükümlülükleri yerine getirmemesinden de kaynaklanabilir.

• İşverenin kusuru
• Meydana gelen zarar
• Kusur ve zarar arasında nedensellik bağı

İş kazasında işverenin sorumluluğu kural olarak kusura dayanır, ancak işverenin işçiyi gözetme borcu geniş yorumlandığından tüm tedbirleri aldığını ispat yükü kendisine aittir. Bu ispat külfeti, uygulamada işvereni kusursuzluğa yakın bir sorumluluk altında bırakabilir.

İş Kazalarında İşverenin Hukuki Sorumluluğu

İş Kazalarında İşverenin Tazminat Sorumluluğu

İş kazalarında işverenin sorumluluğunda tazminata hükmedilebilmesi için öncelikle, sigortalının iş yerinde bulunurken veya işi nedeniyle görevlendirildiği başka bir yerdeyken kaza geçirmiş olması gerekir. Kaza sonucunda fiziksel veya psikolojik bir zarar meydana gelmeli ve kaza ile zarar arasında nedensellik bağı bulunmalıdır.

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 13’te sayılan hallerden biri kapsamında meydana gelmiş olmalıdır.
• İş kazası sonucu bir zarar doğmalı.
• Kaza sonucu meydana gelen zararla kaza arasında uygun nedensellik bağı oluşmalıdır.

İşçi Alacak ve Tazminat Türleri

İş Kazası Tazminat Davası ve Şartları

İş Kazalarında İşverenin Cezai Sorumluluğu

İş kazalarında işverenin sorumluluğu kapsamında cezai bir sorumluluktan bahsedebilmek için öncelikle kusur ve kast aranmalıdır. Eğer ortada işverenin kastı ve kusuru varsa cezai sorumluluğuna gidilebilir.

İş kazası işçinin ölümü ve yaralanmasıyla son bulduğunda bu kazada işverenin kusuru tespit edilirse işverene Türk Ceza Kanunu kapsamında ilgili cezalar verilir. Hayatını kaybeden işçinin yakınları işverene karşı Türk Borçlar Kanunu hükümlerince maddi ve manevi tazminat davası açmaya hak kazanır.

İşverenin Kusur Oranı ve Sorumluluk Derecesi

İş kazası gerçekleştiğinde öncelikle sigortalı olan işçinin tedavi giderleri, geçici veya sürekli iş göremezlik ödeneği gibi iş kazası kaynaklı kayıpları Sosyal Güvenlik Kurumu karşılar. Daha sonra işverenin kusuru oranında kendisinden tahsil eder.

İş Kazalarında İşverenin Sigorta Yükümlülüğü

İşveren, işe başlattığı işçiyi SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. İşveren sigortalı işçisini işe giriş bildirgesiyle SGK’ya bildirmezse, bu süre içinde SGK tarafından yapılan veya ileride yapılması gereken her türlü masraf, zarar görene gelir bağlanırsa bu gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri tutarı üzerinden, sorumluluk halleri aranmaksızın işverene ödettirilir.

İş kazalarında işverenin sorumluluğu kapsamında işveren, çalışanlarının sigorta işlemlerini SGK’ya bildirmek ve başlatmakla mutlak olarak yükümlüdür.

İş Kazasında İşverenin Alması Gereken Önleyici Tedbirler

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu kapsamda alması gereken önleyici tedbirler, yukarıdaki “İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Kapsamındaki Yükümlülükleri” başlığında sayılan yükümlülüklerle büyük ölçüde örtüşür. İş yerindeki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, iş kazalarında işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

İşveren İş Kazalarında Hangi Durumlarda Sorumluluktan Kurtulabilir?

İş kazasında işverenin sorumluluğundan bahsedebilmek için her şeyden önce gerçekleşen kazanın bir iş kazası olması gerekmektedir. Bu kazanın işverenin kusuru sonucu oluşması ve kaza ile kusur arasında nedensellik bağı olması gerekmektedir. Bazı iş kazalarında işverenin sorumluluğuna gidilemez. Kısaca:

• Yürütülen iş ile kaza arasında nedensellik bağı yoksa işveren sorumlu tutulamaz.
• İşçi kendi kusuruyla iş kazasına neden olmuşsa iş kazalarında işverenin sorumluluğuna gidilemez.
• Eğer hem işçi hem işveren birlikte kusurluysa işverenin tazminatı belirlenirken işçinin kusuru oranında indirime gidilir.
• İş kazası işveren tarafından tüm önlemler alındığı üçüncü kişinin kusuru sonucu meydana gelmişse işverenin sorumluluğu söz konusu olmayacaktır.
• İş kazası öngörülemeyen karşı konulması mümkün olmayan bir nedenle meydana gelmişse işverenin sorumluluğundan bahsedilemez. Buna deprem ve sel gibi doğal afetlerde veya savaş salgın hastalık gibi olaylarda meydana gelen kazalar örnek olarak verilebilir.
• Kazanın asıl işveren-alt işveren (taşeron) ilişkisi içinde gerçekleşmesi halinde taraflar müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulur, taşeronun kusuru asıl işvereni sorumluluktan kurtarmaz.

İşveren İş Kazalarında Hangi Durumlarda Sorumluluktan Kurtulabilir?

İş Kazasında Masrafları ve Maaşı Kim Öder?

İş kazası geçiren işçinin en çok merak ettiği konulardan biri, tedavi giderlerinin ve çalışamadığı sürenin ücretinin kim tarafından karşılanacağıdır. Bu konuda işveren ile Sosyal Güvenlik Kurumu arasında net bir görev ayrımı bulunur.

Tedavi ve hastane masrafları: İş kazası geçiren sigortalının tedavi giderleri SGK tarafından karşılanır. İşveren, kazazedeye gecikmeksizin sağlık hizmeti sağlamakla yükümlüdür, yaptığı bu harcamalar belgeye dayandırılarak SGK’ya bildirilir ve Kurum tarafından işverene geri ödenir.^[1]

Anlaşmalı olmayan özel hastanelerde yapılan tedavilerde SGK yalnızca kendi fiyatlandırmasına denk gelen kısmı karşılar, aradaki fark işçiye ya da kazanın işverenin kastından veya mevzuata aykırı davranışından kaynaklanması halinde işverene ödettirilebilir.

Maaş ve geçici iş göremezlik ödeneği: İşçinin maaşını işveren değil SGK öder. İşçi, çalışamadığı süre için işverenden değil SGK’dan geçici iş göremezlik ödeneği alır, bu ödenek yatarak tedavide günlük kazancının yarısı, ayakta tedavide üçte ikisi tutarındadır.^[2]

Bu hak, prim ödeme gün sayısına bakılmaksızın işe girdiği gün kaza geçiren işçi için de geçerlidir. Kaza işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışı sonucunda meydana gelmişse, SGK’nın karşıladığı sağlık hizmeti giderleri işverene rücu edilir.

İş Kazasında Masrafları ve Maaşı Kim Öder?

İş Kazalarında İşverenin Sorumluluğu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İş kazalarında işverenin sorumluluğu ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları