İcra Takibi Nasıl Başlatılır? Şartlar, Belgeler ve Aşamalar

İcra takibi, alacaklının yetkili icra dairesine takip talebi vermesiyle başlar. Talebin ardından icra müdürlüğü ödeme emri çıkarır ve borçlu 7 gün içinde ödeme yapar ya da itiraz eder. Takip kesinleşirse haciz ve satış aşamalarına geçilir.

İcra Takibi Nedir, Ne Zaman Başlatılır?

Alışverişte, iş sözleşmelerinde ve ticarette sayısız borç ilişkisi doğar. Taraflardan biri borcunu ödemezse alacaklı, alacağını devletin icra organları aracılığıyla tahsil edebilir. Bu sürece icra takibi denir. Takip, takip talebinin icra dairesine verilmesiyle başlar ve alacağın tahsiliyle sona erer.

İcra takibi borçlunun vadesi gelmiş borcunu ödememesi halinde başlatılır. Vadesi gelmemiş bir alacak için takip yapılamaz. Alacaklı takipten önce ihtarname çekebilir, fakat ihtarname zorunlu bir ön şart değildir.

İcra Takibi Süreci Nasıl İşler?

İcra takibi sıkı usullere bağlı bir süreçtir. Takip, borçlunun mallarının satılıp alacaklıya ödeme yapılmasıyla biter. Arada geçen her aşamanın süresi ve şartı kanunda belirlenmiştir ve usule uyulmazsa takip iptal edilebilir.

Genel akış şöyledir.

• Vadesi gelmiş ve ödenmemiş bir borç doğar.
• Alacaklı yetkili icra müdürlüğüne takip talebi verir.
• İcra müdürlüğü talebi inceler ve ödeme emri düzenler.
• Ödeme emri borçluya tebliğ edilir.
• Borçlu 7 gün içinde borcu öder ya da itiraz eder.
• Borçlu ödeme yapmaz ve itiraz etmezse takip kesinleşir, alacaklı haciz ister.
• Borçlu itiraz ederse takip durur. Alacaklının elinde İİK m.68 kapsamında bir belge varsa icra mahkemesinde 6 ay içinde itirazın kaldırılmasını ister. Belge yoksa genel mahkemede 1 yıl içinde itirazın iptali davası açar.^[1]
• Haczedilen mallar satışa çıkarılır.
• Satıştan elde edilen para alacaklıya ödenir.

Maddeler halinde sıralandığında bile sürecin uzun olduğu görülür. İcra takibi çok teknik bir konudur ve süre kaçırmak hak kaybına yol açar. Sürecin bir avukatla yürütülmesi bu nedenle önerilir.

İcra Takibi Türleri (İlamlı, İlamsız, Kambiyo ve Tahliye Takibi)

İcra takibi, alacağın dayanağına göre dört ana türe ayrılır. Her türün başlatılma şartı, borçluya tanınan süre ve itiraz yolu farklıdır. Yanlış takip türünü seçmek alacağın tahsilini aylarca geciktirebilir.

İlamlı İcra Nedir?

TDK sözlüğüne göre ilam, bir davanın mahkemece nasıl hükme bağlandığını gösteren resmi belgedir. Mahkeme kararına dayanan takiplere ilamlı takip denir. Alacaklı, mahkemenin verdiği kararı icra yoluyla uygulatır.

İlamlı icra takibine konu olabilecek kararlar şunlardır.

• Mahkemenin hükmettiği bir para alacağı
• Bir işin yapılması veya yapılmaması hakkında verilmiş karar
• Bir taşınırın veya taşınmazın teslimine ilişkin karar

Alacak bir mahkeme ilamına dayandığı için süreç diğer takip türlerinden ayrılır.

• Borçluya ödeme emri değil, icra emri gönderilir.
• Borçlu borca itiraz edemez. İİK m.33 uyarınca yalnızca icra emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığını veya ödendiğini ileri sürebilir.^[2]
• İtiraz aşamasına takılmadığı için takip doğrudan haciz safhasına geçebilir.
• Mahkeme kararının alınması zaman alsa da kesin bir ilama dayanıldığından takip ilamsız takiplere göre daha hızlı ilerler.

İlamlı takibin işleyişi ilamın konusuna göre değişir.

Mahkeme kararlarının konusu çeşitli olduğundan ilamlı takibin yolu da ilamın türüne göre değişir. Mahkemeler yalnızca para alacağına hükmetmez.

İlamsız İcra Nedir?

İlamsız icra, uygulamada en sık rastlanan takip türüdür. Alacaklının elinde mahkeme kararı yoktur ve takip, borç ilişkisinin varlığına dayanır. Sözleşmeden doğan alacaklarda ve ödenmeyen kira bedellerinde bu yola başvurulur.

• Alacaklı icra dairesine başvurarak ödeme emri gönderilmesini ister.
• Ödeme emrini alan borçlu 7 gün içinde itiraz ederse takip durur. Alacaklı 6 ay içinde icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Takibe devam kararı verilirse haciz sürecine geçilir.
• Borçlu borcunu öderse dosya kapanır. Ödemez ve itiraz etmezse takip kesinleşir, haciz işlemlerine geçilir.
• Haczedilen mallar satışa çıkarılır.
• Satıştan elde edilen para alacaklıya ödenir.

İlamsız icra takibi herhangi bir belgeye dayanmak zorunda olmadığı için kötüye kullanılabilir. İsteyen herkes olmayan bir borcun peşine düşebilir ve bu serbestlik icra dairelerinin iş yükünü de artırır. Kötü niyetli bir takibe karşı borçlunun korunma yolları ayrıca düzenlenmiştir.

Kambiyo Takipleri Nedir?

Çek, bono ve poliçe kambiyo senedidir. Elinde bunlardan birini bulunduran alacaklı, vadesi gelmiş ve karşılığı ödenmemiş senedi için kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip başlatabilir. Senet olmadan bu takip yolu kullanılamaz.

Takip talebini alan icra müdürü, dayanak belgenin kambiyo senedi niteliğini taşıyıp taşımadığını ve vadesinin gelip gelmediğini inceler. Şartlar uygunsa İİK m.168 uyarınca borçluya senet sureti ile birlikte ödeme emri gönderilir.^[3] Uygun olmayan bir senede dayanılmışsa borçlu şikayet yoluyla takibin iptalini isteyebilir.

Borçlu, itirazını ancak kesin ve açık belgelerle ispatlayabilir. İcra mahkemesi sınırlı bir inceleme yapar. Borçlunun itirazı reddedilir ve takip geçici olarak durdurulmuşsa borçlu, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkum edilebilir. İİK m.169/a bu tazminatı düzenler.^[4] Bu nedenle kambiyo takibine itiraz etmeden önce hukuki destek almak gerekir.

Tahsil sürecini ayrıntılı anlatan ödenmeyen senet tahsili yazımız bu takip türünü ayrıntılı biçimde ele alır. İtiraz edilmezse veya itiraz reddedilirse takip kesinleşir. Haciz ve satış işlemleri para alacaklarındaki usule benzer biçimde yürür.

Tahliye Takibi Nedir?

Tahliye takibi, kiralanan taşınmazın boşaltılması amacıyla başlatılan takiptir. Alacaklı isterse kira alacağına ilişkin ödeme emrine, kanuni süre geçtikten sonra kiracının tahliyesinin istenebileceği bilgisi eklenir. Kiracı yedi gün içinde itiraz etmez ve süre içinde kirayı ödemezse icra mahkemesi tahliyeye karar verir. İİK m.269 ve m.269/a bu yolu düzenler.

İcra Takibi Nasıl Başlatılır? Şartlar, Belgeler ve Yetkili Daire

İcra takibi beş adımda başlatılır. Alacaklı önce yetkili icra dairesini belirler, ardından takip talebini hazırlar. Alacağı gösteren belgeleri ekler ve masrafları yatırır. Son adımda icra müdürlüğü borçluya ödeme emri gönderir.

İcra Takibi Başlatma Şartları

İcra takibinin başlatılabilmesi için aşağıdaki şartların bulunması gerekir.

• Hukuka uygun bir alacağın varlığı
• Alacağın vadesinin gelmiş olması
• Alacağı gösteren belgelerin bulunması
• Harç ve masrafların ödenmesi

Şartlar olmadan başlatılan takibin reddi söz konusu olabilir. Alacağı kanıtlayan belge işçi alacağında iş sözleşmesi ve bordro, alışverişten doğan borçta fatura olabilir.

İcra Takip Talebinde Neler Yazılır?

Takip talebi icra dairesine yazılı veya sözlü olarak ya da elektronik ortamda yapılır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu talepte şu bilgilerin yer almasını ister.^[5]

• Alacaklının ve varsa vekilinin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası ve yerleşim yeri
• Borçlunun adı, soyadı, biliniyorsa T.C. kimlik numarası ve yerleşim yeri
• Alacağın Türk parasıyla tutarı, faizli alacaklarda faiz oranı ve işlemeye başladığı gün
• Senet, senet yoksa borcun sebebi
• Seçilen takip yolu (ilamlı, ilamsız, kambiyo veya tahliye)

Gerekli Belgeler

İlamsız takiplerde takip başlatmak için belge sunmak zorunlu değildir. Doğrudan bir borç iddiasıyla takip yapılabilir. Fakat alacağa dayanak olan güçlü bir belge borçlunun ödeme yapma ihtimalini artırır ve süreci kısaltır.

Alacak bir belgeye dayanıyorsa belgenin aslı veya onaylı örneği takip talebiyle birlikte icra dairesine verilir. Borçlu sayısından bir fazla örnek istenir. Uygulamada sık sunulan belgeler şunlardır.

• Kambiyo senetleri (çek, bono)
• Sözleşmeler
• Fatura örnekleri
• Mahkeme kararı (ilamlı takip için)

Harç ve Masraflar

Takip masrafları borçluya aittir. Alacaklı ise talep ettiği işlemin masrafını ve ödeme emrinin borçluya tebliğ masrafını avans olarak peşin yatırır. Harç ve masraf tutarı takip türüne ve alacak miktarına göre değişir. Alacaklı yatırdığı tutarı, borçludan yapılan ilk tahsilattan geri alır.

Yetkili İcra Dairesi ve Yetki Sözleşmesi

İcra takibi kural olarak borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesinde başlatılır. Takibe esas sözleşmenin yapıldığı yerdeki icra dairesi de yetkilidir. Sözleşmenin ifa edileceği yer de yetki bakımından önem taşır.

İcra dairesi kendiliğinden yetkisini incelemez. Yetkisizlik varsa borçlunun bunu itirazla ileri sürmesi gerekir. Aksi halde icra dairesi yetkili hale gelir. Yetki itirazı kabul edilirse alacaklı dosyanın yetkili daireye gönderilmesini talep etmek zorundadır. Talep olmadan dosya gönderilemez ve dosyanın gönderildiği daire borçluya yeni bir ödeme emri yollar.

Taraflar yetki sözleşmesi yaparak başka bir icra dairesini de yetkili kılabilir. Bunun şartları şunlardır.

• Tarafların tacir veya kamu tüzel kişisi olması
• Sözleşmenin yazılı olması
• Yetkili kılınan dairenin açıkça belirtilmesi
• Tarafların üzerinde serbestçe karar verebileceği bir konu olması

Avukatsız İcra Takibi Mümkün Mü?

Herkes icra takibini kendisi başlatabilir. Fakat konunun teknik şartları ve usulleri çoktur. Hukuk fakültelerinde 2 yıl boyunca okutulan icra hukukunda takip türünün yanlış seçilmesi bile alacağın elde edilme süresini uzatır. Avukatsız takip yapmak isteyen kişi yetkili icra dairesine giderek takip talebini doğrudan verebilir.

E-Devlet Üzerinden İcra Takibi Başlatmak Mümkün Mü?

E-Devlet üzerinden doğrudan icra takibi başlatmak mevcut düzenlemelerle mümkün değildir. Hakkınızda başlatılmış bir icra takibini ise sorgulayabilirsiniz. Takip başlatmak için yetkili icra dairesine bizzat başvurmak gerekir. Diğer yol, avukata verilecek vekaletname ile takibi avukat aracılığıyla yürütmektir.

İcra Davası Nasıl Açılır?

İcra takibi bir dava değildir. Alacaklı, icra dairesine takip talebi vererek süreci başlatır ve mahkemeye gitmesi gerekmez. Dava ancak borçlu takibe itiraz ederse gündeme gelir. Bu durumda alacaklı icra mahkemesinde itirazın kaldırılması davası veya genel mahkemede itirazın iptali davası açar.

İcra Hukukunda Banka Borçlarının Yeri ve Süreci Nedir?

Banka ile müşteri arasındaki kredi ve kart ilişkisi sık görülen borç türlerindendir. Banka da vadesi gelmiş bir borcun alacaklısıdır, ancak diğer alacaklılar gibi hemen takip başlatmaz.

Vadesi geçen borç önce gecikmeye düşer ve banka borçluyu sık sık arayarak ödeme ister. Bu dönem 30 güne kadar sürebilir ve faiz işlemeye devam eder. Ödeme yapılmazsa borçluya ihtarname gönderilir. İhtarname, icra takibinin henüz başlamadığını gösterir.

İhtarname ile birlikte toplam 90 gün geçmesine rağmen borç ödenmezse banka icra takibine geçer. Bankanın elinde mahkeme kararı bulunmadığı için kredi sözleşmesi gibi belgelere dayanarak ilamsız icra takibi başlatır. İcra müdürlüğü ödeme emri düzenler ve borçluya tebliğ eder. İtiraz edilmez ve borç ödenmezse takip kesinleşir, süreç diğer ilamsız takiplerdeki gibi haciz aşamasıyla devam eder.

Ödeme Emrine İtiraz Edilirse Ne Olur?

Alacaklının icra takibi başlatması, takip konusu miktarın kesin olarak ödeneceği anlamına gelmez. Borçlu takibin miktarına, borca veya icra dairesinin yetkisine itiraz edebilir. İtiraz, ödeme emrini gönderen icra dairesine dilekçe ile veya sözlü olarak yapılır. Borcun yalnızca bir kısmına itiraz ediliyorsa o kısmın ve miktarın açıkça gösterilmesi gerekir. Aksi halde itiraz edilmemiş sayılır.

İtiraz süresi takip türüne göre değişir.

İtirazın Kaldırılması ve İptali

İlamsız takipte itiraz edilirse takip durur. Alacaklı takibe devam edebilmek için iki yoldan birini seçer.

• İtirazın kaldırılması. Alacaklının elinde imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylı bir borç ikrarı gibi belgeler varsa itirazın tebliğinden itibaren 6 ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını ister. İtirazın kaldırılması davası hızlı bir yoldur.
• İtirazın iptali. Belge yoksa itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl içinde genel mahkemede alacağın varlığını ispatlayarak itirazın iptalini ister. İtirazın iptali davası daha uzun sürer.

Kaldırma davasında borçlu itirazını haklı gösterecek bir belge sunamazsa icra mahkemesi itirazı kaldırır ve takip devam eder.

İcra İnkar Tazminatı Riski

Haksız çıkan taraf, talep halinde tazminata mahkum edilir. Borçlunun itirazı haksız bulunursa borçlu, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkar tazminatı öder. Kötü niyetli takip yapan alacaklı da aynı oranda tazminata mahkum edilebilir. Bu nedenle itirazdan önce borcun gerçekten var olup olmadığı ve elde edilen belgelerin yeterli olup olmadığı değerlendirilmelidir.

İtirazın usulü ve dilekçe örneği için icra takibine itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

İcra Takibi Nasıl Durdurulur?

Borçlu, icra takibini ancak kanunun tanıdığı yollarla durdurabilir.

• İtiraz. İlamsız takipte süresi içinde yapılan itiraz takibi durdurur.
• Ödeme. Borcun ve masrafların ödenmesi takibi sona erdirir.
• İcranın geri bırakılması. İlamlı takipte zamanaşımı veya ödeme gibi iddialar belgelerle ispatlanırsa icra mahkemesi icranın geri bırakılmasına karar verir.
• Alacaklıyla anlaşma. Taraflar taksit veya ödeme planı konusunda anlaşırsa alacaklı haciz talebini erteleyebilir ya da takipten vazgeçebilir.

İcra Takibi Kaç Günde Kesinleşir?

İlamsız takipte süre, ödeme emrinin borçluya tebliğ edildiği gün işlemeye başlar. Borçlu tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz etmezse takip kesinleşir.^[6] İtiraz edildiğinde takip durur ve kesinleşme, itirazın iptali ya da kaldırılması kararına bağlı hale gelir.

Kambiyo senedine dayanan takipte süreler farklı işler. Ödeme emrinde borcun on gün içinde ödenmesi ihtar edilir. İtiraz ve şikayet ise beş gün içinde ve icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır.^[7] İlama dayanan takipte itiraz yolu yoktur. Borçluya yedi günlük icra emri tebliğ edilir ve bu süre içinde icranın geri bırakılması kararı getirilmezse cebri icraya geçilir.^[8]

İcra Tebligatı Geldikten Sonra Ne Olur? Haciz Ne Zaman Gelir?

Tebligat, alacaklının borç için yasal sürecin başlattığını gösterir. Sonraki aşama borçlunun itiraz edip etmediğine göre değişir.

İtiraz edilirse takip durur ve alacaklıya itirazın kaldırılması davası için 6 ay süre verilir. Dava açılmazsa takip düşer. İtiraz edilmemişse iki ihtimal vardır. Borçlu borcunu ödemişse uyuşmazlık sona erer. Ödememişse takip kesinleşir ve haciz sürecine geçilir.

Takibin kesinleşmesi haczi kendiliğinden başlatmaz, alacaklının ayrıca haciz talebinde bulunması gerekir. Talep geldikten sonra icra dairesi en geç üç gün içinde haczi yapar.^[9] Fiilen haczin ne zaman geleceği ise icra dairesinin yoğunluğuna göre değişir. İtiraz edilmeyen bir ilamsız takipte haciz, ödeme emrinin tebliğinden birkaç gün sonra başlayabilir.

İcra Takibinde Haciz Aşamaları ve Satış

Takibin kesinleşmesiyle alacaklı haciz isteyebilir. İcra ve İflas Kanununa göre haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl geçmekle düşer. İtiraz veya dava süresi bu hesaba katılmaz.^[10] Süre içinde haciz istenmezse dosya işlemden kaldırılır.

Haciz kural olarak borçlunun evine gidilerek başlamaz. Alacaklı ilk olarak maaş, banka hesabı ve üçüncü kişilerdeki alacaklara haciz konulmasını ister. UYAP üzerinden borçlunun mal, hak ve alacağı sorgulanabilir ve bulunan varlıklar elektronik ortamda haczedilir. Bu yöntem yetersiz kalırsa fiili hacze gidilir ve haczedilebilen mallar muhafaza altına alınır. Haciz hakkında ayrıntılı bilgi için haciz nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Maaş Haczi

Maaş ve ücret, borçlu ile ailesinin geçinmesi için icra memurunca gerekli görülen miktar çıkarıldıktan sonra haczedilir. İİK m.83 uyarınca haczedilecek miktar, maaşın dörtte birinden az olamaz.^[11] Birden fazla haciz varsa haciz kesintileri sıraya konur ve öndeki haczin kesintisi bitmeden sonrakine geçilmez. Ayrıntılar maaş haczi yazımızdadır.

Haczedilemeyen Mallar

Borçlunun bütün malları haczedilemez. Borçlunun haline münasip evi, kişisel eşya ve ev eşyası, mesleğini sürdürmesi için gerekli eşya ve öğrenci bursları haczedilemeyecek mallar arasındadır. İİK m.82 bu malları sayar. Liste için haczedilemeyen mallar ve haklar yazımıza bakılabilir.

Haczedilen Malların Satışı

Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren 1 yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir. İİK m.106 uyarınca satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin peşin yatırılması zorunludur, yatırılmazsa talep yapılmamış sayılır.^[12] Süre içinde satış istenmezse haciz düşer.

Satış açık artırma ile yapılır. Birinci ve ikinci artırmanın gün ve saati, artırmanın başlangıcından en az on beş gün önce ilan edilir. Satıştan elde edilen para alacaklıya ve takip masraflarına ödenir.

İcra Takibinde Zamanaşımı Süreleri

Zamanaşımı, alacaklının belirli süre içinde hakkını aramaması halinde alacağı isteme hakkının kaybolmasıdır. Süreler takip türüne göre değişir.

• İlamlı icra. Kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanan takipte zamanaşımı süresi 10 yıldır. Karar kesinleştikten sonra bu süre içinde takip başlatılmazsa kararın hükmü kalmaz.
• İlamsız icra. Süre borcun türüne göre belirlenir ve borcun muaccel olduğu tarihte başlar. Adi yazılı senetlerde 10 yıl, hizmet ve iş ilişkisinden doğan borçlarda 5 yıl uygulanır.
• Kambiyo senetleri. TTK m.749, m.778 ve m.814 uyarınca bonoda vade tarihinden, çekte ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımı dolar.^[13] Başlangıç tarihleri farklı olduğundan bu ayrıma dikkat edilmelidir.

İcra Takibinde Uzlaşma, Ödeme Planı ve Alternatif Çözümler

Mahkemelerin yoğunluğu icra takibinin süresini de uzatır. Alternatif çözüm yolları ise süreci genellikle kısaltır. İcra takibinde şu yollar kullanılabilir.

• Arabuluculuk. İcra takibine konu uyuşmazlık arabuluculuk aşamasında çözülebilir.
• Uzlaşma. Borçlu, borcunu ödemek için hazırladığı protokolü alacaklıya sunar. Kabul edilirse protokol noterce onaylanarak ilam niteliğinde belge haline getirilebilir.
• Mutabakat anlaşmaları. Borcun yapılandırılmasına ilişkin bu anlaşmalar icra takibinden önce de yapılabilir. Anlaşma sağlanırsa takibe gerek kalmaz. Geçerliliğin güçlü olması için noterde yapılması önerilir.

Alacaklı ile borçlu arasındaki anlaşmalar uyuşmazlığı icra takibine gerek duymadan sona erdirebilir ve iki tarafa da zaman ile masraf kazandırır.

İcra Takibi Nasıl Başlatılır? Sıkça Sorulan Sorular

İcra takibinin başlatılması ve aşamaları ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları