Süt İzni ve Emzirme İzni Süreleri Nedir? Süt Parası ve Şartları

Süt izni; doğum yapan kadın işçinin hem işe devam edebilmesini hem de bebeğini sağlıklı biçimde besleyebilmesini sağlamak amacıyla 4857 sayılı İş Kanunu ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda güvence altına alınmıştır. Özel sektör ve kamu personeline tanınan süreler, emzirme ödeneği (süt parası) şartları ve süt izninin kullandırılmaması halinde işçinin hakları aşağıda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Özet: Süt izni (emzirme izni), 4857 sayılı İş Kanunu m.74/7 uyarınca özel sektörde çalışan kadın işçilere çocuk 1 yaşına gelene kadar günde 1,5 saat tanınan ücretli izin hakkıdır. Devlet memurlarında bu süre ilk 6 ay günde 3 saat, ikinci 6 ay günde 1,5 saattir. Süt izni çalışma süresinden sayılır ve işveren tarafından kısıtlanamaz.

Süt İzni Nedir?

Süt izni (emzirme izni), doğum yapan kadın işçinin bebeğini emzirebilmesi için iş günü içinde tanınan ve çalışma süresinden sayılan yasal izin hakkıdır. Bu hak işveren takdirine bırakılmamış, İş Kanunu’nun emredici hükmüyle düzenlenmiştir.

Süt İzni Hangi Kanunda Düzenlenmiştir

Kamuda çalışanlar ile özel sektörde çalışanlar için süt izni koşulları ve süreler farklılık göstermektedir. Özel sektör çalışanları 4857 sayılı İş Kanunu‘na, kamu çalışanları ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu‘na tabidir.

Süt İzninden Yararlanma Şartları Nelerdir?

Süt izninden yararlanabilmek için birkaç temel şart mevcuttur. Bu izni yalnızca kadınlar kullanabilmektedir. İş Kanunu m.74 f.7 uyarınca iznin amacı, bebeğin sağlıklı büyümesi ile birlikte kadına emzirme hakkının tanınmasıdır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesi uyarınca süt iznini yalnızca bir yaşından küçük çocuğa sahip olanlar kullanabilmektedir. Bu düzenleme son dönemdeki çalışmalar gözetilmediği gerekçesiyle eleştirilmekte, azami sürenin 2 yıl olarak belirlenmesi gerektiğini savunan görüşler de bulunmaktadır.

Özel Sektörde Çalışan İşçilerin Süt İzni Ne Kadardır?

Özel sektörde çalışan işçilerin süt izni, çocuğun 1 yaşına gelmesiyle sona ermektedir. Tanınan izin 4857 sayılı İş Kanunu’nda düzenlenmiştir.^[1]

4857 sayılı İş Kanunu — Madde 74/7

Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.

Mevcut kanun hükmüne göre özel sektörde çalışanlar, çocukları 1 yaşına basana kadar günde toplam 1,5 saat süt iznine tabidir.

Özel Sektör Süt İzni Hakkı

Devlet Memuru Kadının Süt İzni Ne Kadardır? Özel Sektörde Çalışan Kadından Farkı Nedir?

Devlet memuru olan kadın 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu‘na tabidir. Kamu çalışanları için süre özel sektörden farklı belirlenmiştir: analık izninin bitiminden itibaren ilk 6 ay günde 3 saat, ikinci 6 ay günde 1,5 saat süt izni verilir.^[2]

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — Madde 104/D (Değişik: 13/2/2011 – 6111/106 Md.)

Kadın memura, çocuğunu emzirmesi için doğum sonrası analık izni süresinin bitim tarihinden itibaren ilk altı ayda günde üç saat, ikinci altı ayda günde bir buçuk saat süt izni verilir. Süt izninin hangi saatler arasında ve günde kaç kez kullanılacağı hususunda, kadın memurun tercihi esastır.

Sözleşmeli Kamu Personellerinin Süt İzni Ne Kadardır?

Sözleşmeli kamu personeli de devlet memurları gibi 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabidir. Analık izninin bitiminden itibaren ilk 6 ay günde 3 saat, ikinci 6 ay günde 1,5 saat süt izni hakkından yararlanırlar.

İkiz Bebeklere Süt İzni Ne Kadardır?

Annenin tek, ikiz veya üçüz doğurması, süt izni süresinin artmasına ya da azalmasına yol açmamaktadır. Bu husus, Devlet Personel Başkanlığı’nca yayımlanan Kamu Personel Genel Tebliği Seri No:6 (13/04/2016) ile de netlik kazanmıştır.

“2) Süt izni süresi:
a) Memura, doğum sonrası analık izni süresinin bitim tarihinden itibaren ilk altı ayda günde üç saat, ikinci altı ayda günde bir buçuk saat süt izni verilir.
b) Çoğul doğumlarda da süt izni süresi aynıdır.”

İkinci ve Sonraki Çocuklarda Süt İzni

Her doğumda süt izni hakkı yeniden başlar. İkinci veya sonraki çocuklarda da aynı süreler geçerlidir: özel sektörde günde 1,5 saat, kamu personelinde ilk 6 ay günde 3 saat, ikinci 6 ay günde 1,5 saat. Çocuğun birinci, ikinci veya üçüncü doğum olması süre üzerinde herhangi bir değişikliğe yol açmaz.

Süt İzni Nasıl Hesaplanır?

Süt izninin hesaplanmasında çalışan kadının hukuki statüsü belirleyicidir. Özel sektörde çalışıyorsa 4857 sayılı İş Kanunu, kamu personeliyse 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uygulanır. 657 sayılı Kanun’un 104. maddesinin D ve F fıkraları, kamu personeline özel sektör işçisine kıyasla daha uzun bir süt izni hakkı tanımaktadır.

Devlet memurları için analık izni bitiminden başlayan süreç boyunca çocuğun 1 yaşını geçmesi süt iznini sona erdirmez; toplam 1 yıl boyunca devam eder. Özel sektörde ise çocuk 1 yaşına geldiğinde süt izni her koşulda sona erer.

657 sayılı Kanun’un 104. maddesinin A bendi uyarınca analık izni, doğumdan 8 hafta önce başlar ve doğumdan 8 hafta sonrasına kadar devam eder. Doğumdan önceki 8. haftaya kadar doktor raporu ile çalışmaya müsait olduğunu belgeleyen kadın memur, doğumdan önceki 3. haftaya kadar çalışmaya devam edebilir. Bu süre doğum sonrası iznin sonuna eklenir. Beklenen tarihten önce gerçekleşen doğumlarda ise kullanılmayan doğum öncesi izin doğum sonrasına aktarılır.

Somut olay özelinde hesaplama değişebileceğinden, kişisel durumunuza göre bir iş hukukçusuna danışmanız önerilir.

Süt İzni Nasıl Hesaplanır?

Süt İzni Ne Zaman Başlar?

Hem özel sektörde hem de kamuda süt izni, analık izninin sona erdiği gün başlar. Devlet memurları için bu tarihten itibaren 1 yıl süreyle geçerlidir.

Özel sektörde çalışan anneler için de başlangıç tarihi analık izninin bitiş günüdür. Ancak bitiş tarihi farklılaşmaktadır: özel sektörde çocuğun 1 yaşını doldurduğu gün süt izni sona erer.

Süt İzni Ne Zaman Biter

657 sayılı Kanun’a tabi kamu personeli için süt izni, analık izninin bitiminden itibaren 1 yıl sonra sona erer. Çocuğun bu süre içinde 1 yaşını geçmesi hakkı sona erdirmez.

Özel sektörde çalışan anneler içinse çocuk 1 yaşını doldurana kadar süt izni devam eder. Çocuk 1 yaşını doldurduğunda süt izni hukuken sona erer.

Örnek: Annenin devlet memuru olduğunu ve 1 Ocak 2024’te doğum yaptığını varsayalım. Kanunen 8 haftalık analık izninden sonra 26 Şubat 2024 tarihine kadar doğum sonrası analık iznini kullanabilir. Analık izni bitiminde süt izni başlayacağından, süt izni 26 Şubat 2024’te başlar ve 27 Şubat 2025’e kadar devam eder (1 yıl).

Süt İzni Verilmeyen İşçinin Hakları Nelerdir?

Süt izni, kanun hükmünden doğan ve kadına tanınan bir haktır; işveren bu hakkı sınırlayamaz. Süt izninin kullandırılmaması haklı fesih sebebi oluşturabilir. Diğer şartlar da mevcutsa kıdem tazminatı talep hakkı doğabilir.

Süt İzni Kullandırılmayan İşçi Hangi Davaları Açabilir?

Süt izni kullandırılmayan işçi hukuki yollardan haklarını arayabilir. İş Kanunu, kadına tanınan süt izni hakkını emredici olarak düzenlemiştir. Süt izni vermeyen işveren hakkında İş Kanunu’nun 104. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanır. Koşullar mevcutsa idari yollardan da hak arama yoluna gidilebilir, şartları oluşmuşsa tam yargı davası açılabilir. Süt izni tanınmayan süreler için ise alacak davası açılabilir.

Süt İznini Kullanan Çalışan, Bu Sebeple İşten Çıkarılabilir Mi?

Süt izni, kadına yasal yollardan tanınan ve çocuğun sağlıklı yetişmesi açısından zorunlu bir haktır. İşveren, kadının süt iznini kullanması gerekçesiyle onu işten çıkaramaz. Böyle bir fesih haksız fesih niteliği taşır. İşten çıkarılan kadın, yasal tüm haklarını işverenden talep edebilir.

Süt Parası Nedir? Emzirme Ödeneği Nedir?

Süt parası, diğer adıyla emzirme ödeneği, sigortalı olan kadına bir kez yapılan tek seferlik ödemedir. Kadın sigortalı değilse ve eşi sigortalı çalışanıysa ödeme sigortalı erkeğe yapılır.

Süt Parası Ne Kadar?

Her yıl Bakanlık tarafından onaylanan süt parası tarifesi mevcuttur. 5510 sayılı Kanun’un 16. maddesi emzirme ödeneğinin yasal dayanağını oluşturmaktadır.^[3]

Emzirme Ödeneği (5510 m.16)

Analık sigortasından sigortalı kadına veya sigortalı olmayan karısının doğum yapması nedeniyle sigortalı erkeğe, bu Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılardan, kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık alan kadına ya da gelir veya aylık alan erkeğin sigortalı olmayan eşine, her çocuk için yaşaması şartıyla doğum tarihinde geçerli olan ve Kurum Yönetim Kurulunca belirlenip Bakan tarafından onaylanan tarife üzerinden emzirme ödeneği verilir.

2026 yılı emzirme ödeneği (süt parası) 1.550 TL olarak belirlenmiştir.

Süt Parası Alma Şartları Nelerdir?

Süt parası alma şartları 5510 sayılı Kanun’da belirtilmiştir. Sigortalı kadına veya sigortalı olmayan eşinin doğum yapması nedeniyle sigortalı erkeğe emzirme ödeneği verilebilmesi için aşağıdaki koşulların sağlanması gerekmektedir:

1. SSK (4/1-a) kapsamında olanlar için doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları priminin bildirilmiş olması,
2. BAĞ-KUR (4/1-b) kapsamında olanlar için doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları priminin yatırılmış, genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçların ödenmiş olması gerekmektedir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi kamu personelinin emzirme ödeneği kendi kurumlarınca ödenmektedir. Bu nedenle kamu personeline SGK tarafından ayrıca emzirme ödeneği ödenmez.

Süt Parası Alma Şartları

Süt Parası Nasıl Alınır?

SSK (4/1-a) kapsamındaki sigortalılar için ayrı bir başvuru gerekmemektedir; ödeme SGK tarafından otomatik olarak yapılır. BAĞ-KUR (4/1-b) kapsamında olanlar, emzirme ödeneği başvurularını ikamet ettikleri il ya da ilçedeki Sosyal Güvenlik Kurumu‘na bizzat yapmalıdır. Gerekli belgeler şunlardır:

• TC Kimlik Belgesi
• Doğum raporu
• Emzirme ödeneği müracaat talep dilekçesi

Süt İzni ile İlgili Yargıtay Kararları

Yargıtay, süt izninin işveren inisiyatifinde olmayan, kanunla güvence altına alınmış emredici bir hak olduğunu vurgulamaktadır. Süt izninin kullandırılmaması halinde işçi lehine ek yaptırımlar uygulanabileceği de kararlarla hükme bağlanmıştır.

“…yasa uyarınca kadın işçilere çocuklarını emzirmeleri için günde bir buçuk saat (aksi yönde ve fakat işçi lehine olmak üzere taraflar arasında süre düzenlemesi yapılabileceği gibi) süt izni verilmesi hususu işverenin inisiyatifinde olan bir durum olmayıp, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 74/7. fıkrası uyarınca da bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağının işçi tarafından belirleneceği hüküm altına alınmış olup, işçinin süt izni kullanması gerektiği halde bu iznin kullandırılmaması durumunda, kullandırılmayan sürenin tespiti ile %50 zamlı ücret üzerinden hesaplama yapılması gerektiğinin kabulü…”^[4]

Yargıtay kararları ile ilgili Karar Arama sitesini ziyaret edebilirsiniz. Süt izniniz ile ilgili ihlal durumları için Avukata Sor sayfamızdan bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Süt İzni ve Emzirme İzni Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Süt izni ve emzirme izni süreleri, şartları, süt parası ve işçi hakları konusunda en çok sorulan soruları bu başlık altında cevapladık.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları