İşçiye Elden Ödeme Yapılması: Cezası ve İspatı

İşçiye elden ödeme, ücretin banka hesabı yerine nakit verilmesidir. İşçiye elden ödeme yapılabilmesine izin veren mevzuattaki eşik 1 Temmuz 2025’ten itibaren 3 işçiye indi. Bu sayının üzerindeki işyerlerinde elden ödeme yasaktır, idari para cezasına bağlanır. Elden ödeme ayrıca işçiye haklı fesih ve kıdem tazminatı hakkı doğurur. Bu yazıda hangi işyerlerinde elden ödeme mümkün olduğunu, cezasını ve ispat yollarını anlatıyoruz.

İşçiye Elden Ödeme Nedir?

İş kanunun 32/1. maddesine göre bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutara ücret denmektedir. Kural olarak ücret yapılan işin karşılığıdır. İşçi ve işveren ödenecek bu tutarı istedikleri gibi belirleyebilirler.

Ancak bu ücret asgari ücretten az olamaz, linyit ve taş kömürü çıkarılan işyerlerinde yer altında çalışan işçilere ödenecek ücret ise iki aylık asgari ücretten az olamaz. Bu ücretin ödenmesi iş kanununa göre Türk Lirası ile özel olarak açılan bir banka hesabına yatırılarak yapılması zorunludur.

Fakat bazı işverenler ödemeyi banka hesabı üzerinden değil direkt işçinin kendisine vererek yapmaktadır, buna da işçiye elden ödeme denmektedir. Elden ödeme yapılması işçi için hak kayıplarına neden olmaktadır.

İşçiye Elden Ödeme Yapılma Şartları Nelerdir?

21 Mayıs 2016 tarihinde yayımlanan Resmî Gazete’de “Ücret, Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki Her Türlü İstihkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesine Dair Yönetmelik”te değişiklik yapılmıştır.^[1]

“(1) İşyerleri ve işletmelerinde İş Kanunu hükümlerinin uygulandığı işverenler ile üçüncü kişiler, Türkiye genelinde çalıştırdıkları işçi sayısının (Değişik ibare: RG-21/5/2016-29718) en az beş olması halinde, çalıştırdıkları işçiye o ay içinde yapacakları her türlü ödemenin kanuni kesintiler düşüldükten sonra kalan net tutarını, bankalar aracılığıyla ödemekle yükümlüdürler.”

Önemli: Bu eşik daha sonra tekrar değişti. 4 Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle işçi sayısı sınırı 5’ten 3’e indirildi, yeni eşik 1 Temmuz 2025’ten itibaren uygulanıyor. Bugün itibarıyla en az 3 işçi çalıştıran işveren ödemeyi banka yoluyla yapmak zorunda.^[2]

İşçiye elden ödeme yapılmasının tek şartı, işyerinde çalışan kişi sayısının 2 ve 2’nin altında olmasıdır. Bu sınırın altında kalan işveren ödemeyi ister elden ister banka aracılığıyla yapabilir, ancak bu sınırı her ay yeniden gözetmek zorundadır.

İşçiye Elden Ödeme Yapılamayan Haller Nelerdir?

Banka zorunluluğu kapsamındaki işveren ödemeyi başka yolla yapamaz. Tek istisna, işyerinin bulunduğu yerde banka şubesi olmamasıdır.

Aynı yönetmeliğin 11. maddesine göre, banka aracılığıyla ödeme yapması gereken işverenler, işveren vekilleri veya üçüncü kişiler, işyerlerinin bulunduğu mahalde banka şubesi bulunmaması ya da çalışanlara banka aracılığıyla ödeme yapılmasına imkân bulunmaması hâlinde ödemeler, T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü şubeleri aracılığıyla yapılır.

Banka şubesi olmayan yerde bile ücret elden ödenemez, ücret PTT kanalıyla ödenmek zorundadır.

İşçiye Elden Maaş Ödeme Kuralları

İşçiye Elden Ödemede Tutar Sınırı Var Mı?

Hayır. Tutar sınırı yok, tek sınır işçi sayısıdır. 3 ve üzeri işçi çalıştıran işveren ödemeyi banka yoluyla yapmak zorundadır.

İşçiye Elden Ödeme Yasağı Dışında Başka Bir Sınır Var Mı?

Banka zorunluluğu çalışma mevzuatına özgüdür, bu mevzuatta tutar sınırı yoktur, sadece işçi sayısı sınırı vardır. Vergi mevzuatında ise ayrı ve bağımsız bir sınır bulunur. İşçi sayısına bakılmaksızın, bir işçiye bir ayda yapılan net ödeme 30.000 TL’yi aşarsa, bu ödeme de banka veya PTT aracılığıyla yapılmalı ve belgelenmelidir.^[3] Bu iki zorunluluk birbirinden bağımsız işler, biri sağlansa diğeri atlanamaz.

İşçiye Verilen Yan Haklar Elden Ödenebilir Mi?

Yan haklar da ücretle aynı kurala tabidir. Banka zorunluluğu kapsamındaki işveren için mesai, prim gibi ödemeler de elden yapılamaz.

Maaşı veya Mesaileri Elden Ödenen İşçinin Hakları Nelerdir?

3 ve daha fazla işçinin çalıştığı işyerlerinde maaş ve diğer yan ücretler elden ödenemez. Böyle bir duruma maruz kalan işçi sözleşmesini haklı olarak feshedebilir ve kıdem tazminatını almaya da hak kazanır. Yargıtay tarafından da 2019/48 sayılı karar gereğince açıklama yapılmıştır.

Bu açıklamaya göre işçiye elden ödeme yapılması haklı fesih sebebidir. Böyle bir durumla karşılaşılması halinde kıdem tazminatına hak kazanmak mümkündür.

İşçiye elden ödeme söz konusu olduğunda, işçi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın ALO 170 numaralı hattını arayıp durumu bildirebilir, ya da o ilin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğüne giderek yazılı olarak şikâyette bulunabilir.

Bu şikayetin üzerine Bakanlık müfettişleri inceleme yapar. Bu inceleme sonucunda hukuka aykırılık durumu varsa açığa çıkar. İnceleme sonucu, daha sonra davada delil olarak kullanılabilir.

Bundan başka bir seçenek olarak ücreti elden ödenen ve sosyal güvenlik primleri eksik yatırılan işçi, hizmet tespit davası da açabilir. Bu dava ile eksik yatırılmış olan sosyal güvenlik primlerinin tamamlanmasını, mağduriyetinin giderilmesini talep edebilir.

İşçinin ücretinin bir kısmı elden bir kısmı banka aracılığıyla ödeniyorsa, gerçek ücreti ispat edilmesi halinde işçi alacakları bankadan yatan eksik tutara göre değil, gerçek ücretine göre ödenir.

Hizmet tespit davasının açılması durumunda 5510 sayılı Kanun’un 86/9. maddesinde yer alan hüküm gereğince görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. İş mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde ise görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.^[4]

İşçiye Elden Maaş Ödenmesinde Haklar

Ücretin Bir Kısmının Bankadan Bir Kısmının İşçiye Elden Ödenmesinin Yasal Karşılığı Nedir?

İşçinin maaşının bir kısmının elden, bir kısmının ise bankadan yatırılması yahut maaşın tamamının elden verilmesi, sigorta primlerinin gerçek ücretin altında gösterilerek ödenmesi durumudur. Bu, hukuka aykırı bir uygulamadır. İşçi açısından hak kayıplarına sebep olur.

Uygulamada bu genelde maaşın yarısı banka, yarısı elden şeklinde karşımıza çıkar. Oran ne olursa olsun sonuç değişmez, gerçek ücretin ispatı halinde işçi alacakları o ücrete göre hesaplanır.

İşçiye Elden Ödeme Yapılması Haklı Fesih Sebebi Midir?

İş sözleşmesinin süresi belirli ya da belirsiz olsun, kanunda gösterilen nedenlerin varlığı halinde işçi ya da işveren bu nedene dayanarak sözleşmeyi sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin derhal feshedebilir. Buna da haklı nedenle fesih denmektedir.

Kanunda yazan haklı nedenle fesih sebepleri, İş Kanunu’nun 24. ve 25. maddelerinde sayılmıştır.^[5] İş Kanunu’nun 25. maddesine göre işveren bakımından haklı fesih nedenleri, sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri ve zorlayıcı sebeplerdir.

İş Kanunumuzun 24. maddesine göre işçinin sözleşmesini haklı olarak canlandırabileceği haller ise sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve son olarak zorlayıcı sebeplerin olması halidir.

İşçiye elden ödeme yapılması iyi niyet kurallarına uymaz, çünkü işçinin hak kaybına uğramasına sebep olur. Bu nedenle de haklı fesih sebebidir. İşçi derhal fesih hakkını kullanırsa, işverenden kıdem tazminatı ve diğer ücret (fazla mesai, ücret alacağı, yıllık izin ücreti vs.) haklarını talep edebilir. Ancak ihbar tazminatı talep edemez.

İş sözleşmesini haklı nedenle feshedecek olan işçinin öncelikle haklı fesih gerekçelerini işverene bildirmesi gerekmektedir. İşçi bakımından fesih bildiriminin yazılı olarak yapılması zorunlu değildir.

Maaşın İşçiye Elden Ödenmesi Durumu

İşçiye Elden Maaş Ödeyen İşverenin Sorumluluğu Nedir?

Ücret, Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki Her Türlü İstihkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesine Dair Yönetmelik’te, işyerinde 3 ve üstünde işçi çalıştıran işverenlerin işçi ücretlerini ve diğer ödemelerini banka aracılığıyla yapılması zorunlu hale getirilmiştir. İşçiye elden ödeme yapan işverene şu yaptırımlar uygulanır:

İşverenin elden ücret ödediği her işçi ve her ay için, yıllık olarak güncellenen sabit tutarda idari para cezası uygulanır.

Böyle bir durumun varlığı denetim sonucu tespit edilirse, ücret bordroları ve işletmenin tutmuş olduğu yevmiye defteri geçersiz sayılır. Ayrıca her bir geçersizlik hali için işyerine yarım asgari ücret tutarında (bu tutar 12 asgari ücret tutarını geçemez) idari para cezası uygulanır.

İşçiye elden ödeme yapıldığı yıllar için işyerinin almış olduğu “Asgari Ücret Desteği” iptal edilebilir, bu yıllar için ödenen destekler yasal faiziyle SGK’ya geri iade edilir.

İşveren, eksik bildirdiği prim ve vergileri gecikme zammıyla birlikte ilgili kurumlara ödemek zorunda kalır.

Haklı Fesih Sonrası Dava Nasıl Açılır?

Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.^[6] Arabulucuda anlaşma olmazsa dava iş mahkemesinde açılır. İş mahkemesi olmayan yerlerde görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. İlk derece mahkemesinde hedef süre 540 gündür. Uygulamada bu süre genelde 7-14 ay arasında tamamlanır. İstinaf ve Yargıtay aşaması eklenirse süreç 2-3 yılı bulabilir.

İşçiye Elden Ödeme Nasıl İspat Edilir?

Kural olarak ücretin miktarı ve ekleri gibi konularda ispat yükü işçidedir.

İşçinin elden para aldığına tanıklık edebilecek diğer çalışanların olması işçiye elden ödemenin ispatı konusunda önemli bir delil sayılır. İşçiye elden ödeme yapıldığı, işyerinde çalışan veya çalışmış ayrılmış mesai arkadaşlarının şahitliğiyle ispat edilebilir.

• İşçinin fiilen yaptığı görev de çok önemlidir. İşçinin yaptığı işin nitelikli olması durumunda, mahkeme emsal işçi ücretini araştırır ve varsa işçinin bağlı olduğu meslek odasından ücret sorar. Buradan gelecek ücret tespiti elden maaş alınmasına önemli bir delil olur.
• İşçiye daha önce, bir yere başvururken verilmiş ve gerçek maaşını gösteren bir belge de delil kabul edilebilir. Örneğin ev almak için krediye başvururken sunduğu maaş bilgisini içeren belge.
• Gerçek ücretleri gösteren ve işyeri onaylı belgeler de ispat konusunda delil sayılabilir.
• Bankadan kredi çekerken işverenden alınan gerçek ücret belgesi de delil sayılır.

İşçi hiç ödeme yapılmadığını iddia ederse, ücretin ödendiğinin ispatı işverene aittir. Bu konuda işçinin imzasını taşıyan bir ödeme belgesi yeterli olsa da, para borcu olan ücretin ödendiğinin tanıkla ispatı mümkün değildir.

İşçiye Elden Ödemede Dava ve İspat

Elden Maaş Ödeme Nereye Şikayet Edilir?

Eğer işçiye elden maaş veriliyor ve işçinin ücreti sigortaya düşük bildiriliyorsa, bu durumda bunu fark eden işçi SGK’ya dilekçe ile şikâyette bulunabilir. Şikayetinde çalıştığı işyerinin bilgileri, çalıştığı pozisyonu, çalışmaya başladığı tarih, ücret bilgileri ve eksik bildirim yapıldığına dair iddialar yer almalıdır.

Bu başvurusunu e-devlet üzerinden yapmak da mümkündür. SGK işyerinde denetim yapar, denetim sonucunda işveren geriye dönük prim borcu ve ceza ödemekle yükümlü olur.

Elden maaş ödemesi, işverenin gelir vergisini eksik ödemesine yol açar. İşçi, işverenin bu usulsüzlüğünü Gelir İdaresi Başkanlığı’na veya ilgili vergi dairesine bildirebilir.

CİMER üzerinden de şikâyet başvurusu yapılabilir.

İşçiye Elden Ödeme Yapılması İle İlgili Yargıtay Kararları

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2017/7955 Esas 2017/20925 Karar

“Çalışma yaşamında daha az vergi ya da sigorta pirimi ödenmesi amacıyla zaman zaman, iş sözleşmesi veya ücret bordrolarında gösterilen ücretlerin gerçeği yansıtmadığı görülmektedir. Bu durumda gerçek ücretin tespiti önem kazanır. İşçinin kıdemi, meslek unvanı, fiilen yaptığı iş, işyerinin özellikleri ve emsal işçilere ödenen ücretler gibi hususlar dikkate alındığında imzalı bordrolarda yer alan ücretin gerçeği yansıtmadığı şüphesi ortaya çıktığında, bu konuda tanık beyanları gözetilmeli ve işçinin meslekte geçirdiği süre, işyerinde çalıştığı tarihler, meslek unvanı ve fiilen yaptığı iş bildirilerek sendikalarla, ilgili işçi ve işveren kuruluşlarından emsal ücretin ne olabileceği araştırılmalı ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek bir sonuca gidilmelidir.”

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2015/27995 Esas 2019/48 Karar

“İşçinin sigorta primlerinin hiç yatırılmaması veya eksik bildirilmesi, sosyal güvenlik hakkını ilgilendiren bir durum olsa da Dairemizin 1475 Sayılı Kanun döneminde istikrar kazanmış olan görüşü, 4857 Sayılı İş Kanunu döneminde de devam etmekte olup, sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya düşük ücretten yatırılması hallerinde de işçinin haklı fesih imkânı vardır.”

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2022/2680 Esas 2022/3849 Karar

“Somut olayda, davacı, son aldığı net ücretin 5.000,00 ABD doları olduğunu, ücretin bir kısmının bankadan yatırıldığını, bakiyenin elden ödendiğini iddia etmiş, davalı ise bordrolarda kayıtlı ücreti aldığını savunmuştur.

Davacı tanığı 2002 yılında işten ayrılırken davacının ücretinin 5.000,00-5.500,00 Dolar olduğunu beyan etmiş, 2016 yılı Ağustos ayında işten ayrılan davacı tanığı ise davacının en son net 5.000,00 Dolar maaş aldığını, maaşların bir kısmı Türk Lirası bazında bankaya yattığını, geri kalan kısmının dolar üzerinden elden ödendiğini beyan etmiş, davalı tanığı ise aynen “İşyerinde maaşlar elden ödenirdi.” şeklinde beyanda bulunmuştur.

Mahkemece salt tanık beyanlarıyla davacının ücretinin tespitinin mümkün olmadığı, davacının ücrete ilişkin iddialarını ispat edemediği gerekçesiyle davacının ücreti, bordroda belirtilen ücret olarak kabul edilmiş ise de davalı tanığının da davacı ve davacı tanıkları gibi ücretlerin elden ödendiğini beyan etmesi, davacının yaptığı iş, kıdemi, meslek unvanı birlikte değerlendirildiğinde davacının ücretinin bordroda kayıtlı ücret olarak kabul edilmesinin hatalı olduğu anlaşılmıştır.

Bu itibarla, yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda davacının işyerinde çalıştığı tarihler, meslek unvanı ve fiilen yaptığı iş bildirilerek sendikalarla, ilgili işçi ve işveren kuruluşlarından emsal ücretin ne olabileceği araştırılmalı, ayrıca Türkiye İstatistik Kurumunun resmi internet sitesindeki “kazanç bilgisi sorgulama” kısmından da faydalanılabileceği göz önüne alınarak emsal ücret araştırması yapılmalı, bu araştırma sonucunda elde edilen veriler, tanık beyanları ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonuca gidilmelidir. Eksik inceleme ile karar verilmesi hatalı olup, kararın bu sebeple bozulması gerekmiştir.”

İşçiye Elden Ödeme Yapılması İle İlgili Sorular

İşçiye elden ödeme yapılması ile ilgili soruları bu başlık altında cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları