Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılan Kadın İşçinin Tazminat Hakkı
Evlilik nedeniyle işten ayrılan kadın işçinin tazminat hakkına çalışma hayatını düzenleyen mevzuatlarımızdan olan İş Kanunu çözüm sunduğu gibi işçilerin zaman zaman yaşadığı problemlere de çözüm sunmaktadır. Bu sorulardan birisi de evlilik sebebiyle istifa eden kadın işçinin iş akdinin ne olacağıdır. Evlenen kadın işçi, evlilik tarihi başlangıç olmak suretiyle bir yıllık süre içerisinde işten ayrılma hakkını kullanabilir.
Bu durumda kadın işçi, evliliği gerekçe göstererek iş sözleşmesini feshedebilir. Dikkat edilmesi gereken husus, sözleşmeyi feshetme bildiriminin usule uygun olması gerektiğidir. İşçi, işverene dilekçe sunarak talebini beyan edip sözleşmeyi feshedebilecektir. Dikkat edilmesi gereken bir başka durum da evlilik tarihidir. Evlilik tarihi de resmi nikahın kıyılmasıyla başlayacaktır.
Unutmamak gerekir ki bu hak yalnızca kadın işçileri kapsayan bir haktır. Evlilik sebebiyle işten ayrılan kadın işçi, gerekli şartların olması halinde kıdem tazminatı almaya da hak kazanır. Bununla birlikte evlenen işçi, ihbar tazminatı yükümlüsü de olamaz. Zira ihbar süresine uyması gibi bir yükümlülüğü de yoktur.
EVLİLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILMA DURUMUNUZ VARSA BURAYA TIKLAYARAK ALANINDA UZMAN İŞ HUKUKU AVUKATLARIMIZDAN DESTEK ALABİLİRSİNİZ.
Evlilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Alma Hakkı
Evlilik sebebiyle istifa eden kadın işçi, gerekli şartların bulunması halinde kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Evlilik sebebiyle iş akdini feshetme hakkı ve evlilik sebebiyle kıdem tazminatı talep hakkı erkek işçilere verilmemiştir.
Bununla birlikte kadın işçi, evlilik sebebiyle işveren tarafından işten çıkarılmışsa ağır hak ihlali olur. Evlilik sebebiyle işten çıkarıldığını ispat etmesi halinde kıdem tazminatı alabilir. Ek olarak iş yerinde başka evli kişiler de çalışıyorsa ayrı olarak da kadın işçi lehine ayrımcılık tazminatına hükmedilebilir.
Evlilik sebebiyle işten ayrılan kadın işçinin kıdem tazminatı almaya hak kazanması için, işten ayrılmanın evlilik sebebiyle olması gerekir. Bunun dışında kıdem tazminatı alma şartları ufak farklılıklarla birlikte genel olarak aynıdır denilebilir.
Evlilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı
Evlilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Alma Şartları
Kadın işçilerde kıdem tazminatının verilme sebebi genişletilmiş, evlilik halinde de talep edilebilir hale gelmiştir. Evlilik sebebiyle istifa eden kadın işçinin kıdem tazminatı alması belirli şartlara bağlıdır. Şartlar şöyle sıralanabilir:
- İşçi ve işveren arasında yapılmış geçerli bir iş sözleşmesi olması,
- İşçinin işyerinde 1 yıl veya daha uzun süreyle çalışıyor olması,
- İş sözleşmesinin evlilik sebebiyle sonlandırılması,
- İş sözleşmesini sonlandıran kişinin kadın işçi olması*,
- İş sözleşmesinin resmi nikah kıyıldığı tarihten itibaren en fazla 1 yıl içinde sonlandırılmış olması.
Kadın işçinin evlilik sebebiyle kıdem tazminatı alabilmesi için gerekli şartlar bunlardır. Kadın işçinin evlilik sebebiyle iş akdini sonlandırdıktan sonra başka bir işte çalışması ise kıdem tazminatını almaya engel teşkil etmeyecektir.
Yukarıda “*” ile belirtilen madde, kıdem tazminatının sebebi bakımından önemlidir. Zira evlenme sebebiyle iş sözleşmesini fesheden kişinin kadın işçinin kendisi olması gerekir. Tersi durumda (işveren, işçinin evlenmesi sebebiyle iş akdini sonlandırmışsa) haksız fesihle sonlandırma olur. Bu durumda işçinin kıdem tazminatı alma hakkı tekrar doğar. Fakat bu kez zamanaşımı süresi 5 yıldır.
Evlilik Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatı hesabı, kadın işçi için de genel kurala göre yapılır. Son brüt giydirilmiş maaş, çalışılan yıl sayısıyla çarpılır. Yıla bölünmeyen süreler oranlanır.[1] Hesaplanan tutar, yıllık kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Gelir vergisi kesilmez, yalnızca damga vergisi kesintisi uygulanır. Güncel tavan tutarına göre kesin sonuç için Kıdem Tazminatı Hesaplama aracı kullanılabilir.
Tazminat, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte muaccel hale gelir. İşveren bu tarihten itibaren ödemekle yükümlüdür. Ödeme gecikirse gecikme faizi işletilir. Faiz, mevduata uygulanan en yüksek banka faizi üzerinden hesaplanır.
Hesaba yol, yemek, düzenli prim ve ikramiye gibi süreklilik taşıyan ödemeler dahil edilir. Yıllık izin ücreti, evlenme yardımı, hafta tatili ücreti, bayram harçlığı, doğum yardımı ve tek seferlik ikramiyeler hesaba dahil edilmez.[2]
Evlilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Hakkını Kullanmada Yasal Süre
Evlilik nedeniyle işten ayrılan ve kıdem tazminatı hakkını talep etmek isteyen işçi, bu talebini resmi nikâhın kıyıldığı tarihten itibaren en geç 1 yıl içerisinde işverene yöneltmelidir. Bu bir yıllık süre zamanaşımı süresidir. Sürenin geçmesi halinde işçi, evlilik nedeniyle kıdem tazminatını alma hakkını kaybeder.
Burada önemli bir nokta, kadın işçinin ilerleyen tarihte bir başka kişiyle evlenmesi halinde yeniden kıdem tazminatı talep etme hakkı doğar ve onun da süresi 1 yıldır. Yani 1 yıllık süre, yalnızca o evlilik birliği için geçerlidir.
Örnek: Evlendikten 10 ay sonra işten ayrılan kadın işçi kıdem tazminatı alır. Evlendikten 1 yıl 2 ay sonra ayrılan işçi alamaz. Süre, gün sayılmadan hesaplanır.[3]
Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılış Nasıl Yapılır?
Evlilik nedeniyle işten ayrılmak isteyen işçi, bunu bir usule göre yapmalıdır. Öncelikle işverenine evlilik nedeniyle iş sözleşmesini feshetmek istediğini bir “ihtarname” ile bildirmelidir. Kadın işçi tarafından gönderilmesi gereken bu ihtarnamede kıdem tazminatı ve varsa işçinin diğer alacak talepleri de yer almalıdır.
Bununla birlikte ihtarnamenin ekine evlilik cüzdanı fotokopisi de eklenmelidir. Yukarıda da belirtildiği gibi kadın işçinin kıdem tazminatını talep etmesi için 1 yıldan uzun süredir iş yerinde çalışıyor olması gerekmektedir.
Bunun yanı sıra kadın işçinin iş sözleşmesini noter kanalıyla da feshetmesi mümkündür. Hatta böylesi bir fesih durumunda, ileride doğabilecek hukuki uyuşmazlıklarda ispat açısından önem arz eder. Bu ve benzeri durumlarda usule uygun davranabilmek için bir avukata danışılması şiddetle tavsiye olunur.
Uyarı: Dilekçede fesih sebebinin evlilik sebebiyle istifa olduğu açıkça yazılmalıdır. Bu ifade eksik olursa, işveren feshi başka bir sebebe bağlayabilir ve tazminat talebi reddedilebilir.
…………..ŞİRKETİ……MÜDÜRLÜĞÜ’NE
KONU: Evlilik nedeniyle iş sözleşmesinin tarafımdan feshedilmesi hakkındadır.
…../…./… tarihinden itibaren işyerinizde ………. olarak çalışmaktayım. …/…/… tarihinde evlendim. 4857 sayılı İş Kanunu ve 1475 sayılı Kanun m.14 uyarınca iş sözleşmemi evlilik nedeniyle feshediyorum. Kıdem tazminatımın ve varsa diğer işçilik alacaklarımın tarafıma ödenmesini talep ederim.
Adı, Soyadı, İmza
Not: İhtarnameye evlilik cüzdanı fotokopisi eklenmelidir. İşveren, SGK işten ayrılış bildirgesinde “13” kodunu kullanmalıdır.
Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılan Kadın İşçinin Kıdem Tazminatı Şartları
Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçiye Kıdem Tazminatı Ödenmemesi
Evlilik nedeniyle işten ayrılan kadın işçi, kendisine ödenmesi gereken kıdem tazminatını alamazsa, söz konusu alacağı için dava açabilir. Fakat 2018 yılında kanunumuz, işçi alacaklarına yönelik davalarda öncelikle zorunlu arabulucuya başvuru şartı getirmiştir.
Bu nedenle evlilik sebebiyle istifa eden işçi kıdem tazminatını talep etmesine rağmen alamamışsa, bu alacağı için öncelikle dava şartı olan arabulucuya gitmelidir. Arabulucuya gitmeden doğrudan dava yoluna gidilirse usul hatası oluşur, dava bu nedenle usulden reddedilir. Çünkü buradaki arabuluculuk müessesi, dava şartı arabuluculuktur.
Arabulucuda taraflar anlaşabilir fakat anlaşamadıkları durumda artık konu, dava malzemesi haline gelecektir. Arabuluculuktan uzlaşamama tutanağı alınır ve dava açılır. Davacı işçi, evlilik nedeniyle işten ayrıldığını ve bu işten ayrılma sonucu hakkı olan kıdem tazminatını alamadığını ispat etmekle mükelleftir.
Yani iddialarını ispatlama yükü davacı işçidedir. Dava sürecinde kadın işçi, evlilik nedeniyle işten ayrılarak kıdem tazminatının yanı sıra varsa diğer alacaklarını da talep etmelidir.
Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin Yeni Bir İşe Girmesi İşveren Tarafından Mahkemede Öne Sürülebilir Mi?
Evlilik nedeniyle işten ayrılan işçinin yeni bir işe girmesinin önünde herhangi bir yasal engel yoktur. Dolayısıyla işveren, bu durumu tek başına öne süremez. Fakat eski işveren, mahkemede fesih yetkisinin kötüye kullanıldığını iddia ederse bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.
Yargıtay kararlarında, evlilik nedeniyle işten ayrılan işçinin yeni bir işe girmesi, fesih gerekçesini kötüye kullandığının tek başına bir göstergesi olarak kabul edilmemektedir. Örneğin işçinin yeni işyerinde çalışma koşullarının, evlilik nedeniyle işten ayrıldığı işyerindeki çalışma koşullarından daha iyi olması, işçinin fesih gerekçesini kötüye kullandığının kabulü için yeterli değildir.
İşçinin fesih yetkisini kötüye kullanması somut olayda farklılık gösterir. Fakat genel olarak Yargıtay kararlarında 3 unsur fesih yetkisinin kötüye kullanımı olduğunun kriteri olabilmektedir. Bu kriterler:
- İşçinin yeni işyerinde çalışma koşullarının, evlilik nedeniyle işten ayrıldığı işyerindeki çalışma koşullarından daha kötü olması.
- İşçinin yeni işyerinde çalışma süresi, evlilik nedeniyle işten ayrıldığı işyerinde çalışma süresinden daha kısa olması.
- İşçinin yeni işyerinde çalışma amacının, evlilik nedeniyle işten ayrıldığı işyerinde kazandığı ücretten daha yüksek bir ücret elde etmek olması.
Yargıtay bu üç kriterin birlikte olduğu durumlarda evlilik nedeniyle fesih yetkisinin kötüye kullanıldığına karar verebiliyor. Bu durumda kötüye kullanım, haksız fesih hükümlerini gündeme getirecektir. Fakat tekrar belirtmek gerekirse, yukarıda sayılan bu üç kriterin birlikte olması gerekir. Ayrı ayrı olması yeterli bir ispat olmayacaktır.
Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılıp Kıdem Tazminatı Alan İşçinin Yeni İşe Girmesi
Evlilik nedeniyle işten ayrılan kadın işçi, hemen yeni bir işte çalışmaya başlayabilir. Yasal bir engel yoktur. Örneğin işçi, eski işyerinden ayrıldıktan bir hafta sonra başka bir firmada çalışmaya başlasa bile kıdem tazminatı hakkını korur. Yeni işe girmiş olması, önceki işvereninden kıdem tazminatı talep etmesine engel değildir. Yeni işveren bu tazminattan sorumlu değildir, tazminat yalnızca evlilik nedeniyle ayrılınan önceki işverenden istenir. Evlilik sebebiyle kıdem tazminatı talebi, 1 yıllık süre içinde yapılmalıdır.
Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılıp Kaç Kez Kıdem Tazminatı Hakkı Alınabilir?
İş Kanunu ve ilgili sair mevzuatlarda böyle bir sınırlama düzenlenmemektedir. Örneğin bir kadın işçi, evlilik nedeniyle işten ayrılıp kıdem tazminatı almışsa ve daha sonra boşanmışsa, ilerleyen süreçte tekrar işe başlayıp tekrar evlilik nedeniyle işten ayrılarak şartları oluştuğu takdirde tekrar kıdem tazminatı talep edebilir.
Zira bu hususta herhangi bir kanuni engel tanınmamıştır. Kıdem tazminatı alma hakkı, kanun tarafından kayıtsız şartsız işçiye verilmiş bir haktır. Elbette ki gerekli şartların oluştuğu durumlar için geçerlidir.
Burada medeni kanun m.2 uyarınca dürüstlük kuralına uyulup uyulmadığı, hakkın kötüye kullanılması ve hile gibi durumları iş mahkemesi araştırmalıdır. Fakat yasal olarak herhangi bir sınırlama yoktur. Tek sınır doğal şart olan 1 yıl işte kalma süresidir. Tekrar işe girip evlendiği takdirde, işe girdiği tarihten itibaren 1 yıl sonra kıdem tazminatı almaya hak kazanabilir.
Buradaki önemli nokta, 1 yıllık zamanaşımı süresi ve 1 yıllık çalışma süresinin tespitidir. Kadın işçinin evlilik nedeniyle işten ayrılıp kıdem tazminatı almaya hak kazanması için çalışmakta olduğu işte 1 yıl veya daha uzun süreli durması gerekir.
Bunun yanı sıra nikah kıyıldığı tarihten itibaren 1 yıl içerisinde de iş sözleşmesini feshetmesi gerekir. Bunu uygulamada denk getirebilmek oldukça zordur fakat imkânsız değildir. Dolayısıyla 1 yıllık doğal süre haricinde sınırlayıcı bir durum yoktur.
Boşandığı Eşiyle Yeniden Evlenen İşçinin Kıdem Tazminatı Alacağı
Evlilik nedeniyle işten ayrılan kadın işçinin ilgili şartları sağlaması halinde kıdem tazminatı alma hakkı vardır. Bununla birlikte işçinin evlendiği kişi, daha önce boşandığı eşi olması halinde de durum değişmez, yine kıdem tazminatı almaya hak kazanabilir. Çünkü İş Kanunu, boşandığı eşiyle yeniden evlenen kadın işçinin kıdem tazminatı alma hakkını engelleyici herhangi bir hüküm koymamıştır.
Fakat bu hususta birtakım Yargıtay kararları bizleri aydınlatabilmektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, boşandığı eşiyle yeniden evlenen kadın işçi, evlilik nedeniyle kıdem tazminatı alabilir. Bu içtihat, evliliğin işçinin kişisel durumu ile ilgili bir durum olması ve bu durumun işçinin işverene karşı haklı fesih hakkını etkilememesi gerekçesine dayanmaktadır.
Ancak, boşandığı eşiyle yeniden evlenen kadın işçi, evlilik nedeniyle işten ayrılmasının kanuna karşı hile veya hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilmesi halinde, kıdem tazminatı alamayabilir. Örneğin, işçinin evlilik nedeniyle işten ayrılması, aslında işverenin işçiye kötü muamelede bulunması veya işçinin işverenle arasında bir anlaşmazlık olması gibi nedenlerle gerçekleşmiş olabilir. Bu durumda, işçinin kıdem tazminatı alıp almayacağı, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Hülasa boşandığı eşiyle yeniden evlenen işçinin kıdem tazminatı alma hakkı vardır. Fakat mahkeme, yapılan işlemin dürüstlük kuralına aykırı olduğunu saptarsa veya hakkın kötüye kullanıldığını ispat ederse kıdem tazminatına hükmetmeyebilir. Bu durumda işçi, kıdem tazminatı alma hakkını kaybedecektir.
Evlilik Tazminatı Şartları
Evlilik Tazminatı ile İlgili Yargıtay Kararları
“Somut olayda, kontrol memuru raporunun içeriğine göre, davacının eski eşi ile yeniden evlenmeden önce kayıtlı olduğu k.. Mah. 5… sok. No:7/3 Bayrampaşa/İstanbul” adresinde yapılan araştırmada davacının belirtilen adresten yıllar önce eşi ve çocukları ile birlikte taşınarak, 5… Yıl Mah. S../İstanbul adresine yerleştiğinin tespit edilmesi, eski eşin kayıtlı olduğu 5… Yıl Mah. S../İstanbul adresinde apartman sakinleri ile yapılan görüşmede ise, davacı ve eski eşinin boşanıp tekrar evlendiklerinden haberlerinin olmadığının anlaşılması, yıllardır bu adreste birlikte yaşadıklarının bildirilmesi ile yeniden evlenmenin fiili birlikte yaşamın varlığı yönünden kuvvetli delil teşkil etmesi karşısında; davacı ve eski eşinin, boşanma sonrasında da birlikte yaşamaya devam ettikleri sabit olup, 5510 sayılı yasanın 59/2. maddesi gereğince Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları tarafından düzenlenen tutanak içeriğinin de aksi ispat edilemediğinden…” Yarg. 21.HD 2014/6973 E. 2014/23453 K.
“Dosya kapsamında bulunan davalı işyerinde uygulanan İş Kanunu Politikası başlıklı düzenlemede “…Emekliye ayrılma, zorunlu askerlik hizmeti, evlenme nedeniyle işten çıkma ve iş akdinin işveren tarafından tek taraflı feshedilmesinden dolayı kıdem tazminatı alma hakkına sahip çalışanlar sözkonusu olduğunda, devletin her yıl ilan ettiği rakamdan yüksek olsa da, bunların maaşı yapılacak ödemede esas alınacaktır.” hükmünün yer aldığı anlaşılmaktadır.” Yarg. 9. HD 2020/8170 E. 2021/7167 K.
Evlilik Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Evlilik sebebiyle tazminat hakkında sorulan sorulara bu başlıkta cevap verdik.
Kaynaklar
