İşyeri Hekimi ve İSG Uzmanı Bulundurma Zorunluluğu

İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı bulundurma zorunluluğu, işyerlerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre işveren tarafından işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesini gerektiren yasal bir yükümlülüktür. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca, az tehlikeli sınıfta 50’den az çalışanı olanlar dahil tüm işyerleri bu kapsamdadır. Yükümlülüğe uymayan işverenlere idari para cezası uygulanır.
Bu yazıda kimlerin işyeri hekimi ve İSG uzmanı bulundurmak zorunda olduğunu, tehlike sınıfına göre görevlendirme sayı ve sürelerini, maliyetleri ve cezaları açıklıyoruz. Konuyla ilgili hukuki destek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

İşyeri Hekimi ve İSG Uzmanı Bulundurma Zorunluluğu Nedir?

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler^[1] gereği işyerlerinde işyeri hekimi ve iş sağlığı ve güvenliği uzmanı çalıştırma zorunluluğu getirilmiştir. Bu zorunluluk, 50 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde 1 Ocak 2013 tarihinden itibaren uygulanmaktadır. Kamu kurumları ile 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için ise yükümlülük birçok kez ertelendikten sonra 31 Aralık 2024 itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Erteleme tarihi Kanunun 38. maddesinde yazıyordu ve 7491 sayılı Kanunla 31/12/2023’ten 31/12/2024’e çekilmişti. Anayasa Mahkemesi bu tarihi iptal etti ve ibare madde metninden çıkarıldı. ^[2]

Bunun pratik sonucu şudur. Kanun metninde artık ileri bir erteleme tarihi bulunmuyor, yani bu işyerleri için yükümlülük yürürlüktedir ve yeni bir erteleme beklenmemelidir. 50 çalışan eşiği de bir muafiyet değildir, yalnızca yürürlük tarihini geciktiren bir geçiş hükmüydü. Bu yükümlülüklere uymayan işyerleri hakkında idari para cezası öngörülmüştür.

Hangi İşyerlerinde İşyeri Hekimi ve İSG Uzmanı Bulundurmak Zorunludur?

İşyeri hekimi ve İSG uzmanı bulundurma zorunluluğu, çalışan sayısından bağımsız olarak tüm işyerlerini kapsar. 50 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde bu zorunluluk her tehlike sınıfı için geçerlidir. 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri de dahil olmak üzere işverenin iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sağlama yükümlülüğü bulunur.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda yer alan koşulları taşıyan işyerlerinde işyeri hekimi ve İSG uzmanı bulundurmak zorunludur. Yasal zorunluluğu olan işletmelerde bu görevlendirmenin yapılmaması durumunda her ay idari para cezası uygulanır. İşveren bu istihdamı kendisi sağlayabileceği gibi Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi’nden (OSGB) hizmet alarak da karşılayabilir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kapsamında İşverenin Yükümlülükleri

İşverenin iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak için yerine getirmesi gereken bazı yükümlülükleri vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Mesleki bilgi ve eğitim verilmesi
• Mesleki risklerin önlenmesi için gereken tedbirlerin alınması
• Değişen durumlara uyum sağlama açısından güvenlik önlemleri alınması
• Alınan tedbirlere uyulup uyulmadığının denetlenmesi

Bu yükümlülükler 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesinde sıralanmıştır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınmasının işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmayacağını söyler. ^[3] OSGB ile sözleşme imzalamış olmak, iş kazası sonrası açılan tazminat davasında işvereni tek başına kurtarmaz. Madde ayrıca çalışanların kendi yükümlülüklerinin işverenin sorumluluğunu etkilemediğini ve tedbirlerin maliyetinin çalışana yansıtılamayacağını düzenler.

İşyeri Hekiminin Görev ve Sorumlulukları Nelerdir?

İşyeri hekimi; işyerinde çalışanların işlerine bağlı sağlık sorunları yaşamamaları, meslek kazası ve meslek hastalıklarından korunmaları ve sağlıklarının iyileştirilmesi için mesleki faaliyet yürüten hekimdir. Başlıca görev ve sorumlulukları şunlardır:

• İşe giriş sürecinde işe uyumun sağlanması ve işten kaynaklı olası sağlık tehlikelerinin tespit edilmesi
• Çalışma sırasında oluşabilecek zararların, sorun ortaya çıkmadan tespiti için düzenli kontroller yapılması
• İşyeri ortamına ilişkin tespitler yapılması ve gelişebilecek durumların planlanıp değerlendirilmesi
• Ayakta tanı koyma ve tedavi etme
• Çalışanlara olası sağlık sorunlarına karşı korunma ve kendini koruma becerileri konusunda bilgi verilmesi

İşyeri Hekimi Görevleri

İş Güvenliği Uzmanının Görevleri ve İşyerindeki Rolü

İş güvenliği uzmanı, işyeriyle ilgili sağlık, güvenlik ve çevre düzenlemelerine uygunluk denetimi yapar; çalışanlara olası zarar, hastalık ve yaralanmaları önlemek için eğitimler verir. Ayrıca fiziksel, biyolojik ve kimyasal tehlikelerin önüne geçmek için gerekli denetimleri yürütür. İSG uzmanının işyerindeki başlıca görevleri şunlardır:

• İşyerindeki donanım ve uygulamaların iş sağlığı ve güvenliği standartlarına uygunluğunu incelemek
• İşyerindeki olası tehlikeleri tespit etmek
• Zararlı olabilecek materyalleri analiz için örneklemek
• Çalışanların tehlikeli durumlardan korunmasını sağlayacak yöntemleri belirlemek
• Gerçekleşen kazaların sebeplerini bulmak ve tekrarını önleyecek tedbirleri belirlemek
• Acil durumlara hazırlık kapsamında çalışanları eğitmek ve bilgilendirmek
• Gerekli kontrol ve önlemler için teknik eleman, mühendis ve doktor gibi uzmanlarla iş birliği yapmak

Uzmanın tespit ettiği eksiklikleri yazılı olarak bildirmesi bir hak değil, yükümlülüktür. Bildirilen eksiklikler acil durdurmayı gerektiriyor ya da yangın, patlama, göçme veya kimyasal sızıntı gibi hayati tehlike taşıyorsa ve işveren tedbir almıyorsa, uzman durumu Bakanlığın yetkili birimine bildirmek zorundadır. Bildirim yapmadığı tespit edilen uzmanın belgesi üç ay, tekrarında altı ay askıya alınır.

Bu bildirim nedeniyle uzmanın iş sözleşmesi feshedilemez. Yargıtay, inşaat şantiyesinde dört ayrı tarihte eksiklik tespit edip işverene bildiren, sonra da hayati tehlikeyi Bakanlığa ileten iş güvenliği uzmanının bildirimden dört gün sonra işten çıkarılmasını incelemiş ve işveren aleyhine bir yıllık sözleşme ücreti tutarından az olmamak üzere tazminata hükmedilmesi gerektiğini belirterek aksi yöndeki kararı bozmuştur. ^[4]

İş Güvenliği Uzmanı Görevleri

İşyeri Hekimi ve İSG Uzmanı Çalışma Süreleri ve Görevlendirme Sayıları

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin işyerinde ne kadar süre görev yapacağı ve hangi çalışan sayısında tam gün görevlendirme gerektiği, tehlike sınıfına göre belirlenir. Burada iki ayrı ölçüt vardır: çalışan başına aylık asgari süre ve tam gün görevlendirme eşiği.
Çalışan başına aylık asgari görevlendirme süresi^[5]:

Tam süreli (tam gün) görevlendirme zorunluluğu da yine aynı iki yönetmeliğin 12. maddesinde düzenlenmiştir:

Hekim ve uzman hizmet süresi, çalışan sayısı ile kişi başı dakikanın çarpımıyla bulunur. Örneğin tehlikeli sınıfta 300 çalışanı olan bir işyerinde ayda 300 × 10 = 3.000 dakika, yani yaklaşık 50 saat işyeri hekimi hizmeti verilmesi gerekir.

Tehlike Sınıfına Göre Görevlendirme ve Tehlike Sınıfının Belirlenmesi

Tehlike sınıflandırması; işin niteliği, kullanılan materyaller, üretim yöntemleri, çalışma ortamı ve şartları gibi birçok hususun dikkate alınmasıyla belirlenir. İşyerleri az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere üç sınıfa ayrılır.

• Az tehlikeli işyerlerine örnek: otel, yurt, mağaza, büro, restoran, okul
• Tehlikeli işyerlerine örnek: kasap, mobilya üretim atölyesi, fabrika, diş hekimliği
• Çok tehlikeli işyerlerine örnek: inşaat, kimya sanayisi, metal sanayisi, hastane, petrol istasyonu

Kamu ve özel sektör fark etmeksizin, 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri de işyeri hekimi ve İSG uzmanı görevlendirmek zorundadır. Görevlendirme süreleri ve tam gün eşikleri için yukarıdaki tablolar esas alınır.

İşyeri Hekimi ve İSG Uzmanı Bulundurma Zorunluluğu

İSG Hizmetlerinin Sağlanmaması Durumunda İşverenin Karşılaşacağı Cezalar

İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’ndaki sorumluluklara uymaması halinde karşılaşacağı yaptırımlar idari para cezası ve işin durdurulmasıdır. Bunların yanında, gerekli İSG hizmetlerinin sağlanmamasının daha ağır sonuçları da olabilir.

İdari para cezası iki noktada ağırlaşır. Birincisi, ceza görevlendirilmeyen her bir kişi için ayrı hesaplanır ve aykırılığın devam ettiği her ay için yeniden uygulanır, yani bir yıl boyunca uzman görevlendirmeyen işyeri on iki kat ceza öder. İkincisi, kanundaki maktu tutar tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre artırılır. On ila kırk dokuz çalışanı olan bir işyerinde tehlikeli sınıfta yüzde elli, çok tehlikeli sınıfta yüzde yüz artırım uygulanır. Elli ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde oranlar sırasıyla yüzde yüz ve yüzde iki yüze çıkar. ^[6]

Maktu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında arttığı için güncel rakamı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının o yıla ait idari para cezaları cetvelinden teyit etmek gerekir. İşin durdurulması halinde, durdurmaya sebep olan fiilden dolayı ayrıca idari para cezası uygulanmaz.
Örneğin iş kazası ya da meslek hastalığı nedeniyle bir işçi zarar görür veya hayatını kaybederse, işveren sorumluluklarını yerine getirmediği için cezai yönden yargılanabilir. Ayrıca işverenin yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle işçinin zarar gördüğü veya öldüğü durumlarda, işçi ya da ailesi maddi ve manevi tazminat talep edebilir.

Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) Nedir?

OSGB, Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi anlamına gelir. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’nde tanımlanan bu birim, bir veya daha fazla işçinin çalıştığı her türlü işyerinin iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ihtiyacını karşılayan kurumdur. İlgili yönetmelik 29 Aralık 2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. OSGB’ler, işyerinin ihtiyaç duyacağı fiziksel ve tıbbi donanıma da sahiptir.

OSGB’den hizmet almak işverenin serbestçe seçebileceği bir yol değildir. Kanun önce işverenin kendi çalışanları arasından görevlendirme yapmasını, ancak çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması halinde dışarıdan hizmet alınmasını öngörür.

Yargıtay, bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı giderirken bu sıralamanın bağlayıcı olduğunu belirlemiştir. Karara göre işyerinde kanundaki nitelikleri taşıyan işyeri hekimi, hemşire ya da diğer sağlık personeli çalışırken, yalnızca “hizmet OSGB’den alınacak” gerekçesiyle bu kişilerin iş sözleşmesinin feshi geçerli nedene dayanmaz. ^[7]

İşyeri Hekimi ve İSG Uzmanı Bulundurma Maliyetleri ve Devlet Destekleri

OSGB hizmet ücretleri resmi olarak sabitlenmiş değildir; tehlike sınıfına, çalışan sayısına ve hizmet süresine göre değişir. Bedeli belirleyen unsurlar işyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve mevzuatın çalışan başına öngördüğü aylık hizmet süresidir. Bu süreler aşağıdaki tabloda yer alıyor, sözleşme bedeli de doğrudan bu sürelerle orantılı biçimde oluşuyor.

Sektör derneklerinin yayımladığı tavsiye tarifeleri bağlayıcı değildir ve resmi bir kaynakta doğrulanamaz. Bu nedenle burada tutar verilmiyor, işyerinize özel kesin maliyeti yetkilendirilmiş bir OSGB’den teklif alarak öğrenmeniz en sağlıklısıdır.
İSG hizmet desteğinden yararlanmanın iki şartı birlikte aranır. İşyeri ondan az çalışanı bulunacak ve tehlikeli ya da çok tehlikeli sınıfta yer alacaktır. Kamu kurum ve kuruluşları kapsam dışındadır, az tehlikeli sınıftaki işyerlerinin yararlanmasına ise Cumhurbaşkanı karar verebilir. ^[8] Destek, kısa vadeli sigorta kolları primlerinden aktarılan kaynakla Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından finanse edilir ve başvuru işyerinin tescilli olduğu SGK birimine yapılır. İş hukuku avukatımızdan detaylı bilgi alabilirsiniz.

İşyeri Hekimi ve İSG Uzmanı Bulundurma İle İlgili Sorular

İşverenlerin işyeri hekimi ve İSG uzmanı bulundurma zorunluluğu hakkında en çok sorulan soruları derledik.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları