Naklen Atama Nedir? Memurlarda Kurum İçi Nakil Şartları

Naklen atama, görevdeki bir devlet memurunun başka bir kadroya, başka bir yere ya da başka bir kuruma atanmasıdır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu bu terimi tanımlamaz, kurum içi nakli 76. maddede, kurumlar arası nakli 74. maddede düzenler.^[1]

Üç soru öne çıkar. İdare memuru rızası olmadan başka bir yere atayabilir mi? Kazanılmış hak derecesi düşer mi? Haksız görülen bir atamaya karşı hangi sürede, hangi mahkemede dava açılır? Cevapların hepsi kanun metninde ve Danıştay kararlarında bulunur.

Naklen Atama ile Açıktan Atama Arasındaki Fark

Açıktan atama, memuriyet dışındaki birinin boş bir kadroya atanmasıdır. Devlet memurluğuna alınacaklarda 657 sayılı Kanunun 48. maddesindeki genel şartlar aranır, 50. madde ise kural olarak sınavın kazanılmasını ister.^[2]

Naklen atamada kişi zaten memurdur. İşlem, mevcut kadrodan başka bir kadroya geçişten ibarettir ve kadro derecesi ile kazanılmış hak derecesi üzerinden yürür. Yeni bir sınav ya da yeni bir memuriyet girişi söz konusu olmaz.

Açıktan ve Naklen Atama

Naklen Atamanın Üç Türü

Kanun, memurun kadro değiştirmesi için üç ayrı yol öngörür. Hangi yola girildiği, kararı kimin vereceğini ve memurun rızasının aranıp aranmadığını belirler.

Karşılıklı yer değiştirme isteği, atamaya yetkili amirlerin uygun bulmasına bağlıdır. Konunun ayrıntıları becayiş yazısında anlatılıyor. Kurumlar arası nakil iki kurumun onayını gerektirdiği için ayrı bir süreçtir. Bu yazı, 76. maddeye dayanan kurum içi nakle odaklanır.

Kanun naklen atama kavramını tanımlamaz. Terimin anlamı 74. ve 76. maddeler ile Danıştay içtihatlarından çıkar.

Kurum İçi Naklen Atamada Derece ve Kadro Kuralı

76. maddenin ilk fıkrası idareye geniş bir yetki verir. Metin şöyledir.

Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler.

Atama aynı kurumun içinde kalır, yeni görev yeri aynı ilde ya da başka bir ilde olabilir. Derece ise eşit veya daha üst olmak zorundadır. Metin, memurun isteği dışında kazanılmış hak derecesinin altındaki bir kadroya atanmasını öngörmez.

Memur isterse tablo değişir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, memurların kendi istekleriyle kurumlarında kazanılmış hak derecelerinin en çok üç derece altındaki kadrolara atanmasına izin verir. Aşağı dereceye atanan memur, 68. maddede yazılı süre kaydı aranmaksızın eski derecesine yeniden atanabilir.

Aylık derece ve kademe bu durumda genel hükümlere göre belirlenir. Aşağı derecede geçen süreler ise kesenek ve karşılık farklarının memur tarafından her ay gönderilmesi şartıyla emeklilik yönünden eski derecede değerlendirilir.^[3] Derece ve kademe kavramlarını hatırlamak için kademe ve derece ilerlemesi yazısına bakılabilir.

Kanunun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden okunabilir. Emniyet gibi kendi atama yönetmeliği bulunan kurumlarda 76. madde bu yönetmelikle birlikte uygulanır.

Naklen Atamada Derece Kuralı

Memur İsteğiyle Naklen Atama ve Dilekçe

Memur kendi isteğiyle naklen atama talep edebilir. İdare talebi hizmetin gerekleri ve kadro durumu açısından değerlendirir. Talebin dayanağı eşin başka ilde çalışması ya da sağlık sorunuysa ayrı kurallar ve belgeler devreye girer. Bunlar için eş durumu tayini ve sağlık mazereti nedeniyle tayin yazıları ayrıntılı bilgi verir.

Dilekçede memurun unvanı ve derecesi, mevcut görev yeri ve talep edilen kadro belirtilir. Gerekçe ayrıca yazılır ve somut belgeye dayanır. Uygulamada sık görülen hata, dilekçeyi elden verip kayıt numarası almamaktır. Kayıt numaralı örneği saklamak önemlidir, çünkü idare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi otuz günün bittiği tarihten itibaren işler.^[4]

Kurumun kendi yönetmeliğinde naklen atama talebi için ayrı bir form ya da başvuru dönemi öngörülmüşse dilekçe bu usule uygun düzenlenir.

Naklen Atanan Memura Harcırah Verilir mi?

Sürekli bir göreve naklen atanan memura yeni görev yerine kadar yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı verilir. Bu düzenleme 6245 sayılı Harcırah Kanununun 10. maddesinin birinci fıkrasında yer alır.^[5]

Kalemlerin hesabı ve güncel tutarlar Kanunun diğer maddelerine ve her yıl yayımlanan düzenlemelere bağlıdır. Masraf kalemlerinin hangilerinin ödendiği atama yazısı ve ilgili hesap pusulasıyla kontrol edilebilir.

İdarenin Takdir Yetkisi Nerede Biter?

İdarenin takdir yetkisi kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır. 76. madde idareye geniş bir yetki tanır, ancak bu yetki sınırsız değildir. Danıştay kararlarında aynı ilke tekrarlanır. Yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri göz ardı edilerek kullanıldığı kanıtlanırsa ya da yargı merciince saptanırsa işlem iptal edilir.

memurların naklen atanmaları konusunda idareye takdir yetkisi tanındığı açık olup, bu yetkinin ancak kamu yararı ve hizmet gerekleri göz ardı edilerek kullanıldığının kanıtlanması ya da idari yargı merciince saptanması halinde, sözü edilen bu durumun dava konusu idari işlemin neden ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptalini gerektireceği yerleşmiş yargı içtihatlarıyla kabul edilmiş bulunmaktadır.

Bu cümle, İdari Dava Daireleri Kurulunun 10.03.2025 tarihli kararının gerekçesinden alınmıştır. Olayda davacı, 2007’de kurumlar arası naklen atamayla gelmiş ve 2013’ten beri daire başkanı olarak çalışıyordu. Bakan onaylı bir işlemle bu görevden alınıp aynı kurum emrine atandı. İdare mahkemesi davayı reddetti. Bölge idare mahkemesi ise görevden alınmayı gerektiren somut bir neden bulunmadığı gerekçesiyle işlemi iptal etti. Danıştay İkinci Dairesi bu kararı bozdu, bölge idare mahkemesi ilk kararında ısrar etti.^[6]

Kurul ise idarenin yetkiyi kamu yararına aykırı kullandığına dair geçerli bir bilgi ve belge bulunmadığını belirterek bölge idare mahkemesinin ısrar kararını bozdu. Karar oyçokluğuyla verildi ve karşı oy yazıldı. Tek bir kararın içtihat sayılması doğru olmaz, ancak üst düzey görevlerde idarenin takdirinin geniş yorumlanabildiğini gösterir.

Danıştay İkinci Dairesinin 18.03.2021 tarihli kararı da aynı yöne işaret eder. Bir emniyet amiri, aldığı disiplin cezası ve hakkında süren soruşturma gerekçesiyle Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin 34. maddesi uyarınca başka bir ile naklen atandı. İdare mahkemesi işlemi iptal etmişti. Daire, davacının hassas bir kamu görevini yürüttüğünü ve bulunduğu ilde görev yapmasının sakıncalı olduğunu belirterek mahkeme kararını oybirliğiyle bozdu.^[7]

Her iki kararda da idare haklı bulundu. Takdir yetkisinin aşıldığı iddiası dilekçede somut olaylar ve belgelerle desteklenmelidir, soyut bir “sürgün” iddiası çoğu zaman yetmez.

Takdir Yetkisinin Sınırı

Naklen Atamayı Hukuka Aykırı Kılan Sebepler

İdari yargı işlemin yerindeliğini değil, hukuka uygunluğunu denetler. İdare mahkemeleri yerindelik denetimi yapamaz, yani atamanın daha isabetli bir tercih olup olmadığına bakmaz. İptal davası, işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduğuna dayandırılır.^[8]

Yetki yönünden aykırılık, atamayı kanunen yetkisi olmayan bir makamın yapmasıdır. Şekil yönünden aykırılık ise yazılı bildirim gibi kanuni formalitelerin eksik kalmasıdır. En çok tartışılan unsurlar sebep ve maksattır.

Sebep, işlemin dayandığı somut durumdur. Hizmet ihtiyacı, kadro durumu ya da disiplin geçmişi gibi gerçek bir neden gösterilemiyorsa işlem sebep yönünden eksik kalır. Maksat ise kamu yararıdır. Atama, memuru cezalandırmaya veya bulunduğu yerden uzaklaştırmaya hizmet ediyorsa maksat yönünden hukuka aykırıdır.

Konu unsurunda ölçü, 76. maddedeki derece kuralıdır. Memur isteği dışında kazanılmış hak derecesinin altındaki bir kadroya atanmışsa işlem konu yönünden de hukuka aykırı olur.

Naklen Atamaya Karşı İptal Davası

Naklen atama işlemi memura yazılı olarak bildirilir ve dava, bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır. Dava açmak atamayı kendiliğinden durdurmaz, bu yüzden yürütmenin durdurulması kararı çıkmadıkça yeni görev yerine gidilmesi gerekir. İzinsiz veya kurumunca kabul edilen bir mazereti olmaksızın görevini kesintisiz 10 gün terk eden memur, 657 sayılı Kanunun 94. maddesine göre çekilme isteğinde bulunmuş sayılır.^[9]

Naklen atama gibi işlemlerde yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkansız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte aranır. Kanun naklen atamayı uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden saymaz, bu yüzden yürütmenin durdurulması kararı idarenin savunması alındıktan ya da savunma süresi geçtikten sonra verilebilir.^[10] Genel şartlar yürütmenin durdurulması yazısında yer alıyor.

Dilekçede yürütmenin durdurulması talebini yalnızca “hak kaybı doğar” demekle bırakmayın. Aile durumu, sağlık raporu ya da çocuğun okulu gibi somut ve belgeli zararları ayrı ayrı yazın.

Davanın hangi yer idare mahkemesinde açılacağını ve üst makama başvuruyu memur atama iptali davası yazısında ayrıca ele aldık.

Naklen Atamada Dava Süreleri

Naklen Atama Hakkında Sık Sorulan Sorular

Naklen atama ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları