Resmi Nikah Yapmadan Dini Nikah Yapmak

Resmi nikah olmadan imam nikahı fiilen kıyılabilir ve bunun bugün bir cezası yoktur. Dinsel töreni suç sayan Türk Ceza Kanunu m.230’un 5. ve 6. fıkralarını Anayasa Mahkemesi iptal etmiş, iptal 10.06.2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir.^[1]

Türk Medeni Kanunu m.143 ise yerinde durur ve aile cüzdanı gösterilmeden dini tören yapılamayacağını söyler. Resmi nikahsız kıyılan dini nikah hukuken evlilik sayılmaz. Kadına eş olarak miras, nafaka ve tazminat hakkı tanımaz, çocuğun babayla soybağı da ayrıca kurulmalıdır.

Resmi Nikah ve Dini Nikah Nedir?

Resmi Nikah: Türk Medeni Kanunu’na uygun olarak evlendirme memuru tarafından kıyılan ve devlet tarafından tanınan evlilik şeklidir. Eşlerin birbirine ve devlete karşı hak ve yükümlülüklerini düzenler.

Dini Nikah: Genellikle bir din görevlisi tarafından kıyılır. Türkiye’de en yaygın türü, İslam hukukuna uygun yapılan imam nikahıdır. Dini nikahın kendisi hukuki geçerliliği olmayan, yalnızca manevi bir bağ oluşturan bir uygulamadır.

Müftülükte kıyılan nikah ise dini nikah değil, resmi nikahtır. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.22, il ve ilçe müftülüklerine evlendirme memurluğu yetkisi verilebileceğini düzenler. Bu yetkiyle kıyılan nikah, belediyede kıyılan nikahla aynı hukuki sonucu doğurur.

Resmi Nikah Yapmadan Dini Nikah Yapmanın Hukuki Boyutları

Türk Medeni Kanunu m.143, dini törenin resmi nikahtan önce yapılmasını yasaklar. Aynı madde, evliliğin geçerliliğini dini törene bağlamaz.

Aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz.
Evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına bağlı değildir.
— Türk Medeni Kanunu m.143

Bu düzenleme, devletin evlilik birliğini kayıt altına alma amacı taşır ancak kendi başına bir ceza yaptırımı içermez. 10.06.2015 tarihine kadar kuralı ceza tarafında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 230. maddesinin 5. ve 6. fıkraları destekliyordu. İptal edilen metin şuydu.

(5) Aralarında evlenme olmaksızın, evlenmenin dinsel törenini yaptıranlar hakkında iki aydan altı aya kadar hapis cezası verilir. Ancak, medeni nikah yapıldığında kamu davası ve hükmedilen ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
(6) Evlenme akdinin kanuna göre yapılmış olduğunu gösteren belgeyi görmeden bir evlenme için dinsel tören yapan kimse hakkında iki aydan altı aya kadar hapis cezası verilir.
— Türk Ceza Kanunu m.230/5-6 (iptal edilmiş hüküm)

5. fıkra nikahı kıydıran çifti, 6. fıkra töreni kıyan kişiyi cezalandırıyordu. Maddenin ilk üç fıkrasındaki birden çok evlilik ve hileli evlenme suçları ise yürürlüktedir.

Anayasa Mahkemesi’nin 2015 İptal Kararı

Kararın kaynağı, önündeki bir ceza davasında bu fıkraları uygulayacak olan Pasinler Sulh Ceza Mahkemesi’nin itiraz başvurusudur. Anayasa Mahkemesi 27.05.2015 tarihinde iki fıkrayı da iptal etti. Gerekçe, kuralların özel hayata saygı hakkına ve din ve vicdan özgürlüğüne ölçüsüz bir müdahale oluşturmasıydı (Anayasa m.13, 20 ve 24).

Mahkemeye göre devlet, resmi nikahsız birlikteliğe hukuki sonuç bağlamayarak aileyi zaten koruyordu. Bunun üstüne hapis cezası koymak daha ağır ve gereksiz bir araçtı. Gerekçenin en açık cümlesi şudur.

Esasen, kişilerin herhangi bir dini tören veya nikâh olmaksızın fiilen birlikte yaşamaları ve çocuk sahibi olmaları, özel hayata saygı gösterilmesi bağlamında hukuk düzenince suç olarak nitelendirilip cezalandırılmazken, kişilerin özel hayatlarına ilişkin tercihleri ve dini inançları gereği evlenmenin dinsel törenini yaptırmalarının suç olarak düzenlenmesi, anılan ölçüsüzlüğü açıkça ortaya koymaktadır.
— Anayasa Mahkemesi, E.2014/36, K.2015/51

Karar oyçokluğuyla alındı. Serdar Özgüldür, Serruh Kaleli ve Recep Kömürcü ortak karşı oylarında medeni nikah esasını koruyan Anayasa m.174’e dayandı. Osman Alifeyyaz Paksüt ise ayrı yazısında hükmün öncelikle kadınları koruduğunu vurguladı.

Aynı yasak daha önce bir kez Anayasa Mahkemesi önüne gelmişti. Mahkeme 1999’da, eski 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 237. maddesinin dördüncü fıkrasını Anayasa’ya uygun bulmuş ve iptal istemini oybirliğiyle reddetmişti (E.1999/27, K.1999/42). 2015 kararı bu yaklaşımdan ayrılarak meseleyi özel hayat ve din özgürlüğü ekseninde ele aldı.

Anayasa m.153’e göre iptal edilen hüküm, kararın Resmi Gazete’de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar. Bu karar 10.06.2015 tarihli ve 29382 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı, ayrıca bir erteleme süresi verilmedi.

2015’ten Önce Kıyılan İmam Nikahları İçin Ceza Verilir Mi?

Verilmez. Türk Ceza Kanunu m.7/1’e göre, işlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimse cezalandırılamaz. Hükmedilmiş bir ceza varsa infazı ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar.^[2]

Yargıtay da iptalden önce kıyılan nikahlarda aynı sonuca varır. 6. Ceza Dairesi, 2013’te imam nikahı kıydıran sanık hakkındaki beraat kararını şu gerekçeyle onadı.

Sanığın üzerine atılı eylemin iptal kararı ile suç olmaktan çıkarılması karşısında sanık hakkında verilen beraat kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla katılan vekilinin temyiz sebepleri yerinde görülmemiştir.
— Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 20.05.2024, 2023/4341 E., 2024/6340 K.

İptalden önce mahkumiyet kararı verilmiş dosyalarda Yargıtay, hükmü bozarak sanıkların durumunun yeniden değerlendirilmesini istemektedir. Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 20.03.2025 tarihli, 2024/8364 E., 2025/2340 K. sayılı kararı bu yöndedir.^[3]

Uyarı: Cezası kalkan yalnızca dinsel törenin kendisidir. 18 yaşından küçük biriyle imam nikahı kıyılarak sürdürülen birliktelik, Türk Ceza Kanunu m.103 veya m.104 kapsamında ayrıca suç oluşturabilir.

Dini Nikah Ne Zaman Yapılabilir?

Türk hukukuna göre dini nikah, ancak resmi nikah yapıldıktan sonra kıyılabilir. Resmi nikah, devletin bireyler arasındaki hak ve sorumlulukları düzenlemesi açısından bir öncül şarttır. Dini nikah ise kişilerin inançlarına göre yapabileceği, hukuki sonuç doğurmayan bir uygulamadır.

Kanun iki tören arasında bekleme süresi öngörmez. Evlendirme memuru aile cüzdanını nikah töreni biter bitmez verir, dini tören aynı gün de yapılabilir.

Resmi nikahtan kaç gün önce imam nikahı kıyılabileceği sorusunun hukuki cevabı ise nettir. Önceden kıyılması TMK m.143’e aykırıdır.

Resmi Nikah Olmadan Dini Nikah Yapmanın Sonuçları

Cezai yaptırım kalkmış olsa da resmi nikah olmadan yalnızca dini nikahla kurulan birliktelik, taraflara eş sıfatından doğan hiçbir hukuki koruma sağlamaz.

• Kadın mirasçı olmaz: Türk Medeni Kanunu m.499 yalnızca sağ kalan resmi eşi yasal mirasçı sayar. İmam nikahlı kadın, vasiyet gibi ayrı bir tasarruf yoksa mirastan pay alamaz.
• Çocuğun soybağı ayrıca kurulur: Ana ile evlilik olmadığından baba ile soybağı ancak tanıma veya babalık davasıyla kurulur (TMK m.282). Soybağı kurulan çocuk, baba yönünden evlilik içi çocuk gibi mirasçı olur (TMK m.498).^[4]
• Annenin doğum giderleri: Anne, babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak doğum giderlerini ve doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini babadan isteyebilir (TMK m.304).
• Sosyal güvence kadına geçmez: Kadın, imam nikahlı eşinin bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılmaz ve onun sağlık sigortasından yararlanamaz. Soybağı kurulan çocuk ise yaş ve diğer şartları taşıyorsa babanın çocuğu olarak bu kapsama girer.
• Ayrılıkta yasal koruma yoktur: Birliktelik hukuken evlilik sayılmadığından, taraflar boşanma davasına özgü haklardan (nafaka, tazminat, mal paylaşımı) yararlanamaz.

Soybağı için izlenecek yollar babalık davası yazısında, kadının hangi talepleri hangi yoldan ileri sürebileceği ise imam nikahlı kadının hakları yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Bu nedenle resmi nikahın öncelikli olarak yapılması, özellikle kadın ve çocukların haklarının korunması açısından önem taşır.

Resmi Nikah mı Dini Nikah mı Önemli? Diyanet’in Görüşü

Hukuk açısından cevap tektir. Evliliği yalnızca resmi nikah kurar ve TMK m.143’e göre evliliğin geçerliliği dini törene bağlı değildir.

Dini açıdan hüküm vermek bu yazının konusu değildir. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu’nun yayımlanmış görüşü ise şu yöndedir.^[5]

Kurul nikahı, evlenme ehliyeti olan ve aralarında dinen engel bulunmayan kadın ve erkeğin şahitler huzurunda açık sözlerle karşılıklı rıza göstermesi olarak tanımlar. Akdin gizli değil, aile ve yakın çevrenin bilgisi dahilinde yapılmasını arar.

Kurula göre bu şartlarla kıyılan resmi nikah “dinen de muteberdir”. Nikah memurunun sorusuna verilen “evet” cevabı bu sonucu değiştirmez.

Resmi nikahtan sonra dua ve Kur’an okunarak ayrıca nikah kıydırmak isteğe bağlıdır. Kurul, resmi nikahsız dini nikah konusunda ise açık bir tutum alır.

Ancak günümüzde resmî nikâh olmadan dinî nikâh yapılması kadının ve çocukların haklarının korunması açısından uygun değildir.
— Din İşleri Yüksek Kurulu, “Resmi nikâh kıydıran kimse ayrıca dinî nikâh kıydırmalı mıdır?”

Dini nikahın şartları ve kıyılış biçimi imam nikahı şartları yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Resmi Nikah ve Dini Nikah Arasındaki Farklar

Resmi Nikah Yapmadan Dini Nikah Yapmak Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Resmi nikah olmadan dini nikah ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları