Boşanmada Erkeğin Hakları Nelerdir?

Boşanmada erkeğin hakları, Türk Medeni Kanunu’nda cinsiyete göre ayrım yapılmadan düzenlenmiştir. Nafaka, tazminat, velayet ve mal paylaşımı gibi konularda kanun metni “eş” ya da “taraf” ifadesini kullanır. Pratikte kadın lehine görünen sonuçlar kanundan değil, somut olayın özelliklerinden kaynaklanır. Bu yazıda erkeğin boşanma sürecinde sahip olduğu hakları, hangi şartlarda ve nasıl kullanılacağını ele alıyoruz.

Boşanmada Erkeğin Yasal Hakları Listesi

Erkeğin boşanma sürecinde başvurabileceği haklar şu şekilde sıralanabilir:

• Boşanma davası açma ve karşı dava (karşılık dava) açma hakkı
• Dava sürerken geçici önlem (tedbir nafakası, çocukla ilişki) talep etme hakkı
• Şartları varsa yoksulluk nafakası isteme hakkı
• Kendisine karşı istenen nafakaya itiraz etme hakkı
• Maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı
• Edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan katılma alacağını talep etme hakkı
• Aile konutu üzerinde şerh isteme ve konutun tahsisini talep etme hakkı
• Velayet talep etme hakkı
• Velayet kendisinde değilse çocukla kişisel ilişki kurma hakkı

Boşanmada Erkeğin Hakları

Dava Sürerken Erkeğin Hakları (Geçici Önlemler)

Boşanma davası açılır açılmaz evlilik birliği kendiliğinden sona ermez. Dava süresince tarafların barınma, geçim ve çocuğun bakımına ilişkin bir düzenlemeye ihtiyaç duyulur. TMK m.169 hakime bu konuda re’sen (kendiliğinden, taraf talep etmese de) geçici önlem alma yetkisi verir.

Çalışmayan ya da düşük gelirli bir eşin geçinmesi için talep ettiği tedbir nafakası, genelde gelir düzeyi daha yüksek olan tarafa yüklenir — bu çoğu zaman erkektir, ama her zaman değil. Kadının geliri kocasından yüksekse tedbir nafakası kadından da istenebilir. Mahkeme burada kim erkek kim kadın diye bakmaz, kimin geçim sıkıntısı yaşayacağına bakar. Evden ayrılmak zorunda kalan taraf için barınma ihtiyacı da aynı değerlendirmenin bir parçasıdır, çocukla ilişki ise dava süresince ayrı bir hakim kararıyla düzenlenir.

Erkeğin Yoksulluk Nafakası Talep Edebilmesi

Boşanma sonrası yoksulluğa düşme riski yalnızca kadınlara özgü bir durum değildir. TMK m.175, kusuru diğer taraftan ağır olmamak kaydıyla yoksulluğa düşecek tarafa süresiz nafaka isteme hakkı tanır. Madde metninde cinsiyet ayrımı yoktur, kanun “taraf” der, “kadın” demez.

Yoksulluk nafakası taleplerinin büyük çoğunluğu kadınlardan geldiği için bu hak toplumda kadına özgü algılanır. Oysa işsiz kalan, sağlık sorunu yaşayan veya ekonomik olarak boşanma sonucu dezavantajlı duruma düşen bir erkek de aynı koşullarda yoksulluk nafakası talep edebilir. Mahkeme, talebi değerlendirirken tarafların gelirini, malvarlığını ve boşanmadaki kusur oranını birlikte inceler.

Erkeğin Nafakaya İtiraz Hakkı

Kendisinden nafaka istenen erkek, bu talebe karşı savunmasız değildir. İtiraz için başlıca üç gerekçe öne çıkar:

İş hukuku bağlamında erkeğin nafaka yükümlülüğünün doğup doğmayacağına dair ayrıntılar için Erkek Hangi Hallerde Nafaka Ödemez? yazımıza, erkeğin kendisinin nafaka talep edebileceği durumlar için Erkek Nafaka Alabilir mi? yazımıza bakabilirsiniz.

Erkeğin Maddi ve Manevi Tazminat Hakkı

Tazminat hakkında da ölçüt cinsiyet değil kusurdur. Eşi tarafından aldatılan, şiddete uğrayan veya hakarete maruz kalan bir erkek, kadınla aynı şartlarda maddi ve manevi tazminat davası açabilir.

TMK m.174 bunu açıkça düzenler: mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen, kusursuz ya da daha az kusurlu taraf maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf da manevi tazminat talep edebilir.

Mal Rejiminden Doğan Haklar: Katılma Alacağı

Eşler arasında aksine bir sözleşme yoksa evlilik süresince edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. TMK m.231 ve m.236’ya göre boşanmada her eş, diğer eşin evlilik süresince edindiği malların artık değerinin (edinilmiş mallar toplamından borçlar düşüldükten sonra kalan tutarın) yarısı üzerinde hak sahibi olur.

Bu hak da karşılıklıdır: ev hanımı eşin değil, çalışan ya da mal edinen eşin cinsiyeti önemli değildir. Kadın çalışıp mal edinmişse, erkek de o malların artık değerinin yarısını katılma alacağı olarak talep edebilir. Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada ise hakim, kusurlu eşin bu paydaki hakkını hakkaniyete göre azaltabilir veya tamamen kaldırabilir.

Aile Konutu Şerhi ve Ortak Evin Tahsisi

Aile konutu şerhi, evin tapu kaydı kimin üzerine olursa olsun diğer eşi korur. Ev kadın üzerine kayıtlıysa bu haktan erkek yararlanır: TMK m.194 uyarınca malik olmayan eş, tapuya şerh verilmesini isteyebilir ve bu şerh evin izinsiz satılmasını veya devredilmesini engeller.

Dava sürerken evin kime tahsis edileceğine hakim, çocuğun üstün yararını ve tarafların barınma ihtiyacını gözeterek karar verir. Evin tapu kaydı kimin üzerine olursa olsun, çocukla birlikte kalan tarafa geçici olarak tahsis edilmesi sık görülür.

Boşanma Davasını Erkek Açtığında Velayet Kime Verilir?

Velayetin kime verileceğini belirleyen kıstas davayı kimin açtığı değil, çocuğun üstün yararıdır. TMK m.336’nın son fıkrası da bunu açıkça gösterir: “Velâyet… boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir” — madde metninde anne lehine bir karine yoktur.

Yargıtay kararlarında küçük yaştaki çocuklarda anne bakımının tercih edilmesi bir gelenek olsa da mutlak değildir. Babanın velayeti alabildiği durumlar arasında annenin çocuğun bakımını ihmal etmesi, sağlık veya bağımlılık sorunu yaşaması, çocuğun yaşının büyük olup kendi tercihini beyan edebilmesi (özellikle ergenlik çağındaki çocuklarda) ve babanın daha istikrarlı bir yaşam ortamı sunabilmesi sayılabilir. Çocuğun üstün yararı kavramı için Çocuğun Üstün Yararı Nedir? (Sir Raporu) yazımıza bakabilirsiniz.

Velayeti Alamayan Babanın Çocukla Kişisel İlişki Hakkı

Velayeti alamayan babanın çocuğuyla ilişkisi tamamen kesilmez. TMK m.323, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkını anne ve babadan her birine tanır. Bu hak, babanın çocuğuyla belirli gün ve saatlerde görüşmesini, tatillerde yanına almasını kapsar.

Kişisel ilişki düzenlemesine annenin tekrarlayan şekilde uymaması halinde baba, icra yoluyla kararın yerine getirilmesini talep edebilir. Israrla engellenmesi ise velayetin değiştirilmesi davasına gerekçe oluşturabilir. Ayrıntılar için Velayetin Değiştirilmesi Davası yazımıza bakabilirsiniz.

Şiddete Uğrayan Erkeğin Hakları

Aile içi şiddet denince akla ilk kadın mağduriyeti gelse de, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’un koruma tedbirleri yalnızca kadınla sınırlı değildir. Kanunun 2. maddesindeki “şiddet mağduru” ve “ev içi şiddet” tanımları kadın-erkek ayrımı yapmadan, şiddete uğrayan ya da uğrama tehlikesi bulunan kişiyi kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Fiziksel şiddete, hakarete veya tehdide maruz kalan bir erkek de uzaklaştırma kararı ve diğer koruma tedbirlerini talep edebilir.

Ayrıca eşi tarafından şiddete uğrayan erkek, boşanma davasında bu durumu kusur delili olarak ileri sürüp daha önce bahsedilen maddi ve manevi tazminat taleplerini buna dayandırabilir. Uzaklaştırma kararının şartları için Uzaklaştırma Kararı Nedir? Nasıl Alınır?, aile içi şiddetin cezai boyutu için Evlilikte Şiddetin Cezası ve Sonuçları yazılarımıza bakabilirsiniz.

Boşanmada Erkeğin Hakları Davalarında Avukat Desteğinin Önemi

Nafaka, tazminat, mal paylaşımı ve velayet taleplerinin her biri ayrı ispat yükü ve usul kuralına tabidir. Doğru dayanağın seçilmemesi hak kaybına yol açabilir. Harbiye Hukuk Bürosu boşanma hukuku alanındaki süreçlerde destek vermektedir. Sürecinizi değerlendirmemiz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Boşanmada Erkeğin Hakları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları