Uzaklaştırma Kararı Nedir? Nasıl Alınır?

Uzaklaştırma kararı, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanunda öngörülen bir koruma tedbiridir. Şiddete uğramış ya da şiddet tehdidi altında bulunan kişi veya kişiler, yetkili mercilere başvurarak bu konuda karar verilmesini talep edebilirler.

Karar aile mahkemesi hakiminden, acil hallerde polis veya jandarmadan alınır. Şiddetin belgeyle ispatı şart değildir ve başvuru için hiçbir masraf ödenmez. Tedbir ilk seferde en çok altı ay için verilir, tehlike sürerse uzatılır.

Karara uymayan kişi üç ile on gün, tekrarında on beş ile otuz gün zorlama hapsiyle karşılaşır. Karara karşı iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir.

Uzaklaştırma Kararı Nedir?

Uzaklaştırma kararı, 6284 sayılı Kanun’da düzenlenen bir önleyici tedbirdir. Bu karara başvurabilmek için şiddet eylemine maruz kalmış olmak aranmaz, şiddet tehlikesinin varlığı bile yeterlidir.

Türkiye’de aile içi şiddetin önlenmesi için ilk yürürlüğe giren kanun, 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun’du. Ancak bu kanun kapsamına yalnızca şu kişiler alınmıştı:

• Aralarında resmi ve geçerli bir evlilik bulunan eşler ve çocukları,
• Aynı çatı altında yaşayan diğer aile bireyleri,
• Evli olmalarına karşın mahkemece verilen ayrılık kararına binaen fiilen ayrı yaşayan çiftler.

Bu kanunun uygulama alanı dar kalıyordu. Türkiye, İstanbul Sözleşmesi olarak bilinen Avrupa Konseyi sözleşmesini 11.05.2011’de imzalayan ve ilk onaylayan ülke oldu. 6284 sayılı Kanun bu sözleşmenin etkisiyle 2012’de kabul edildi ve 4320 sayılı Kanun’u yürürlükten kaldırdı.

3718 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Türkiye sözleşmeden çekildi (RG 20.03.2021). Çekilme 01.07.2021’de hüküm doğurdu. 6284 sayılı Kanun bu çekilmeden etkilenmedi, bugün de yürürlüktedir.

6284 sayılı Kanun’un ilk maddesi kanunun amacını şöyle belirtir:

Bu Kanunun amacı; şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunması ve bu kişilere yönelik şiddetin önlenmesi amacıyla alınacak tedbirlere ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
— 6284 sayılı Kanun m.1

Eski kanunda aranan evlilik bağı şartı bu kanunda yer almaz. Kanun kapsamındaki kişiler için herhangi bir cinsiyet ya da yaş sınırlaması da bulunmaz.

Uzaklaştırma Kararı ile Koruma Kararı Arasındaki Fark Nedir?

6284 sayılı Kanun iki ayrı tedbir türü öngörür. Koruyucu tedbirler korunan kişiye yöneliktir. Barınma yeri, geçici maddi yardım, psikolojik ve hukuki danışmanlık, kreş imkanı gibi destekleri mülki amir verir.^[1]

İşyerinin değiştirilmesi, ayrı yerleşim yeri belirlenmesi ve aile konutu şerhi gibi koruyucu tedbirlere ise hakim karar verir. Önleyici tedbirler şiddet uygulayana yöneliktir ve hakim tarafından verilir. Gecikmesinde sakınca varsa bunların bir kısmını kolluk amiri de alabilir.^[2]

Halk arasında uzaklaştırma kararı denilen tedbir, teknik olarak bu önleyici tedbirlerden biridir. Koruma kararı ifadesi ise genellikle her iki tedbir türünü birden kapsayacak şekilde kullanılır.

Uzaklaştırma Kararı Hangi Durumlarda Verilir?

Kanun, kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle sonuçlanan ya da sonuçlanması muhtemel her türlü tutum ve davranışı şiddet sayar. Tehdit, baskı ve özgürlüğün keyfi engellenmesi de bu tanıma girer. Şiddet denilince akla ilk fiziksel boyut gelse de bu dar bir bakış açısıdır.

Uzaklaştırma kararı için şiddetin gerçekleşmiş olması gerekmez, şiddet tehlikesinin varlığı yeterlidir. Talep kolluğa, mülki amire, Cumhuriyet başsavcılığına, aile mahkemesine veya ŞÖNİM’e iletilebilir. Önleyici tedbir kararını ise aile mahkemesi hakimi verir, acil hallerde kolluk amiri de geçici olarak alabilir.

Önleyici tedbir kararı geciktirilmeksizin verilir ve kanunun amacını tehlikeye sokacak şekilde bekletilemez.

Uzaklaştırma Kararı Kimlere Karşı Alınır?

Şiddet mağduru kişi, bu fiili işleyen ya da işleme niyetinde olan kişiye karşı uzaklaştırma kararı alabilir. Mağdur ve fail arasında herhangi bir ilişki olması aranmaz. Israrlı takip mağduru, aile bireyleri, kadın ve çocuk, şartlar oluştuğunda bu kararı talep edebilir.

Burada sayılan kişiler arasında evlilik bağının bulunması gerekmez. Kişi sevgilisi, nişanlısı veya hiç tanımadığı ama mağduru olduğu kişi hakkında bile uzaklaştırma kararı alabilir.

Israrlı takip 2022’den beri Türk Ceza Kanunu’nun 123/A maddesinde ayrıca suç olarak düzenlenmiştir. Ceza soruşturması ile 6284 sayılı Kanun’daki tedbir süreci birbirinden bağımsız yürür.

Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır?

Uzaklaştırma kararı, aile mahkemesine dilekçe ile başvurulması halinde hakim tarafından incelenerek verilir. Başvuru sözlü de yapılabilir, polise veya savcılığa giden kişinin beyanı tutanağa geçirilir.

Şiddete maruz kalan veya kalma tehlikesi bulunan kişi, doğrudan aile mahkemesine başvuramasa bile Cumhuriyet savcısına, kolluk kuvvetlerine ve ŞÖNİM’e yapılan başvurular da değerlendirmeye alınır.

ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı, yedi gün yirmi dört saat çalışan merkezlerdir. Kanunun 14. maddesine dayanılarak kurulmuştur.

Bilgi: 6284 sayılı Kanun kapsamındaki başvurulardan ve kararların uygulanmasından harç, yargılama gideri ya da posta gideri alınmaz.

Mevzuatta e-Devlet üzerinden tedbir talebine özgü bir başvuru yolu düzenlenmemiştir. Tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hakiminden, mülki amirden ya da kolluk biriminden istenebilir.

Uzaklaştırma Kararı İçin Kanıt Gerekir Mi?

Kanun, koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmayacağını açıkça söyler. Önleyici tedbir için de ayrı bir ispat şartı koymaz, yalnızca kararın geciktirilmeden verilmesini ister:

Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için, şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Önleyici tedbir kararı, geciktirilmeksizin verilir. Bu kararın verilmesi, bu Kanunun amacını gerçekleştirmeyi tehlikeye sokabilecek şekilde geciktirilemez.
— 6284 sayılı Kanun m.8/3

Mağdurun beyanı ve kolluk tutanağı çoğu dosyada karar için yeterli görülür. Darp raporu, mesaj kaydı veya tanık beyanı ise talebi güçlendirir. Raporun nereden ve nasıl alınacağını darp raporu yazımızda anlattık.

Uzaklaştırma Kararı Kaç Günde Çıkar?

Kanunda uzaklaştırma kararı için gün sayısı yoktur. Önleyici tedbirin geciktirilmeden verilmesi kanuni bir zorunluluktur. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kolluk amiri tedbiri hemen kendisi alabilir.

Kolluk amiri evrakı, kararın alındığı tarihi takip eden ilk iş günü içinde hakimin onayına sunar. Kolluk amirinin alabileceği tedbirler kanunda sınırlı sayıda belirtilmiştir:

• Şiddet mağduruna yönelik şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmaması.
• Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhal uzaklaştırılması ve müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesi.
• Korunan kişilere, bu kişilerin bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması.
• Gerekli görülmesi halinde korunan kişinin, şiddete uğramamış olsa bile yakınlarına, tanıklarına ve kişisel ilişki kurulmasına ilişkin haller saklı kalmak üzere çocuklarına yaklaşmaması.

Hakim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar.

Uzaklaştırma Kararı Alınca Ne Olur?

Karar, korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir. Tebliğ sırasında karara aykırılık halinde zorlama hapsi uygulanacağı ihtar edilir. Önleyici tedbir kararı Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla kolluğa gönderilir ve kolluk tarafından uygulanır.

Evden uzaklaştırılan kişi müşterek konuttan derhal çıkarılır, konut korunan kişiye tahsis edilir. Kişisel eşya ve belgeler talep halinde kolluk eşliğinde teslim edilir. Hakim, uzaklaştırılan kişinin aile konutunun kira sözleşmesini feshetmemesine ve konuta ilişkin yükümlülüklerini sürdürmesine de karar verebilir.

Kolluk, önleyici tedbire uyulup uyulmadığını karar süresince denetler. Korunan kişinin konutu haftada en az bir kez ziyaret edilir, komşulardan ve muhtardan bilgi alınabilir. Gerekirse hakim, tedbirin elektronik kelepçe gibi teknik araçlarla takibine karar verir.

Talep halinde korunan kişinin kimlik ve adres bilgileri tüm resmi kayıtlarda gizli tutulur. Gizlilik kararı varsa bu bilgiler UYAP, MERNİS ve SGK kayıtlarında da gösterilmez.

Uzaklaştırma Kararı Şartları

Uzaklaştırma kararının verilebilmesi için kanunda özel bir sınırlandırma sebebi sayılmamıştır. Kanunun şiddet olarak tanımladığı eylemlerden birine maruz kalan ya da kalma tehlikesi içinde bulunan kişi, talep etmesi halinde Aile Mahkemesi hakimi veya kolluk tarafından önleyici tedbirle korunabilir. Kolluk amirinin verdiği kararlar hakim onayına tabidir.

Şiddet mağdurunun cinsiyeti, yaşı ya da ekonomik durumu bu kararın verilmesinde önem taşımaz. Taraflar arasında aile ya da evlilik bağının olması da aranmaz. Bir erkek de kadının uzaklaştırılması için talepte bulunabilir.

Uzaklaştırma Kararı Süresi

Uzaklaştırma kararı ilk defasında en çok altı ay için verilir.^[3] Kanunda bir minimum süre belirtilmemiştir, süre hakimin takdirine bağlıdır.

Kararın tefhim veya tebliğ edilmemiş olması uygulanmasına engel değildir. Zorlama hapsi verilebilmesi için ise ihtarlı kararın şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilmiş olması gerekir.

Şiddet veya şiddet tehlikesi sürüyorsa tedbirin süresi uzatılabilir. Uzatmaya hakim resen ya da korunan kişinin, Bakanlığın veya kolluğun talebiyle karar verir. Verilen sürenin altı aydan kısa olması şart değildir ve kanun uzatma sayısına sınır koymamıştır.

Uzatma istemi aile mahkemesine yapılır. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde bu görev asliye hukuk mahkemesine aittir.

Uzaklaştırma Kararı Bitince Ne Olur?

Süre dolduğunda tedbir kendiliğinden sona erer, ayrıca bir kaldırma kararına gerek yoktur. Konutun korunan kişiye tahsisi de tedbirle birlikte biter. Boşanma davası açılmışsa konutta kimin kalacağı, hakimin TMK m.169’a göre alacağı barınma önlemine bağlıdır.

Kolluğa teslim edilen silahlar tedbir süresinin sonuna kadar emanette kalır. Gizlilik kararı varsa nüfus kaydındaki gizlilik şerhi, sürenin bitmesini izleyen on beşinci gün silinir.

Süre bittikten sonra gerçekleşen bir tehdit veya saldırı artık tedbir ihlali sayılmaz. Böyle bir durumda yeni bir tedbir istenir, eylem suç oluşturuyorsa ayrıca şikayet yoluna gidilir. Tehlike sürüyorsa en güvenli yol, süre dolmadan uzatma talep etmektir.

Uzaklaştırma Kararı İhlali Cezası

Tedbir kararına aykırı davranan şiddet uygulayan, eylemi ayrıca suç oluştursa bile hakim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur.^[4] Aykırılığın her tekrarında zorlama hapsinin süresi on beş günden otuz güne kadardır. Zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez.

Kolluk ihlali tutanakla tespit eder, tutanak Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla aile mahkemesine gönderilir. Mahkeme zorlama hapsine duruşma yapmadan karar verebilir. Kararı Cumhuriyet başsavcılığı yerine getirir.

Zorlama hapsi bir ceza değil, kişiyi karara uymaya yönelten bir yaptırımdır ve halk arasında tazyik hapsi olarak da bilinir. Adli sicile işlenmez, tekerrüre esas olmaz. Zorlama hapsi kararına karşı da iki hafta içinde itiraz edilebilir.

İhlal Aynı Zamanda Suçsa Ne Olur?

Tedbir süresi içinde mağduru tehdit eden veya yaralayan kişi hem zorlama hapsiyle hem de ceza davasıyla karşılaşır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, kanun yararına bozma yoluyla incelediği bir dosyada bu sonuca ulaşmıştır:

(…) kanun koyucunun, tedbir süresi içerisinde tedbire aykırı eylemde bulunulması ve bu eylemin aynı zamanda suç teşkil etmesi halinde, ilgilinin hem bu kanun uyarınca zorlama hapsine tabi tutulmasını hem de ceza kanunları uyarınca suçuna uyan cezaya mahkum edilmesini amaçladığı sonucuna ulaşılmaktadır.
— Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 11.04.2019, 2019/1292 E., 2019/6765 K.

Kararda zorlama hapsine aile mahkemesinin, suçun yargılanmasına ise asliye ceza veya ağır ceza mahkemesinin bakacağı belirtilmiştir. Daire, iddianamenin iadesine yapılan itirazı reddeden kararı kanun yararına bozmuştur.

Uzaklaştırma Kararı Varken Barışmak Mümkün Mü?

Taraflar barışabilir, ancak barışma tedbiri kendiliğinden kaldırmaz. Karar, süresi dolana veya kararı veren merci kaldırana kadar geçerlidir.

Korunan kişi, şiddet tehlikesinin ortadan kalktığını bildirerek tedbirin kaldırılmasını isteyebilir. Hakim tehlikenin geçtiği kanaatine varırsa tedbiri kaldırır ve bu karar korunan kişiye de tebliğ edilir.^[5]

Tedbirin alınması ve uygulanması aşamasında taraflara uzlaşma veya arabuluculuk önerilemez. Korunan kişinin kendisi tedbire uymazsa bu durum kolluk tarafından tutanakla tespit edilir.

Uyarı: Barışmış olmak tedbiri kendiliğinden kaldırmaz. Kaldırma kararı alınmadan bir araya gelmek, şiddet uygulayan taraf için zorlama hapsi riski taşır.

Uzaklaştırma Kararı Varken Çocuğu Görmek

Uzaklaştırma kararı, anne veya babanın çocukla görüşmesini kendiliğinden yasaklamaz. Hakim, çocuklara yaklaşmama tedbirini kişisel ilişki kurulmasına ilişkin haller saklı kalmak üzere verir. Kararın çocukları da kapsayıp kapsamadığı, karardaki bentlerden anlaşılır.

Daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kararı varsa hakim, görüşmenin refakatçi eşliğinde yapılmasına karar verebilir. Kişisel ilişki sınırlanabilir, gerekirse tümüyle kaldırılabilir.

Hakim, 6284 sayılı Kanun kapsamında velayet, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar vermeye yetkilidir. Görüşme düzeni kararda yoksa taraf, kişisel ilişkinin düzenlenmesini aile mahkemesinden isteyebilir.

Uzaklaştırma Kararına İtiraz

Hakkında verilen uzaklaştırma kararının haksız olduğunu düşünen taraf, kararı veren aile mahkemesine dilekçe ile itiraz edip kararın kaldırılmasını talep edebilir. Dilekçesinde durumunu açık ve anlaşılır biçimde açıklamalı, varsa delillerini sunmalıdır.

İtiraz süresi kararın tefhim veya tebliğinden itibaren iki haftadır.^[6] Dosya, o yerde birden fazla aile mahkemesi varsa numara olarak sonraki daireye, tek aile mahkemesi varsa asliye hukuk mahkemesine gönderilir. Aile mahkemesi hakimi ile asliye hukuk hakimi aynı kişiyse dosyaya en yakın asliye hukuk mahkemesi bakar.

İtiraz mercii bir hafta içinde ve kural olarak duruşma yapmadan karar verir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.

İtiraz yalnızca verilen bir tedbire karşı değil, talebin reddedilmesi halinde de mümkündür. Talebi reddedilen kişi de aynı süre ve usulle itiraz edebilir.

Boşanma davası içinde verilen tedbire karşı da esas davadan bağımsız olarak aynı itiraz yoluna gidilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu kararların temyiz edilemeyeceğini şöyle ifade etmiştir:

6284 sayılı kanun kapsamında koruma önlemi alınması veya önlem isteğinin reddi kararları da, boşanma davası sırasında da olsa temyize tabi kararlardan değildir.
— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 05.11.2014, 2014/10591 E., 2014/21618 K.

Uzaklaştırma Kararı Sorgulama Nasıl Yapılır?

Uzaklaştırma kararları aile mahkemelerinde değişik iş dosyası olarak açılır. Değişik iş, mahkemenin esasa girmediği ancak hakim kararı gerektiren işlere verilen ortak addır. Hakkında karar verilen kişi, kararı tefhim veya tebliğ yoluyla zaten öğrenir.

Değişik iş dosyaları e-Devlet’teki dava dosyası sorgulamasında her zaman görünmeyebilir. Karar bir boşanma davası içinde istenmişse o dava dosyasından takip edilebilir. Kesin bilgi, kararı veren aile mahkemesinin kaleminden veya ilgili kolluk biriminden alınır.

Uzaklaştırma Kararının Boşanma Davasına Etkisi

Boşanma, evlilik birliğinin sona ermesini sağlayan bir prosedürdür. Çekişmeli ve anlaşmalı boşanma olmak üzere iki türü vardır. Uzaklaştırma kararı, şiddet iddiasını destekleyen bir unsur olarak boşanma davasında ileri sürülebilir.

Boşanma nedenleri TMK’de şöyle sayılmıştır:

• Zina
• Hayata kast
• Pek kötü muamele ve onur kırıcı davranış
• Haysiyetsiz hayat sürme
• Terk
• Akıl hastalığı
• Evlilik birliğinin temelden sarsılması
• Ortak hayatın tekrar kurulamaması

Uzaklaştırma kararı doğrudan bir boşanma sebebi değildir. Kararın verilmesine yol açan olaylar ise şiddetin ve evlilik birliğinin temelden sarsılmasının ispatında kullanılabilir. Darp raporu veya tanık beyanı gibi delillerle desteklenmesi önemlidir.

Koruma kararının tek başına kusur delili sayılmadığı kararlar da vardır. Merzifon 2. Asliye Hukuk (Aile) Mahkemesi, koruma önlemlerine ilişkin kararların “beyana dayalı olarak delil ve belge aranmaksızın verilmiş olduğundan kusur tespitine esas alınamayacağı” sonucuna varmıştır. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de kararı onamıştır (29.04.2024, 2023/6780 E., 2024/2956 K.).

Uzaklaştırma Kararı Varken Tedbir Nafakası İstenebilir Mi?

Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyor veya katkıda bulunuyorsa, hakim talep edilmese dahi mağdurun yaşam düzeyini gözeterek tedbir nafakasına hükmedebilir. Bunun şartı, Türk Medeni Kanunu’na göre daha önce nafakaya hükmedilmemiş olmasıdır.^[7]

Nafaka boşanma davasından bağımsız, uzaklaştırma kararıyla birlikte istenebilen ayrı bir taleptir. Kararın bir örneği icra müdürlüğüne gönderilir. Borçlu SGK ile bağlantılıysa nafaka, başvuru aranmadan aylık, maaş ya da ücretinden tahsil edilir.

Haksız Yere Alınan Uzaklaştırma Kararı Sonrası Yapılacaklar

Haksız bir şekilde hakkında uzaklaştırma kararı verildiğini düşünen kişi, kararın kendisine tebliğ veya tefhim edilmesinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine dilekçeyle itirazını yöneltmelidir.

İtiraz dilekçesine olayın gerçekte nasıl yaşandığını gösteren mesaj, kamera kaydı veya tanık bilgisi eklenebilir. Ceza soruşturması varsa orada ayrıca savunma yapılır, iki süreç birbirinden bağımsızdır.

Önemli: Karar haksız olsa bile kaldırılana kadar geçerlidir. Bu sürede karara aykırı davranmak zorlama hapsine yol açabilir.

Uzaklaştırma Kararı Talep Dilekçesi Örneği

Dilekçede şiddetin türü, olayların tarihi ve istenen tedbirler açıkça yazılır. Başvuru için harç veya masraf yatırılmaz.

Uzaklaştırma Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği

İtiraz dilekçesi, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine verilir.

Uzaklaştırma Kararı Uzatma Talebi Dilekçesi Örneği

Uzatma dilekçesi, tedbir süresi dolmadan aile mahkemesine verilmelidir. Süre bittikten sonra yapılan başvuru, yeni bir tedbir talebi olarak değerlendirilir.

Uzaklaştırma Kararı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Uzaklaştırma kararı ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları