Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesi ve Şartları

Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi, eşlerden birinin ölmesi durumunda aile konutunun ve ev eşyasının talep halinde diğer eşe mülkiyet hakkının geçmesidir. Miras kalan evin eşe tahsis edilmesi sağlanır. Aile konutu ve ev eşyası tereke içinde bulunması gerekmektedir.

Amaç sağ kalan eşin ekonomik ve yaşam standartlarını korumaktır. İstem halinde aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi, mülkiyet hakkı yerine oturma veya intifa hakkı şeklinde yapılabilir.

Aile Konutu Nedir?

Aile konutu kavramı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu metninde tanımlanmamıştır. Kanunun 194. maddesinin gerekçesinde ve Yargıtay kararlarında şu şekilde tarif edilir: “eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdiği, yaşantısına buna göre yön verdiği, acı ve tatlı günleri içinde yaşadığı, anılarla dolu bir mekân” Resmi olarak evli olanların yaşamlarını müşterek bir biçimde sürdürmek amacıyla, yaşama hakkını güvenceye alan hukuksal kurum olarak da tanımlayabiliriz.

Aile konutunun varlığı için üç unsur bir arada bulunmalıdır. İlki bir ailenin varlığı yani karı, koca ve varsa çocuklar. Aile çekirdek olabileceği gibi geniş aile de olabilir.

Türk Medeni Kanunumuzda bu tür kurulan ailelere özel hükümler de düzenlenmiştir. İkinci unsurumuz eş unsuru.

Aile konutunun varlığı için geçerli ve resmi şekilde yapılmış bir evliliğin varlığı şarttır. Evlilik söz konusu olmadan çiftlerin beraber yaşadığı mekan için aile konutu denemez.

Evliliğin sona erdiği hallerde (ölüm, boşanma vb.) aile konutundan yine bahsedilemez. Fakat sağ kalan eşe bazı haklar tanınabilir. Son unsurumuz içinde oturulan ev yani konutun varlığı.

Konut taşınır ya da taşınmaz bir yapı olabilir. Konutun kapalı bir alan ve güvenlik unsurunu taşıması şarttır. Konut fiilen kullanılmalıdır.

Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesi Nedir?

Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi, aile konutu unsurlarından olan evlilik birliğinin ölümle sona ermesi halinde Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi, evlilik birliğinin ölümle sona ermesi halinde sağ kalan eşin, aile konutu ve ev eşyası üzerinde kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını istemesidir. Aile konutu terekenin içinde olmalıdır. Sağ kalan eş kendi payına mahsuben bu hakkı isteyebilmektedir.

TMK 240’a göre “sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine katılma alacağına mahsup edilmek, yetmez ise bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir; mal rejimi sözleşmesiyle kabul edilen başka düzenlemeler saklıdır.

Sağ kalan eş, aynı koşullar altında ev eşyası üzerinde kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.

Haklı sebeplerin varlığı halinde, sağ kalan eşin veya ölen eşin yasal mirasçılarının istemiyle intifa veya oturma hakkı yerine, konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınabilir.

Sağ kalan eş, mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri saklıdır.”

Ölüm halinde mirasbırakanın terekesinde ilk aşama mal rejimi tasfiyesi ve ikinci aşama mirasın dağıtılmasıdır. Paylaşım yapılırken önce eşin miras hakkının varlığı olacağından, katılma alacağı belirlenir daha sonra da miras hakkı belirlenir. Katılma alacağının borcundan mirasbırakanın mirasçıları sorumludur.

Alacak borcunun karşılanamadığı halde sağ kalan eş, diğer mirasçılara bu alacağın tahsili için başvurabilir. Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi ancak eşlerden birinin ölümünden sonra istenebilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 240. maddesi ölen eşe ait konuttan, 652. maddesi ise eşlerden birinin ölümü halinde terekede bulunan konuttan söz eder. Evlilik sürerken konutun kime kalacağına özgüleme yoluyla karar verilemez.

Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesinin Kanuni Gerekçeleri Nelerdir?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunumuz aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesini 194. madde, 197. madde ve evliliğin genel hükümleri kısmında, 240, 254, 255, 279 ve 652. maddelerinde de mirasın paylaştırılmasını düzenlemiştir. Ayrıca 591. hükmün 2. bendine göre terekenin mühürlenmesinde aile konutunda yaşayanların yaşantılarını sürdürmesi için mührün dışında tutulmasını düzenlemiştir. Ayrıca Anayasa da aile konutu kavramını koruma altına almıştır. Anayasanın Temel Hak ve Ödevler kısmında konut hakkı, üçüncü kişilerin ve devletin müdahalesine karşı koruma altına alınmıştır.

Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesinin Koşulları Nelerdir?

Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesinde şu dört şart bir arada bulunmalıdır.

• Sağ kalan eş miras hakkına sahip olmalıdır.

Sağ kalan eş ancak mirasçılık sıfatına haizse özgülenmesi talebinde bulunabilir. Sağ kalan eşin yasal mirasçılık payı ve saklı pay mirasçılık payı bulunur. Fakat tereke borca batık durumda ise sağ kalan eş talepte bulunamaz.

• Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi için talepte bulunması

Sağ kalan eş müşterek yaşamlarının sürdüğü aile konutuna ve ev eşyaları üzerinde talepte bulunabilir. Sağ kalan eş bu hakkı kullanmak zorunda değildir. Bu hak yalnızca sağ kalan eşe aittir.

• Evlilik ölüm nedeniyle son bulmuş olmalı

Evliliğin ölüm nedeninden başka hallerde son bulması halinde bu hükümleri uygulayamayız. Gaiplik hallerinde de gaibin terekesi de mirasçılara geçer. Gaiplik hali için TMK 584, 585 dikkate alınır.

Ölümden önce eşler boşanmışsa sağ kalan eş TMK 652. hükmünden yararlanamaz. Hükme göre “Eşlerden birinin ölümü halinde tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa; sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben  mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.

Haklı sebeplerin varlığı halinde, sağ kalan eşin veya mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarından birinin istemi üzerine, mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir.

Mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek ve sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde, sağ kalan eş bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri saklıdır.”

• Aile konutu tereke malları arasında olmalı

Özgülenmesi için talep edilen konut ve ev eşyası terekede bulunması gerekmektedir. Miras kalan evin eşe tahsis edilmesi için bu dört unsurun beraber bulunması şarttır.

Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenemeyeceği Durumlar Nelerdir?

Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi için bazı şartların varlığı gerekmektedir. Bu şartlar bulunmazsa aile konutu özgülenemez. Yeniden evlenme ya da başka bir şehre taşınma kanunda engel olarak sayılmaz.

Türk Medeni Kanunu’nun 240 ve 652. maddeleri özgülemenin yapılamayacağı halleri sınırlı biçimde gösterir ve bunlar mirasbırakanın meslek veya sanat icra ettiği, altsoyundan birinin aynı işi sürdürmesi için gerekli olan bölümler ile miras hukukunun ayrı hüküm getirdiği tarımsal taşınmazlardır. Bunun dışında özgüleme sağ kalan eşin mirasçı olmasına, konutun terekede bulunmasına ve değerinin miras payıyla karşılanmasına bağlıdır.

Boşanma Davası Devam Ederken Eşlerden Birinin Ölmesi Durumunda Aile Konutu Sağ Kalan Eşe Özgülenebilir Mi?

Boşanma davası devam ederken eşlerden biri ölürse, mirasçılar için Türk Medeni Kanunumuzun 181. Hükmü şu şekildedir: “Boşanan eşler, bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar ve boşanmadan önce yapılmış olan ölüme bağlı tasarruflarla kendilerine sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça, kaybederler.

Boşanma davası devam ederken, ölen eşin mirasçılarından birisinin davaya devam etmesi ve diğer eşin kusurunun ispatlanması halinde de

yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.”

Kesinleşmemiş bir boşanma davası olduğu müddetçe sağ kalan eş yasal mirasçı olmaya devam eder fakat ölen kişinin mirasçıları boşanma davasını devam ettirebilir. Mirasçılar sağ kalan eşin kusurlu olduğunu kanıtlayabilirse sağ kalan eşin mirasçılık sona erer ve aile konutunun kendisine özgülenmesini talep edemez. Sağ kalan eşin kusurları zina, haysiyetsiz hayat sürme, hayata kast ve kötü davranış ise eş kusurlu sayılır.

Aile Konutu ile Ev Eşyası da Sağ Kalan Eşe Özgülenebilir Mi?

Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi yapılırken ev eşyası da sağ kalan eşin ancak miras payına mahsuben özgülenebilir. Amaç miras kalan evin eşe tahsis edilmesidir. Sağ kalan eş, Türk Medeni Kanunu’nun 652. maddesine göre aile konutu ve ev eşyası üzerinde miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.

Haklı sebeplerin varlığı halinde mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına karar verilebilir. Talep mal rejimi tasfiyesine dayanıyorsa uygulanacak hüküm 240. maddedir ve orada kural katılma alacağına mahsuben intifa veya oturma hakkıdır. Mirasbırakanın alt soyunun devam ettireceği bir meslek ve sanat icra etmesine yarayan bölümler sağ kalan eşe bırakılamaz.

Sağ kalan eşin ekonomik durumunun korunması için ev eşyası da eşe özgülenebilir. Sağ kalan eş aile konutuyla beraber ev eşyasının özgülenmesini de talep edebilir.

Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesi Nasıl Yapılır?

Sağ kalan eş, miras hakkına mahsuben özgüleme talebini doğrudan sulh hukuk mahkemesinde açacağı dava ile ileri sürer. Önceden ayrı bir aile konutu tespiti davası açılması zorunlu değildir.

Konutun eşlerin birlikte yaşadıkları konut olduğu ve terekede bulunduğu bu davada ispatlanır. Talep mal rejimi tasfiyesine, yani Türk Medeni Kanunu’nun 240. maddesine dayanıyorsa dava aile mahkemesinde görülür.

Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesi Davası Nedir?

Eşlerden birinin ölümünden sonra sağ kalan eş, aile konutunun kendisine özgülenmesi için doğrudan dava açabilir. Miras kalan evin eşe tahsis edilmesi amacını taşıyan bu dava ile konutun mülkiyet hakkı sağ kalan eşe geçer.

Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesinde Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?

Türk Medeni Kanunu’nun 652. maddesine dayanan özgüleme isteklerinde görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Talep mal rejimi tasfiyesine, yani 240. maddeye dayanıyorsa görevli mahkeme aile mahkemesidir. Özgüleme davasından önce ayrıca aile mahkemesinde aile konutu tespiti davası açılması zorunlu değildir. Yetkili mahkeme ise aile konutunun bulunduğu yer mahkemesidir.

Harbiye Hukuk Bürosu Aile Konutunun Özgülenmesi Davası Hizmetlerimiz

Harbiye Hukuk Bürosu, İstanbul’da dinamik ve alanında uzman kadrosu ile aile hukuku ve miras ile ilgili her türlü uyuşmazlık hakkında (aile konutunun tespiti davası, miras kalan evin eşe tahsis edilmesi, aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi davasının bütün aşamaları gibi) gerekli hukuki desteğin en hızlı ve doğru şekilde sağlanması, kısacası aile ve miras hukuku bağlamında çıkan anlaşmazlıkların çözümlenmesinde hukuki danışmanlık vermektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aile Konutunun Özgülenmesi Nasıl Olur?

Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi için belirli şartların varlığı aranır bunlar:

• Sağ kalan eş ancak mirasçılık sıfatına haizse özgülenmesi talebinde bulunabilir
• Sağ kalan eşin aile konutunun özgülenmesi için talepte bulunması
• Evlilik ölüm nedeniyle son bulmuş olmalı
• Aile konutu tereke malları arasında olmalı

Miras kalan evin eşe tahsis edilmesi, bu şartların varlığı halinde Sulh mahkemesine açılacak bir dava ile gerçekleşir.

Miras Yoluyla Kalan Eve Aile Konutu Şerhi Olur Mu?

Evet olur, ev miras yoluyla kalsa bile aile konutuna şerh konabilir.

Aile Konutu Şerhi Nasıl Konur?

Aile konutuna şerh 3 şekilde konabilir. İlki tapu müdürlüğüne gidilerek. Bu işlem için e-devletten kişi mutlaka randevu almalıdır.

İkincisi aile konutunun tespiti ispatının zor olduğu durumlarda kişi mahkemeye başvurarak şerh koydurabilir. Örneğin ikametgahının farklı yerde olması. Hâkim önce ihtiyati tedbir kararı verip sonra şerh konulmasını sağlayabilir. Üçüncü yol, aşağıdaki başlıkta anlatılan e-devlet sistemindeki web tapu üzerinden başvurmaktır.

E-Devletten Aile Konutu Şerhi Konulabilir Mi?

Evet konulabilir, aile konutu şerhinin konulması için dava açılmasına ya da tapuda işlem yapılmasına gerek yoktur. E-devlet sisteminde webtapu yerinden, gerekli evraklar sisteme yüklenir ve şerh talep edilir.

Eşin Ölümünden Sonra Aile Konutu Şerhi Konulabilir Mi?

Konulamaz. Aile konutu koruması kural olarak evlilik birliğinin sona ermesine kadar sürer.

Evliliğin ölümle son bulmasıyla taşınmaz aile konutu niteliğini kaybeder ve bu niteliğe bağlı şerh artık istenemez. Sağ kalan eş bunun yerine Türk Medeni Kanunu’nun 652. maddesine dayanarak konutun kendisine özgülenmesini isteyebilir.

Aile Konutu Nasıl İspatlanır?

Eşlerin müşterek bir biçimde yaşam sürdüğü acı tatlı günlerini geçirdiği anılarla dolu mekana aile konutu denir. Buna göre resmi olarak evli olan çiftin ikametgahları aynı adres ise bu adres aile konutudur. Aksini iddia eden varsa aile konutumun ispatı davası açılmalıdır.

Aile konutunun ispatı için dava aile mahkemelerinde açılması gerekir. Bu şekilde miras kalan evin eşe tahsis edilmesi sağlanmış olur.

Ölen Eşin Evi Kime Kalır?

Sağ kalan eş, eşiyle beraberkenki yaşam standartlarını devam ettirebilmesi için ölen eşine ait müşterek hayat sürdükleri aile konutu üzerinde mülkiyet hakkı talep edebilir. Sağ kalan eş miras hakkına mahsuben bu hakkı ister. Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi davası açılabilir.

Miras Kalan Evde Eşin Oturma Hakkı

Oturma hakkı yalnızca taşınmaz eşya üzerinde kurulabilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 652. Maddesinin 2. Fıkrasında sağ kalan eşe mülkiyet hakkı yerine haklı bir talebin varlığı halinde intifa veya oturma hakkı tanınabilir. Bu talebi sağ kalan eşin kendisi de yasal mirasçılardan biri de edebilir.

Aile konutunun ve ev eşyasının mülkiyet değerinin sağ kalan eşin miras payından oldukça yüksek bir miktarda olması halinde sağ kalan eşe yalnızca oturma hakkı verilebilir. Terekede yer alan taşınmazda birden fazla ailenin yaşaması halinde, mesela kat mülkiyetine tabi bir binadaki aile diğer daireleri kiralarken kendisine ait de bir dairesi varsa sağ kalan eş bu taşınmaz üzerinde mülkiyet hakkı değil intifa veya oturma hakkı talep edebilir. Aile konutunun büyük bir arazinin bir kısmında yer alması halinde yine aynı durum söz konusudur.

Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesine İtiraz Edilebilir Mi?

Mirasbırakan ile aynı meslek veya sanatı icra eden altsoy, miras kalan evin eşe tahsis edilmesine itiraz edebilir. İtiraz, özgüleme kararı kesinleşmeden önce ileri sürülmelidir. Fakat eğer altsoyun ilgili meslek veya sanatı icra etmek için bu konuta ihtiyacı yoksa itiraz etme hakkı da ortadan kalkmaktadır.

Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesi Davası Ne Kadar Sürer?

Aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi davası için ayrı bir süre istatistiği yayımlanmaz. Adalet Bakanlığının Adalet İstatistikleri 2024 verilerine göre sulh hukuk mahkemelerinde bir dosyanın ortalama görülme süresi 123 gündür. Mirasçı sayısı, tebligat ve terekenin tamamı üzerinden yapılacak değer tespiti bu süreyi uzatır.

Aile Konutunun Sağ Kalan Eşe Özgülenmesi Davası Dilekçe Örneği

Miras hukukuyla ilgili diğer yazılarımız: Baba Ölünce Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?, Yasal Mirasçılar ve Miras Payları, Miras Paylaşımı Davası Nasıl Açılır? Şartları.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları