Taahhütlü Abonelikte Cayma Bedeli Ne Zaman Ödenmez?

Taahhütlü abonelikte cayma bedeli ne zaman ödenmez sorusunun cevabı tek bir kurala bağlı değildir: bedel, ya taahhüde aykırılık abonenin kusurundan doğmadığı için ya da işletmecinin kendi yükümlülüğünü yerine getirmediği için düşer. Taşınma nedeniyle hizmetin yeni adreste sunulamaması, sözleşmede zorunlu bilgilerin eksik olması, taahhütnamenin hiç verilmemesi, hizmetin ayıplı çıkması ve fesih talebinin süresinde işleme alınmaması bunların başında gelir.

Aboneliğin türü hangi mevzuatın uygulanacağını değiştirir. İnternet ve cep telefonu abonelikleri ile diğer abonelikler aynı hükümlere tabi olmadığı için, aşağıda her halin dayandığı madde, aranan şart ve aboneden beklenen belge ayrı ayrı gösterilmiştir.

Cayma Bedeli ile Cezai Şart Arasındaki Fark

Cayma bedeli, taahhüt süresi dolmadan aboneliğini sonlandıran tüketiciden, o güne kadar yararlandığı indirim ve cihaz gibi faydaların karşılığı olarak istenen tutardır. Hukuken bir ceza değil, hak edilmemiş menfaatin geri alınmasıdır.

Ayrım önemlidir, çünkü mevzuat cezai şart ile cayma bedelini farklı hükümlere bağlamıştır. Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği, belirsiz süreli veya bir yıl ve daha uzun süreli abonelik sözleşmesinin cezai şart ödenmeden feshedilebileceğini söyler^[1]. Aynı maddenin üçüncü fıkrası ise taahhütlü aboneliği bu kuralın dışında tutar:

Tüketicinin taahhütlü aboneliğini süresinden önce feshetmesi halinde, 16 ncı madde hükmü uygulanır.

İnternette sık rastlanan “24 ay taahhütte hiçbir cayma bedeli ödenmez” iddiası bu fıkra karşısında geçersizdir. Cezai şart ödenmez, ancak sağlanan faydaların iadesi niteliğindeki cayma bedeli ayrı bir kalemdir ve kural olarak istenebilir.

Aboneliğin Hangi Kurallara Tabi Olduğu

Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği bütün aboneliklere aynı ölçüde uygulanmaz. Yönetmeliğin kapsam maddesi, elektrik, su, doğal gaz ve elektronik haberleşme sektörü dışındaki aboneliklere yalnızca dokuz maddesinin uygulanacağını düzenler^[2].

Elektronik haberleşme aboneliklerinde ayrıca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu düzenlemesi devreye girer. İki yönetmelik birbirini dışlamaz, üst üste uygulanır.

Tablonun son satırı çoğu kaynakta atlanır. Taahhütlü aboneliğin süresinden önce feshini düzenleyen 16. madde, elektronik haberleşme ve altyapı hizmetleri dışındaki aboneliklerde uygulanacak maddeler arasında sayılmamıştır. Bu tür sözleşmelerde uyuşmazlık, yönetmeliğin özel hükmüyle değil genel sözleşme hukuku ve haksız şart denetimiyle çözülür.

Cayma Bedelinin Yasal Üst Sınırı

Taahhüt süresi dolmadan yapılan fesihte istenebilecek tutar serbest bırakılmamıştır. İşletmecinin talep edeceği bedel, aykırılığın oluştuğu döneme kadar aboneye sağlanan indirim, cihaz ve diğer faydaların bedellerinin tahsil edilmemiş kısmıyla sınırlıdır^[3].

Buna karşılık taahhüt devam etseydi ödenecek olan ve henüz tahakkuk etmemiş bedellerin toplamı daha düşükse, düşük olan tutar esas alınır. Karşılaştırma işletmecinin tercihine bırakılmış değildir, abone lehine olan sonucu vermek zorundadır^[4].

Tutarın faturada tek kalem olarak görünmesi denetimi engellemez. İşletmeci, taahhüt alınmadan önce ayrı bir sayfa halinde sunduğu taahhüt özetinde azami, asgari ve ortalama cayma bedelini ayrı ayrı göstermek zorundadır^[5]. Bu özet taahhütnamenin ayrılmaz parçasıdır ve abonenin onayı olmadan değiştirilemez.

Cayma Bedeli Ödenmeyen Haller

Aşağıdaki hallerin her biri ayrı bir maddeye dayanır ve her birinde abonenin göstermesi gereken şey farklıdır.

Taşınma ve Hizmetin Yeni Adreste Sunulamaması

Abonenin yerleşim yeri değişir ve taahhüt konusu hizmetin yeni adreste aynı nitelikte sunulması fiilen imkansız hale gelirse, yerleşim yeri değişikliği belgelendirildiği takdirde cayma bedeli ödenmeden fesih yapılabilir^[6]. Cihaz abonede kalıyorsa işletmeci yalnızca cihazın kalan ücretini isteyebilir.

Bu istisna mobil hatları kapsamaz. Hüküm açıkça “mobil elektronik haberleşme hizmetleri dışındaki” abonelikler için düzenlenmiştir; cep telefonu hattı her adreste çalıştığı için taşınma gerekçesi burada sonuç doğurmaz.

Hizmet yeni adreste sunulabiliyor ama farklı nitelikteyse sonuç değişir. Abonenin onayı alınmak kaydıyla, yeni adresteki hizmetin taahhütlü bedeli üzerinden kalan süre tamamlanır.

Sözleşmede Zorunlu Bilgilerin Eksik Olması

Abonelik sözleşmesinde bulunması gereken on yedi başlık yönetmelikte tek tek sayılmıştır. Bunlardan birinin eksikliği sözleşmeyi geçersiz kılmaz, fakat eksikliğin derhal giderilmesi zorunludur.

Giderilmezse tüketici, cezai şart ve tazminat dahil hiçbir ödeme yapmaksızın sözleşmeyi feshedebilir^[7]. Uygulamada en sık eksik kalan kalemler, sözleşmenin feshi ve sonuçlarına ilişkin bilgi ile cihaz iadesinin nasıl yapılacağına dair açıklamadır.

Taahhütnamenin Verilmemesi veya Hesap Yönteminin Yazılmaması

Taahhütname, abonelik sözleşmesinin ayrılmaz parçasıdır ve yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısıyla tüketiciye verilmek zorundadır^[8]. İçeriğinde taahhüdün süresi, indirimsiz fiyat, aylık indirim miktarı ve süresinden önce sonlandırma halinde geri ödenecek bedelin hesaplanma yöntemi yer almalıdır.

Hesaplama yöntemi yazılmamışsa istenen tutarın dayanağı da yok demektir.

Taahhüt telefonla veya kısa mesajla alınmışsa bu bilgilerin sonradan yazılı olarak iletilmesi gerekir. Genel abonelik rejiminde bu süre on dört gün, elektronik haberleşme aboneliklerinde ise yedi gündür^[9]. İnternet ve telefon aboneliğinde kısa olan süre geçerlidir.

Taahhütlü fiyatın taahhütsüz fiyattan yüksek gösterilmesi de yasaktır^[10]. Böyle bir gösterim, indirim adı altında hesaplanan cayma bedelini kendiliğinden şişirir.

Taahhüt Süresi İçinde Abone Aleyhine Değişiklik

Taahhüt süresince sözleşme ve taahhütname koşullarında abone aleyhine değişiklik yapılamaz^[11]. Fiyatın taahhüt ortasında artırılması, paket içeriğinin daraltılması veya ek ücret getirilmesi bu yasağın kapsamındadır.

2022 değişikliğiyle gelen bir hüküm bu noktada aboneye ayrıca imkan tanır. Taahhüde aykırılık oluşturan haller taahhütnamede siyah koyu harflerle yazılmak zorundadır ve abonenin yaptığı işlemin bu haller arasında olup olmadığı açıkça tespit edilemiyorsa abone lehine yorum esastır^[12].

Hizmetin Hiç Sunulmaması veya Ayıplı Olması

Ücretlendirme, hizmetin tüketiciye fiilen sunulmasıyla başlar ve sağlayıcı sunmadığı hizmetin bedelini isteyemez^[13]. Hizmet sunuluyor ama sözleşmede vaat edilen nitelikte değilse tüketici hukukunda ayıplı hizmet hükümleri devreye girer.

Yargıtay, sitenin ortak alanına kurulan on iki internet aboneliğinin teknik olarak hizmet veremediği saptanan bir uyuşmazlıkta, abonenin cayma bedeli dahil borçlu olmadığının tespitine ilişkin kararı onamıştır^[14]. Kararda işletmecinin “altyapıdan sorumlu değiliz, sözleşmede yazıyor” savunması kabul edilmemiştir.

Aynı kararın pratik dersi şudur: ayıp bilirkişi raporuyla saptanmıştır. Hizmetin kötü olduğunu söylemek yetmez, ölçüm kayıtları, arıza kayıt numaraları ve yazışmalar dosyaya girmelidir.

Fesih Talebinin Süresinde Yerine Getirilmemesi

İşletmeci, fesih talebinin kendisine ulaştığı andan itibaren yirmi dört saat içinde talebin alındığını bildirmek ve ücretlendirmeyi durdurmak zorundadır^[15]. Fesih işleminin kendisi ise yedi gün içinde tamamlanır^[16].

Bu sürelere uyulmazsa sonuç ağırdır. Abonelik belirlenen sürede feshedilmemişse, sürenin bitiminden sonra hizmetten yararlanılmış olsa dahi tüketiciden bedel talep edilemez^[17].

Fesih başvurusunun hangi kanaldan yapıldığı da önem taşır. Yönetmelik yazılı başvuru, güvenli elektronik imza, e-Devlet Kapısı, çevrimiçi işlem merkezi, kayıtlı elektronik posta ve müşteri hizmetlerini geçerli kanal olarak sayar ve fesih talebinin her şartta alınmasını zorunlu kılar.

Taahhüt Süresi Bittiği Halde Hizmete Devam Edilmesi

Belirli süreli abonelik sözleşmesine kendiliğinden uzama hükmü konulamaz. Süre sonunda tüketiciden açık bir talep veya onay almadan hizmet sunmaya devam eden sağlayıcı, sunduğu bu hizmet için hiçbir bedel talep edemez^[18].

İşletmecinin ayrıca bildirim yükümlülüğü vardır. Taahhüdün sona ermesinden en az bir fatura dönemi önce durum tüketiciye ayrıca bildirilir, taahhüt bitiminde yeni bir taahhüde kayıt yaptırmayan abone ise taahhütsüz fiyatlardan hizmet almaya devam edeceği konusunda uyarılır.

12 Ay ve 24 Ay Taahhütte Cayma Bedeli

Taahhüt süresine bağlı olarak cayma bedelinin tamamen ortadan kalktığı yönündeki yaygın bilgi, kanun ile yönetmelik arasındaki bir ifade farkından beslenir. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun serbest fesih hakkını “süresi bir yıldan daha uzun olan” sözleşmelere tanırken^[19], yönetmelik aynı hakkı “süresi bir yıl ve daha uzun olan” sözleşmeler için düzenlemiştir.

Fark tam on iki aylık sözleşmelerde ortaya çıkar. Kanunun lafzı bu süreyi kapsam dışında bırakırken yönetmelik kapsama almıştır ve uygulamada tüketici lehine olan yönetmelik metni esas alınır.

Ancak bu hak, taahhütlü abonelikte cayma bedelini ortadan kaldırmaz. Süre ne olursa olsun taahhütlü aboneliğin erken feshinde 16. madde uygulanır; abone cezai şart ödemez ama sağlanan faydaları iade eder.

Süre bakımından getirilen tek mutlak sınır taahhüdün uzunluğuna ilişkindir. İşletmeci ile abone arasında belirlenen taahhüt süresi yirmi dört ayı geçemez^[20]. Otuz altı ay gibi bir taahhüt dayatılmışsa aşan kısım geçersizdir.

İnternet Hızı Düşükse Cayma Bedeli Ödenir mi?

İnternet erişim hizmetlerinde ölçüt, abonenin hissettiği yavaşlık değil Kurum tarafından belirlenen ölçüm kriteridir. Sözleşme özetinde ilgili adres için duyurulan veri hızları dikkate alınarak yapılan Adrese Dayalı İnternet Hız Ölçümü kriterleri sağlanamıyorsa, abone cihazın kalan bedeli hariç cayma bedeli ödemeden taahhütlü aboneliğini feshedebilir^[21].

Hüküm 2022’de eklenmiştir ve öncesindeki duruma göre aboneyi belirgin biçimde güçlendirir. Eski uygulamada işletmecilerin çoğu yalnızca azami hız beyan ettiği için asgari bir hız taahhüdü bulunmadıkça sorumluluk doğmuyordu.

Ölçümün usulüne uygun yapılması şarttır. Tek bir hız testi ekran görüntüsü yeterli sayılmaz; BTK düzenlemesindeki ölçüm yöntemine dayanan bir tespit gerekir.

Cayma Bedeline İtiraz Yolu

İtiraz önce işletmeciye yöneltilir. Tüketiciler, ödeme bildiriminde yer alan tutarın hatalı olduğu gerekçesiyle bildirimin düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde itiraz edebilir ve başvuru en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır^[22].

İşletmeci itirazı reddederse uyuşmazlık tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine taşınır. Başvurunun biçimi ve izlenecek usul için tüketici hakem heyeti başvurusu nasıl yapılır yazımız yol gösterir.

Başvuru hazırlanırken şu belgeler dosyaya konur:

• Abonelik sözleşmesi ve taahhütnamenin tam nüshası ile varsa taahhüt özeti
• Cayma bedelinin yansıtıldığı fatura ve kalem dökümü
• Fesih başvurusunun tarihini gösteren kayıt: e-Devlet başvuru numarası, müşteri hizmetleri kayıt numarası veya gönderi teyidi
• Taşınma iddiası varsa yerleşim yeri değişikliğini gösteren belge
• Ayıp iddiası varsa arıza kayıt numaraları, hız ölçüm tespitleri ve yazışmalar

Hangi mercie gidileceğini her yıl yeniden belirlenen parasal sınır tayin eder. Güncel tutar için tüketici hakem heyeti başvurusu parasal sınırı yazımıza bakılabilir.

Süre kaçırılmaması gereken tek nokta itiraz değildir. İşletmeci fesih talebinden sonra en geç dört ay içinde son faturayı gönderir; bu süreden sonra gelen tahakkuklar için de itiraz hakkı saklıdır.

Taahhütlü Abonelikte Cayma Bedeli Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Aboneliğini erken sonlandıran tüketicilerden en çok gelen sorular ve kısa cevapları aşağıdadır.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları