Devlet Malına Zarar Verme Cezası: Hapis, Tazminat ve Disiplin

Devlet malına zarar verme cezası, Türk Ceza Kanunu’nun 152. maddesinin birinci fıkrasındaki nitelikli mala zarar verme suçundan doğar ve bir yıldan dört yıla kadar hapistir. Türk Ceza Kanunu’nda “devlet malı” diye ayrı bir suç tanımı yoktur. Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş ya da kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşyaya zarar vermek bu hükme girer.

Taksirle verilen zararda ceza yoktur ama idare tazminat isteyebilir. Memur ise zararı öder ve disiplin cezası alabilir. Kamu zararı ve zimmet, mala zarar vermeden ayrı kurumlardır. Mala zarar verme suçunun genel unsurları için mala zarar verme suçu ve cezası yazısına bakılabilir.

Devlet Malına Zarar Verme Hangi Kanun Maddesine Dayanır?

Temel suç, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 151. maddesindeki mala zarar vermedir. Başkasının malını yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren ya da kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası alır.[1]

Mal kamuya aitse 152. madde devreye girer. Bu halde ceza bir yıldan dört yıla kadar hapistir ve şikayet aranmaz. Savcılık olayı öğrenince kendiliğinden soruşturma başlatır. Mağdur olan idarenin şikayetçi olmaması ya da sonradan vazgeçmesi, soruşturmayı sona erdirmez.

Hangi Mallar Kamu Malı Sayılır?

Kamu malı, kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşyadır. TCK m.152/1-a bu malları korur. Okul binası, belediyeye ait oyun parkı ya da trafik ışığına zarar vermek bu çerçevede değerlendirilir.

Devlet Malına Zarar Vermenin Cezası Ne Kadar?

Kamu malına zarar verme TCK m.152/1-a uyarınca 1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası gerektirir ve şikayete bağlı değildir. Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak, sel veya radyasyonla işlenmesi halinde ceza bir katına kadar, haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması halinde yarısından iki katına kadar artırılır. Özel mala zarar vermede ceza 4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır ve şikayet aranır.[2]

Suçun temel halinde dava zamanaşımı sekiz yıldır ve kamu malına zarar vermede uzlaştırma yoluna gidilmez. CMK 253, şikayete bağlı suçları ve kendi saydığı bazı suçları uzlaştırma kapsamına alır, kamu malına zarar verme bu listede yer almaz.[3] Uzlaştırma kapsamı için uzlaştırma kapsamına giren suçlar yazısına bakılabilir.

Mala zarar verme suçu yalnızca kasten işlenebilir. Kamu malının taksirle ve kasıtsız zarar görmesi, ceza hukuku bakımından suç oluşturmaz ancak tazminat ve disiplin sorumluluğu doğurabilir.

Devlet malına zarar vermenin cezası kartı, kamu malı, yakarak işleme, kamu hizmeti ve uzlaştırma

Devlet Malına Zarar Vermenin Cezası Ne Kadar?

Taksirle Devlet Malına Zarar Verilirse Ceza Var mı?

Taksirle devlet malına zarar verilirse hapis cezası yoktur, çünkü kanun bu suçun taksirli halini düzenlemez. Türk Ceza Kanunu’nun 22. maddesi, taksirle işlenen fiillerin ancak kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılacağını söyler. 151 ve 152. maddelerde taksirli hal düzenlenmemiştir. Bu nedenle bir sürücünün kaza sonucu kamuya ait bir direğe ya da bariyere zarar vermesi hapis cezasını gerektirmez.

İdarenin zararını isteme hakkı sürer. Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi, kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar verenin bu zararı gidermekle yükümlü olduğunu söyler. Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her halde fiilden itibaren on yıl sonra zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa o süre uygulanır.[4]

Memur Devlet Malına Zarar Verirse Ne Olur?

Memur devlet malına zarar verirse zararı öder ve disiplin cezası alabilir, kasten zarar vermişse ayrıca ceza soruşturması yapılır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 12. maddesi, memurların kendilerine teslim edilen devlet malını korumakla yükümlü olduğunu söyler. Memurun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zarara uğratılmışsa, zararın rayiç bedel üzerinden memur tarafından ödenmesi esastır.[5]

Fiilin meydana geldiği tarihte en alt derecenin birinci kademesindeki memurun brüt aylığının yarısını geçmeyen zararlar, memur kabul ederse disiplin amiri veya disiplin kurulu kararıyla ödenir. Daha yüksek zararlar genel hükümlere göre tahsil edilir. Ceza kovuşturması ile disiplin soruşturmasının ilişkisi için ceza yargılamasının memur disiplin soruşturmasına etkisi yazısı incelenebilir.

Disiplin cezası da gündeme gelebilir. 125. maddeye göre görevle ilgili resmi araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kusurlu davranmak kınama, aynı eylemi kasıtlı olarak yapıp araç ve gereçleri hor kullanmak aylıktan kesme cezasını gerektirir. Memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturma başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktirmez. Memurun mahkum olması ya da olmaması da disiplin cezasının uygulanmasına engel değildir.[6]

Savunması alınmadan memura disiplin cezası verilemez. Savunma için verilecek süre 7 günden az olamaz.[7]

Cezaların ayrıntıları devlet memurları kınama cezası ve aylıktan kesme cezası yazılarında yer alıyor.

Memurun devlet malına zarar vermesinde zarar bedeli, disiplin, ceza davası ve savunma kartı

Memur Devlet Malına Zarar Verirse Ne Olur?

Kamu Zararı, Zimmet ve Mala Zarar Verme Nasıl Ayrılır?

Mala zarar verme malı bozmak ya da yok etmektir, zimmet kamu görevlisinin malı kendine geçirmesidir, kamu zararı ise mevzuata aykırı işlemle kamu kaynağının eksilmesidir.

Kavram Kanundaki tanım Yaptırım
Nitelikli mala zarar verme Kamuya ait malı yıkmak, bozmak, kullanılamaz hale getirmek (TCK m.152/1-a) 1-4 yıl hapis
Zimmet Görevi nedeniyle zilyetliği devredilmiş ya da koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kamu görevlisinin kendisinin veya başkasının zimmetine geçirmesi (TCK m.247) 5-12 yıl hapis
Kamu zararı Kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmalinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemlerle kamu kaynağında artışa engel olunması veya eksilmeye neden olunması (5018 m.71) Zararın faiziyle birlikte tahsili

Mala zarar vermede mal yıkılır, tahrip edilir, yok edilir, bozulur ya da kullanılamaz hale getirilir. Zimmette ise kamu görevlisi, görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş ya da koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçirir.[8] Kamu zararı ise ayrı bir mali sorumluluktur. Kontrol, denetim veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararı, oluştuğu tarihten itibaren hesaplanacak faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilir.[9] Zimmet suçunun ayrıntıları için zimmet suçu ve cezası yazısına bakılabilir.

Çocuklar Devlet Malına Zarar Verirse Ne Olur?

Çocuk devlet malına zarar verirse yaşına göre ya hiç ceza verilmez ya da ceza indirilir. Okul sırasına, otobüs durağına ya da park donatısına zarar verenler çoğu zaman gençlerdir. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur ve haklarında ceza kovuşturması yapılamaz. On iki ile on beş yaş arasında fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan çocuklara da ceza verilmez. Algılama yeteneği varsa diğer cezaların yarısı indirilir.[10] On beş ile on sekiz yaş arasındakilerin cezası ise üçte bir oranında indirilir.[11]

Yargıtay 2. Ceza Dairesi 22.02.2024 tarihli kararında bu hesabı somut bir olayda uyguladı. Suç tarihinde 15 yaşını doldurmuş, 18 yaşını doldurmamış bir çocuk bir ilkokulun camlarını kırmıştı. Daire eylemin TCK 152/1-a ve 31/3 kapsamında kamu malına zarar verme suçunu oluşturduğunu belirtti. Cezanın üst sınırına göre hesaplanan “7 yıl 12 aylık zamanaşımının” suç tarihinden inceleme tarihine kadar geçmiş olduğunu yazarak mala zarar verme hükmünü oybirliğiyle bozdu ve kamu davasını zamanaşımı nedeniyle düşürdü.[12] Karar, yargılamanın uzaması nedeniyle zamanaşımının dolduğu tek bir dosyaya ilişkindir. Her çocuk dosyasında aynı sonuç çıkmaz.

TCK m.31’e 8 Ağustos 2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla eklenen dördüncü fıkra yalnızca kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarına ilişkindir. Mala zarar verme bu kapsamda değildir. Ayrıntılar için yaş küçüklüğü TCK 31 yazısına bakılabilir.

Zarar Giderilirse Ceza Azalır mı?

Evet, zarar giderilirse ceza azalır ama kendiliğinden düşmez. Etkin pişmanlık hükmü mala zarar verme suçunu da kapsar. Hırsızlık, mala zarar verme ve dolandırıcılık gibi maddede sayılan suçlar tamamlandıktan sonra ve kovuşturma başlamadan önce failin pişmanlık göstererek zararı aynen geri verme ya da tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.[13] Kovuşturma başladıktan sonra ve hüküm verilmeden önce gösterilmesi halinde indirim yarısına kadardır.[14]

Mahkemenin hükmettiği hapis cezası iki yıl veya daha az olursa, koşulları varsa hapis cezası ertelenebilir ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması, mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve mağdurun ya da kamunun zararının tamamen giderilmesi gerekir.[15] Süreç için hükmün açıklanmasının geriye bırakılması yazısına bakılabilir.

Zararı gidermek için idareden hasar tespit tutanağını ve onarım bedelini gösteren belgeyi isteyin. Ödemenin tutarı ve tarihi, etkin pişmanlık değerlendirmesinde somut delil olur.

Zararın giderilmesinin cezaya etkisi kartı, etkin pişmanlık, erteleme ve HAGB

Zarar Giderilirse Ceza Azalır mı?

Devlet Malına Zarar Verme Cezası Hakkında Sık Sorulanlar

Okurların en çok sorduğu konular şikayet şartı, kaza sonucu verilen zarar, memurun maaşından kesinti, zararın ödenmesi ve çocukların sorumluluğudur.



Hukuki haberleri bizden takip edin

Harbiye Hukuk'u Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.

Kaynaklar

  1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.151/1 ve m.152/1-a. ↩
  2. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.151/1 ve m.152. ↩
  3. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.66/1-e; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/1. ↩
  4. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49 ve m.72. ↩
  5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.12 ve m.125. ↩
  6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125 ve m.131. ↩
  7. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.130. ↩
  8. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.151/1 ve m.247/1. ↩
  9. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.71. ↩
  10. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.31/1 ve m.31/2. ↩
  11. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.31/3. ↩
  12. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E.2022/8542, K.2024/2996, 22.02.2024. ↩
  13. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.168/1. ↩
  14. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.168/2. ↩
  15. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.51/1; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/5 ve m.231/6 (7589 sayılı Kanunla değişik). ↩
Av. Haşim Elmas
Av. Haşim Elmas
Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...
Yorum yok
Yorum yap

yorum yap