Tatil Günlerinde Çalışma ve Ücretlendirme

Tatil günlerinde çalışma ücretlendirmesi, iş hukukunda işçilerin haklarının korunması ve adil ücretlendirme uygulamalarının hayata geçirilmesi açısından önemlidir. Tatil günleri işçilere hem dinlenme hem de sosyal yaşantılarını dengeleme olanağı sunmak üzere düzenlenmiş olsa da bazı durumlarda işin sürekliliği gereği işverenler işçilerin ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmalarını isteyebilir.

Bu talep işçilerin haklarına uygun bir şekilde ve gerekli onay alınarak yapılmalıdır. Aksi durumda işçinin rızası dışında çalıştırılması hukuki bir ihlal sayılır ve işçi açısından birtakım haklar doğurur.

Tatil Günlerinde Çalışma Nedir? Tanımı ve Kapsamı

İşçinin tatil günlerinde dinlendirilmesi kanun hükümleri ile güvence altına alınmasına rağmen işçi hafta tatilinde, resmi tatillerde çalıştırılmaktadır. Kanunumuzda resmi tatillerdeki çalışmanın karşılığı düzenlenmişken, hafta tatilindeki çalışmanın ücreti nasıl hesaplanacağı hüküm altına alınmamıştır.

Kural olarak hafta tatillerindeki çalışmaların karşılığı 1,5 günlük ücret, resmi tatil çalışmalarının karşılığı 2 günlük ücret olarak ödenmelidir.

Resmi Tatillerde Çalışma ve Yasal Düzenlemeler

4857 sayılı İş Kanunu’nun 44. maddesinin başlığı, “Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma” şeklindedir ve kanun resmi tatillerde çalışma konusunu özel bir hükme bağlamıştır. Hüküm “Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılır. Sözleşmelerde hüküm bulunmaması halinde söz konusu günlerde çalışılması için işçinin onayı gereklidir. Bu günlere ait ücretler 47 nci maddeye göre ödenir” şeklindedir. Kanunda atıf yapılan 47. maddede “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir” hükmü yer alır. ^[1]

İşçinin, resmi tatillerde çalıştırılabilmesi için ya iş sözleşmesinde bu duruma yer verilmiş olması gerekir ya da işçinin onayının alınması gerekir. Böyle bir sözleşme hükmü ya da onay yoksa işçi, resmi tatillerde çalışmaya zorlanamaz, ancak bir sözleşme hükmünde bulunmasına rağmen ya da işçinin onayının alınmasına rağmen işçi resmi tatilde çalışmayacak olursa, işveren açısından iş sözleşmesinin haklı nedenle feshi gündeme gelir.

Hafta Tatili ve Ulusal Bayramlarda Çalışma

Hafta tatili, İş Kanunu’nun 46. maddesi gereğince işçilere 7 günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz 24 saatlik hafta tatili verilmesini zorunlu kılar, ayrıca hafta tatili günlerinde çalışmak genellikle yasaktır, ancak bazı istisnai durumlarda ve işçinin izniyle çalışmak mümkündür. Bu durumlarda işçi ek ücret alır.

Ulusal bayram tatilleri İş Kanunu’nun 47. maddesi kapsamında yer almaktadır. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma işçinin yazılı onayı ile mümkündür, bu durumlarda işçilere normal ücretinin yanı sıra en az bir günlük ücreti tutarında ek ödeme yapılır, buna genel tatil ücreti denir.

Hafta tatili ve ulusal bayram günlerinde çalışan işçilere, normal çalışmalarının yani günde 7,5 saati aşan her saat için fazla mesai ücreti ödenir, fazla mesai ücreti normal saatlik ücretin %50 fazlası olarak hesaplanır.

Hafta Tatili ve Ulusal Bayramlarda Çalışma

Arife Günlerinde Çalışma

Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı, arife günü saat 13.00’da başlamakta olup, yarım gün genel tatil günü olarak kabul edilir. Ramazan Bayramı gibi genel tatil günlerinde iş yerlerinde çalışma yapılması toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerinde düzenlenmişse buna göre hareket edilir, ancak sözleşmelerde herhangi bir hüküm yoksa bu günlerde çalışılabilmesi için işçiden onay alınmalıdır. (İşK. 44)

İş Kanunu’nda arife günleri ile ilgili özel bir düzenleme bulunmadığı için genel hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Arife gününde saat 13.00’ten sonra yapılan çalışma, yarım gün çalışılmışsa İş Kanunu’nun 47. maddesi kapsamında 1 günlük ücrete hak kazandırır. Bu doğrultuda arife günü çalışan işçilerin günlük 1,5 maaş yevmiye hakkı olacaktır. Bu uygulama uygulamada “arife günü çift yevmiye” olarak da anılır.

Hangi Günler Resmi Tatil Sayılır?

2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’a göre resmi tatil günleri şunlardır: 1 Ocak (Yılbaşı), 23 Nisan (Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı), 1 Mayıs (Emek ve Dayanışma Günü), 19 Mayıs (Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı), 15 Temmuz (Demokrasi ve Milli Birlik Günü), 30 Ağustos (Zafer Bayramı) ve 29 Ekim (Cumhuriyet Bayramı, 28 Ekim saat 13.00’ten itibaren başlar). ^[2]

Ramazan Bayramı, arife günü saat 13.00’ten itibaren 3,5 gün, Kurban Bayramı ise arife günü saat 13.00’ten itibaren 4,5 gün resmi tatildir. Bu günlerde çalışan işçiye yukarıda anlatılan genel tatil ücreti kuralları uygulanır.

Fazla Çalışma ile Tatil Günlerinde Çalışma Arasındaki Farklar

Fazla çalışma ve fazla süre ile çalışma için serbest zaman uygulaması yapılabileceği, ayrıca ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışıldığındaysa serbest zaman yerine yalnızca ücret ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Hafta Tatili ve Genel Tatil Günlerinde Çalışma Ücretinin Hesaplanması

Hafta Tatili Ücretinin Hesaplanması

İşçi hafta tatili gününde, yani haftanın 7 günü şeklinde hafta tatilinde 7,5 saat çalıştırıldığı zaman bu çalışmanın karşılığı olarak günlük ücretinin 1,5 katı ücreti hafta tatili ücreti olarak ödenir. İşçi bu durumda hem hafta tatil ücreti hem de bir günlük normal ücretini almaya hak kazanır.

Örneğin ayda 30.000,00 TL net ücret ile çalışan bir işçinin günlük ücreti 1.000,00 TL’dir. Bu durumda işçinin hafta tatilinde çalışması halinde ücreti 1.500,00 TL olacaktır. Bu ücrete normal çalışmasının da ilavesi ile işçinin hafta tatilinde kazancı günlük 2.500,00 TL olacaktır. Ay sonunda ise sadece 1 hafta tatilinde çalışması halinde aylık ücreti 31.500,00 TL olarak ödenecektir.

Ancak önemle belirtelim ki, işçinin hafta tatilinde çalışması, molaların düşülmesi ile 7,5 saati aşması halinde işçinin bu çalışmasını aşan kısmının ise fazla mesai ücreti olarak ek mesai şeklinde ödenmesi gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen örnek ile açıklamak gerekirse hafta tatilinde 11 saat çalışan bir işçinin 1 saat mola tenzili ile 10 saat çalışması ve 7,5 saati aşan 2,5 saatlik bir fazla çalışması olacaktır. Bu durumda işçinin 1.500,00 TL hafta tatiline ilave olarak 2,5 saatlik mesai ücretinin de hesaplanması gerekecektir.

İşçinin 2,5 saatlik ücreti net 30.000,00 TL/225*1,5*2,5 saat 500 TL olarak ödenmesi gerekmektedir. Toplamda 1.500,00 TL hafta tatili ücreti ve 500,00 TL fazla mesai ücreti ile 2.000,00 TL bir ücret alacak, normal günlük ücretinin de ilavesi ile 3.000,00 TL kazanacaktır. Ay sonunda ise bu şekilde çalışan bir işçinin kazancı net 32.000,00 TL olacaktır.

Hafta Tatili Ücretinin Hesaplanması

Genel Tatil Ücretinin Hesaplanması

4857 sayılı İş Kanunu’nun 44. maddesinde “Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günlerinde Çalışma” konusu özel olarak düzenlenmiştir. Haftalık tatil çalışması ile ilgili özel bir hüküm bulunmazken, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesi ile belirlenir.

Sözleşmede bu konuda bir düzenleme yoksa işçi onayı alınmalıdır. Bu günlere ait ücretler İş Kanunu’nun 47. maddesine göre ödenir. Bu doğrultuda işçinin çalıştığı günlerde ek bir yevmiye daha talep etmek hakkı olacaktır.

Yukarıda açıklanan örnek üzerinden günde net 1.000,00 TL ücret ile çalışan bir işçinin resmi tatil günlerinde çalışması halinde alacağı ücret 1.000,00 TL olup, bu ücrete günlük yevmiyesinin de ilave edildiğinde net kazancı 2.000,00 TL olacaktır. Ay sonunda sadece 1 resmi tatil gününde çalıştığında aylık kazancı 31.000,00 TL olacaktır.

Genel Tatil Ücretinin Hesaplanması

Tatil Günlerinde Çalışma Süresi Kaç Saattir?

İş Kanunu’nda kural olarak tatil günlerinde farklı bir mesai saati belirlenmemiştir. Dolayısıyla günlük 7,5 saatlik mesaisini tamamlayan çalışanlar, İş Kanunu çerçevesinde resmi tatil günlerinin çalışmasının tamamına hak kazanacaktır.

Bununla beraber, Yargıtay emsal içtihatlarında 1 saat dahi genel tatil günlerinde çalışan işçinin ücretinin tamamına hak kazanacağını içtihat etmiştir. Yüksek mahkeme uygulaması doğrultusunda günde 1 saat ile 7,5 saat çalışan bir işçinin alacağı ücret, yine genel tatil çalışması karşılığında çift yevmiye olacaktır.

Tatil Günlerinde Çalışma için İşçi Onayı Gerekli Mi?

İşçinin onayı yazılı olmak zorunda değildir, ancak ispat kolaylığı açısından yazılı alınması önerilir. Onay, çalışılacak her tatil günü için ayrı ayrı alınabileceği gibi iş sözleşmesinde tek seferde de düzenlenebilir.

Onayın ne şekilde alınacağı konusunda kanunda bir sınırlama yoktur, önemli olan işçinin özgür iradesiyle onay vermiş olmasıdır. Baskı altında alınan bir onay işçiyi bağlamaz. Onay veya sözleşme hükmü bulunmasına rağmen işçinin resmi tatilde çalışmayı reddetmesi halinde işveren açısından ortaya çıkabilecek sonuçlar için yukarıdaki bölümde açıklanan haklı fesih kuralı geçerlidir.

Tatil Günlerinde Çalışmamanın İşçi Hakları Açısından Önemi

Tatil günlerinde çalışmamak işçiler açısından sağlık, güvenlik ve sosyal yaşam dengesi için büyük önem taşır. İş Kanunu işçilere ulusal bayram ve genel tatil günlerinde dinlenme hakkı tanıyarak işçilerin ruhsal ve bedensel sağlıklarını korumayı hedefler, bu da işçilerin genel motivasyonlarını ve iş verimliliklerini artırır. İşçinin dinlenme hakkının ihlali durumunda yasal başvuru hakkı ve iş akdinin sonlandırılması gibi haklar devreye girer.

TATİL GÜNLERİNDE ÇALIŞMA İLETİŞİM

İşverenin Tatil Günlerinde Çalışma Talebi ve Yükümlülükleri

İş mevzuatında işçilerin sağlık ve güvenliklerinin korunması amacıyla bazı düzenlemeler öngörülmüştür. Örneğin günlük iş sürelerine getirilen 11 saatlik sınırlama (İşK. m.63/3), gece çalışma süresine getirilen 7,5 saatlik sınırlama (İşK. m.69/3), yılda 270 saatlik fazla çalışma süresi sınırlaması (İşK. m.41/7), yıllık ücretli izinlerin en az 10 gününün blok olarak kullandırılması zorunluluğu (İşK. m.56/3) ve 6 iş günü çalışan işçiye kesintisiz 24 saat hafta tatili verilmesi zorunluluğu (İşK. m.46) bu düzenlemeler arasındadır. İşverenin tatil günlerinde çalışma talebi ve yükümlülükleri de belli kurallara bağlanmıştır.

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işveren, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile belirlenen şartlar dahilinde çalıştırma talep edebilir, ancak sözleşmede düzenleme yoksa işveren işçilerin onayını almak zorundadır. Hafta tatilinde çalışma halinde ise işçi onayına tabidir ya da sözleşmede belirtilmelidir.

İşveren tatil günlerinde işçi çalıştırarak işçiye zamlı ücret ödemeyi taahhüt eder. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılan her gün için bir günlük ücret ödenirken hafta tatilinde yapılan çalışmalar ise 1,5 katı olarak ödenir. İşçi fazla çalışma veya fazla süreyle çalışma durumundaysa serbest zaman kullanmayı tercih edebilse de ulusal bayram ve tatil günlerinde bu uygulamayı kabul edemez.

Tatil Günlerinde Çalışan İşçilerin Hakları ve Tazminat Talepleri

Ulusal bayram ve genel tatil ücreti davasının kanuni dayanağını 4857 sayılı İş Kanunu’nun 44., 45. ve 47. maddeleri ile 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun oluşturmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu, işçinin ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığını ispatlamaya yönelik özel bir düzenleme getirmemiştir.

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma yapıldığını işçi, yapılan çalışmaların karşılığının ödendiğini ise işveren ispat etmekle yükümlüdür. İş Kanunu’na göre ulusal bayram ve genel tatil ücreti en geç 21 gün içinde ödenmelidir, aksi halde işçinin iş akdini haklı nedenle feshetme hakkı doğar, bu durumda işçi ödemelerin yapılmaması nedeniyle iş akdini feshederek kıdem tazminatı ve diğer hak ve alacaklarını talep etme hakkına sahip olur.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin e. 2012/26778, K. 2013/20295 Sayılı Kararı

“Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığını iddia eden işçi, bu iddiasını ispatla yükümlüdür. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bir başka anlatımla bordronun sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadıkça, imzalı bordroda yer alan bayram ve genel tatil ücreti ödemesinin yapıldığı varsayılır. Bordroda ilgili bölümünün boş olması ya da bordronun imza taşımaması halinde işçi, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığını her türlü delille ispat edebilir.” denilmektedir. ^[3]

Tatil Günlerinde Çalışan İşçilerin Hakları ve Tazminat Talepleri

Tatil Günü Çalışmasında İzin Telafisi ve Yasal Dayanaklar

Telafi çalışması, işin durması, iş yerinin tatil edilmesi veya işçinin izin talebi gibi nedenlerle çalışılmayan sürelerin daha sonra telafi edilmesidir. İşveren, çalışılmayan süreleri en fazla 2 ay içinde telafi ettirebilir. Bu süre geçtikten sonra işçiden ayrıca ücret talep edilemez.

Telafi çalışması, fazla mesai veya fazla çalışma sayılmaz. Günlük en fazla 11 saatlik çalışma sınırını aşmamak koşuluyla, günde 3 saatten fazla telafi çalışması yaptırılamaz. Örneğin normalde günde 8 saat çalışan bir işçi, telafi çalışmasıyla birlikte o gün en fazla 11 saat çalışabilir.

Telafi çalışması yapılabilecek durumlar şunlardır:

1. İşin zorunlu nedenlerden dolayı durması
2. Tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi
3. İşyerinde normal çalışma süresinin önemli ölçüde azalmış olması veya tamamen tatil edilmesi
4. İşçinin izin talep etmesi

Tatil Günü Çalışmasında İzin Telafisi ve Yasal Dayanaklar

Tatil Günü Çalışma Ücretinin Verilmemesi ve İşçi Hakları

İşverenin tatil günlerinde çalıştırdığı işçiye hakkı olan ek ücreti ödememesi halinde işçinin yasal haklarını talep etme hakkı gündeme gelir. İşçinin tatil günü çalıştırıldığı halde ücretinin ödenmemesi durumunda iş akdini haklı nedenle feshetme hakkı doğar, bu durumda işçi kıdem tazminatı ve diğer haklarını talep edebilir.

İşçi tatil günlerinde çalıştığı halde ücretini alamazsa bu durumu kanıtlamakla yükümlüdür. Bu tür durumlar için genellikle işçi tarafından yapılan başvurular, işverenin ödeme yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde mahkeme kararıyla çözüme kavuşturulur.

Tatil Günlerinde Çalışma ve Ücretlendirme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Tatil günlerinde çalışma ve ücretlendirme ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları