Tedbirle Ödenen İlaç Bedeli: Kanser Davası Kaybedilirse Ne Olur?

SGK’ya karşı açılan kanser ilacı davasında tedbirle ödenen ilaç bedeli için kanun, davanın kaybedilmesine bağlı otomatik bir iade öngörmez. HMK m.399 uyarınca tedbirden yararlanan taraf, talebi baştan haksızsa, tedbir kendiliğinden düşerse veya itiraz üzerine kaldırılırsa karşı tarafın zararını ödemekle yükümlüdür.^[1] Kurumun bu bedeli hangi yolla ve hangi koşulda talep edeceği ise dosyaya göre değişir ve kanun metninden tek başına çıkarılamaz.

Tedbir kararı almış ya da almayı düşünen bir hasta yakınının aklındaki soru çoğu zaman şudur. Dava kaybedilirse ödenen paranın tamamı bize mi dönecek? Bu yazı korkutmak için değil, belirsiz kalan yerlerin nerede olduğunu göstermek için yazıldı. Davanın bütününü merak edenler için SGK’nın ödemediği kanser ilacı davası yazısı ayrıca hazırlandı. Tedbirin hangi şartlarla verildiği ise kanser ilacı ihtiyati tedbir yazısında anlatılıyor.

Dava Kaybedilirse SGK Ödediği Bedeli Geri İster mi?

SGK’nın tedbirle ödediği bedeli davayı kaybeden hastadan kendiliğinden geri isteyebileceğini söyleyen bir kanun hükmü yoktur. Böyle bir talep ancak ayrı bir hukuki dayanakla ileri sürülebilir. Tedbirin parasal sonucu iki ayrı hükme bağlanır. Biri HMK m.399’daki haksız tedbir tazminatı, diğeri m.392/2’deki teminatın akıbetidir.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulunun okuduğumuz kararlarında da Kurumun tedbirle ödediği bedeli nasıl geri isteyeceğine dair bir hüküm yok. Aşağıda kanunun açıkça söyledikleri ile boş bıraktığı yerler ayrı ayrı gösteriliyor.

HMK m.399 Hangi Hallerde Tazminat Doğurur?

HMK m.399 tazminatı, tedbir talebinin baştan haksız olduğu anlaşılırsa, tedbir kendiliğinden kalkarsa ya da itiraz üzerine kaldırılırsa doğar. Üç halin hiçbirinde de “davayı kaybetmek” ifadesi geçmez, kanun tedbirin neden haksız sayılabileceğini ayrı ayrı gösterir.

Üç halin ortak sonucu, haksız tedbir nedeniyle uğranılan zararın tazminidir. Tazminat davası, esas davanın karara bağlandığı mahkemede açılır. Dava hakkının zamanaşımı bir yıldır ve süre, esas hükmün kesinleşmesiyle ya da tedbirin sona ermesiyle işlemeye başlar (m.399/2-3).

Esas davanın reddi ile m.399 arasındaki bağı ilaç dışı iki Yargıtay 4. Hukuk Dairesi kararında görmek mümkündür. Birinci dosyada ilk derece mahkemesi, davanın HMK m.399’daki bir yıllık süreden sonra açıldığı ve davalının süresinde zamanaşımı def’i bulunduğu gerekçesiyle davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetmiştir. Daire 16.09.2025 tarihli kararında (E.2023/6745), tedbirin kalktığı tarih ile dava tarihi gözetildiğinde zamanaşımı süresinin dolduğunu belirterek kararı onamıştır.

10.02.2026 tarihli kararda (E.2023/1250) Daire, bölge adliye mahkemesinin gerekçesini içeren hükmü onamıştır. Bu gerekçeye göre tazminat için tedbirin dayandığı hak iddiasının asılsız çıkması, yani davanın reddedilip kararın kesinleşmesi, tedbirin icra edilmiş olması ve zarar gerekir.^[2]

Bu iki karar taşınmaz uyuşmazlıklarına aittir ve SGK ilaç davalarında verilmiş değildir. Hasta lehine tedbir alınan ilaç davalarında aynı ölçünün uygulanıp uygulanmayacağı dosyaya göre belli olur.

Mahkemeler Tedbir Kararında Hangi İbareyi Kullanıyor?

Okuduğumuz dosyalarda mahkemeler, bedelin “ilerde haksız çıkacak tarafça karşılanmak üzere” ya da “ileride gerektiğinde sorumlusundan alınmak üzere” Kurumca ödenmesi ibaresini kullanmıştır. İlk ibare, Ankara 61. Asliye Hukuk Mahkemesinin bir kanser ilacı dosyasında verdiği üç aylık tedbir kararında yer alır.

Bingöl 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin kanser dışı bir ilaç davasındaki tensip kararı ise ikinci ibareyi kullanır. Bu tedbir sonradan istinafta kaldırılmıştır.^[3]

Bölge adliye mahkemelerinin bazı kararlarında aynı mantık gerekçe olarak yazılmıştır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 06.12.2024 tarihli kararında aktarılan Bursa BAM 11. HD’nin 14.06.2022 tarihli kararı gerekçelerinden biri olarak, hasta davada haksız çıkarsa Kurumun yersiz ödemeyi sonradan tahsil edebilmesini gösterir. İstanbul BAM 33. HD’nin 30.01.2019 tarihli kararı da Kurumun ileride bu bedele ulaşabileceğini anar. Dairenin 08.09.2025 tarihli kararında aktarılan İzmir BAM 10. HD kararı da davanın derdest olduğunu ve ileride haksız çıkma ihtimalinde Kurumun bedeli tahsil imkanını gözetmiştir.

Kayseri BAM Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulunun 2024/2 sayılı kararı aynı gerekçeyi taşır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 06.12.2024 tarihli E.2024/5867 kararında aktarıldığına göre Kurul, tedbiri kabul eden daire kararlarını hukuka uygun bulurken davacının haksız çıkması halinde yersiz ödenen ilaç bedellerinin Kurumca talep ve tahsil edilebileceğini de gerekçeleri arasında saymıştır. Yargıtay ise uyuşmazlığı, tedbir talebini reddeden Kayseri BAM 8. HD kararı doğrultusunda gidermiştir.

Bu ibareler, Kurumun geri alma yolunun açık olduğu varsayımıyla tedbiri onayan gerekçelerdir. Kanun yükümlülüğü yaratan bir hüküm değildirler. İbarenin tek başına hastaya bir ödeme borcu yüklediğine dair bir Yargıtay kararı okunan dosyalarda yer almamaktadır. HMK m.399 tazminat sorumluluğunu bu ibareye değil, talebin baştan haksız anlaşılması, tedbirin kendiliğinden kalkması ya da itirazla kaldırılması hallerine bağlar.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi tedbire farklı bir yerden bakıyor. Daire, 06.12.2024 ve 08.09.2025 tarihli uyuşmazlık giderme kararlarında dosyada tedbire dayanak alınacak yeterlilikte bir tıbbi otorite raporu bulunup bulunmadığına bakmış ve uyuşmazlıkları tedbir talebini reddeden bölge adliye mahkemesi kararları doğrultusunda gidermiştir. Daire kendi gerekçesinde Kurumun bedeli sonradan tahsil edebileceğine dayanmamıştır. 06.12.2024 tarihli karardaki karşı oy ise, yaklaşık ispatla verilen tedbirde talep edenin davada haksız çıkma ihtimalinin bulunduğunu ve kanunun bu yüzden teminat öngördüğünü hatırlatır.^[4]

Kurumun Elindeki Hukuki Yollar Nelerdir?

Kurumun başvurabileceği yollar haksız tedbir tazminatı, 5510 sayılı Kanun m.96’daki yersiz ödemenin geri alınması, sebepsiz zenginleşme ve esas hükümde tedbirin akıbetinin belirlenmesidir. Her birinin ilaç tedbirine uygulanıp uygulanmadığı ayrıca tartışmalıdır.

5510 sayılı Kanun m.96 genel sağlık sigortalılarına yapılan fazla veya yersiz ödemeleri de anar.^[5] Ancak madde, Kurumun kendi hatasını ya da sigortalının kusurunu ölçüt alır. Mahkeme kararına dayanan bir ödemenin hangi kategoriye gireceği metinden anlaşılmaz. Okunan Yargıtay kararlarında bu maddeye dayanan bir geri alma örneği yer almamaktadır.

Esas hükümde tedbirin akıbeti konusunda iki dosya vardır. Birinde Sakarya 3. İş Mahkemesi davanın açılmamış sayılmasına karar vermiş, Kurum ise ödeme yapılan ve sonradan kaldırılan tedbire hükümde değinilmediğini ileri sürerek istinaf ve temyize gitmiştir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi bu nedenleri bozma sebebi görmeyerek 16.12.2024’te oybirliğiyle onamıştır.

Karar, tedbirli ödemenin geri alınıp alınmayacağını tartışmamış, yalnızca temyiz nedenlerini yeterli bulmamıştır.

Diğer dosyada davayı kabul eden mahkeme, tedbir kapsamında Kurumca karşılanan ilaç bedellerinin “kesinti yapılmaksızın Kurum üzerinde bırakılması” gerektiğini hükme yazmıştır. Kurumun istinaf başvurusu süre yönünden reddedilmiş, bölge adliye mahkemesi de bu ek karara yönelik istinaf başvurusunu esastan reddetmişti. Kurumun temyiz itirazı yalnızca istinaf süresi ve tebligat konusundaydı ve Daire 16.02.2026’da onamıştır.^[6]

Kurumun istinafı süre yönünden reddedildiği için bu ibare üst mahkemelerce esastan incelenmedi. Örnek, ibarenin hükme yazılabildiğini gösterir, Yargıtay’ın bu konudaki görüşünü göstermez.

Okunan kararlarda Kurumun tedbirle ödediği bedeli hastadan istediğine dair bir örnek yoktur. Bu, böyle bir talebin hiç yapılamayacağı anlamına gelmez. Kesin yanıt dosyadaki ara karar ibaresine ve hükme bağlıdır.

Teminat Ne Zaman İade Edilir?

Teminat, asıl davaya ilişkin hükmün kesinleşmesinden ya da tedbirin kalkmasından itibaren bir ay içinde tazminat davası açılmazsa iade edilir (HMK m.392/2). Teminatın kendisi m.392/1’e dayanır. Tedbir isteyen kural olarak, karşı tarafın ve üçüncü kişilerin olası zararını karşılamak üzere teminat yatırır. Dayanak resmi belge veya kesin delilse ya da koşullar gerektiriyorsa, mahkeme gerekçesini yazarak teminat aramayabilir. Adli yardım alan kişiden teminat istenmez.^[7] Teminatın tutarını ve türünü mahkeme belirler.

Teminatın iadesi için öngörülen bir ay, tazminat davasının bir yıllık zamanaşımından farklıdır. Teminatın iadesi tazminat hakkını ortadan kaldırmaz, yalnızca güvencenin kalkması anlamına gelir. Adli yardım talebi için adli yardım talebi yazısındaki belgeler kullanılabilir.

Önemli. Teminat iadesi bir ay, tazminat davası zamanaşımı bir yıldır. İki süre birbirine karıştırılmamalıdır.

Hasta Vefat Ederse Mirasçılar Sorumlu Olur mu?

Mirasçılar mirası ölümle birlikte bir bütün olarak kazanır ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK m.599). Kurumun tedbirle ödediği bedel için gerçekten bir alacak ileri sürülürse, bu alacak ölenin borcu sayılabilir. Böyle bir talebin yapılıp yapılmayacağı kanunda belli değildir ve okunan kararlarda mirasçılara yöneltilmiş bir geri alma örneği bulunmamaktadır.

Hasta yargılama sırasında vefat ederse tedbirle ödenen bedelin akıbeti esas davada tartışılmaya devam edebilir. Hukuk Genel Kurulunun 03.12.2025 tarihli iki kararına konu dosyalarda bölge adliye mahkemesi, yargılama sürecinde verilen tedbir uyarınca ilaç bedeli ödendiği için davacının vefatıyla davanın konusuz kalmayacağını kabul etmiştir. İlk derece mahkemesi bunun üzerine tedbirle Kurumca karşılanan ödemelerin Kurum üzerinde bırakılmasına hükmetmiş, İzmir BAM 10. HD ise ilacın davacıyı iyileştirmediği gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin bozma kararına bölge adliye mahkemesi direnmiş, Genel Kurul direnme kararlarını oy çokluğuyla ve genişletilmiş gerekçeyle bozmuştur.^[8] Genel Kurulun gerekçesi alınacak tıbbi rapora ilişkindir ve tedbirle ödenen bedelin mirasçılardan geri alınıp alınmayacağını tartışmaz. Bu durumda davanın nasıl yürüdüğü hasta vefat ederse kanser ilacı davası yazısında ele alınıyor.

Mirasçı olmak yine de bir seçimdir. Miras üç ay içinde reddedilebilir ve süre mirasbırakanın ölümünün öğrenilmesiyle başlar (TMK m.605-606). Terekenin olağan yönetimi dışında işlem yapan mirasçı mirası reddedemez (m.610/II). Borçların mirasçılara geçişi ölen kişinin borçlarının mirasçılara geçmesi yazısında, red işlemi ise reddi miras nasıl yapılır yazısında anlatılıyor.

Hastanın Kendi Ödediği Bedel Neden Ayrı Konudur?

Dava öncesinde hastanın kendi cebinden ödediği ilaç bedeli, tedbirle Kurumca ödenen bedelden farklı bir alacaktır. Hukuk Genel Kurulunun 29.11.2023 tarihli kararı (E.2023/225 K.2023/1143), davacının kendi ödediği ve Kurumdan istediği ilaç bedellerine ilişkindir. İlk derece mahkemesi ilk kararında bevacizumab ve atezolizumab içerikli iki ilaçtan birine ilişkin bedeli kabul etmiş, diğeri için talebi reddetmiş ve o ilaca verilen tedbiri kaldırmıştı. Genel Kurul direnme kararını oy çokluğuyla, yeterli araştırma yapılmadığı gerekçesiyle bozmuştur.^[9]

Karardan, Kurumun tedbirle ödediği bedeli geri isteyebileceği ya da isteyemeyeceği sonucu çıkmaz. Dosyadaki istem hastanın ödediği bedelin tahsiline yöneliktir. Karar, dava öncesi ödemelerin tedbirli ödemelerden farklı bir riske tabi olduğu sonucuna da dayanak olmaz.

Riski Azaltmak için Neler Yapılabilir?

Riski azaltmanın ilk yolu, tedbir talebini Yargıtay’ın aradığı tıbbi kanıta dayandırmaktır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi tedbire dayanak alınacak yeterlilikte bir tıbbi otorite raporu arıyor. Böyle bir rapor, tedbirin itirazla kaldırılması ve m.399 tazminatına konu olması ihtimalini azaltabilir.

Pratik hazırlık belgeye dayanır. Tedbir ve itiraz kararlarının tüm örnekleri, teminat dekontu, Kurumca karşılanan reçete ve faturaların listesi ve ilacın hangi dönemde kullanıldığını gösteren hekim yazıları bir dosyada toplanır. Teminat gerekmesi riski varsa adli yardım talebi tedbir dilekçesiyle birlikte düşünülür. Hükümden sonra, tedbirli ödemelerin akıbetinin hüküm fıkrasında yazılıp yazılmadığı da kontrol edilir.

Mevzuatın güncel metni için mevzuat.gov.tr üzerindeki 5510 sayılı Kanun sayfası esas alınmalıdır.

Tedbirle Ödenen İlaç Bedeli Hakkında Sıkça Sorulanlar

Aşağıda iade, teminat, zamanaşımı, vefat ve kısmi kabul hallerine kısa cevaplar var.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları