Zihinsel Engellilerde Miras Hakları Nelerdir?
Özet, seçtiğiniz yapay zeka aracında yeni sekmede oluşturulur. Yapay zeka özetleri hatalı veya eksik olabilir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Zihinsel engelli miras hakkı, Türk Medeni Kanunu’nun mirasa ilişkin genel hükümleri çerçevesinde diğer mirasçılarla tamamen eşit biçimde korunmaktadır. Bir kişinin zihinsel engelli olması, sanıldığının aksine mirasçılık sıfatını hiçbir şekilde ortadan kaldırmaz veya miras payını azaltmaz. Zihinsel engellilerin mirası ile ilgili olarak fark oluşturabilecek tek unsur, kişinin fiil ehliyetinin sınırlı olması durumdur. Bu halde miras işlemleri bizzat değil vasi ya da kayyım aracılığıyla yürütülmelidir.
Zihinsel Engelli Bireyin Miras Hakkının Dayanağı
Miras, mirasbırakanın ölümüyle birlikte Türk Medeni Kanunu gereği ve kendiliğinden mirasçılara geçer.[1] Bu geçişin gerçekleşmesi için mirasçının irade beyanında bulunmasına ya da işlem yapılmasına gerek yoktur. Zihinsel engelli bir kişi de mirasın olduğu tereke açıldığı andan itibaren diğer mirasçılar gibi, terekedeki hak ve borçların sahibi olur.
Ayırt etme gücünün bulunup bulunmaması, mirasçılık sıfatını değil yalnızca bu sıfattan doğan haklarının nasıl kullanılacağını etkileyen unsurlardandır. Kimlerin yasal mirasçı sayılacağı ve miras paylarının zümre sistemine göre nasıl hesaplandığının ayrıntılarını öğrenmek isterseniz Yasal Mirasçılar ve Miras Payları başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.
Zihinsel Engelli Bireyin Miras Hakkının Dayanağı
Zihinsel Engelliliğin Vesayet ve Kısıtlılığa Yol Açtığı Durumlar
Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle işlerini göremeyen, korunması ve bakımı için sürekli yardıma ihtiyaç duyan ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kişi kısıtlanır.[2] Bu kısıtlama kendiliğinden gerçekleşen bir işlem değildir. Bu durum için sulh hukuk mahkemesi vesayet makamı sıfatıyla karar verir, asliye hukuk mahkemesi ise denetim makamı olarak sürecin belirli aşamalarını onaylar.[3]
Her kısıtlanan kişiye bir vasi atanır. Vasinin görevi kısıtlının kişiliğini ve malvarlığını korumak, onu hukuki işlemlerde temsil etmektir. Vesayet davasının açılma şartları ve vasi tayini sürecinin işleyişini detaylı şekilde öğrenmek için Vesayet Davası ve Vasi Tayini (Atanması) Şartları, Dilekçesi yazımızı okuyabilirsiniz. Vesayet kurumunun genel çerçevesini de Vesayet Nedir? Vesayet Ne Demek? başlıklı içeriğimizden öğrenebilirsiniz.
Vasinin Miras Taksim Sözleşmesindeki Yetkisi ve Vesayet Makamı İzni
Kısıtlı bir mirasçı söz konusu olduğunda, terekenin paylaşılmasına ilişkin taksim sözleşmesini onun adına vasi imzalar. Ancak vasinin bu yetkisi sınırsız değildir. Mal rejimi sözleşmeleri, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmelerinin yapılabilmesi için vesayet makamının, yani sulh hukuk mahkemesinin, önceden izin vermesi şarttır.[4]
Uygulamada diğer mirasçılar taksim sözleşmesini imzaya hazır olsalar bile, kısıtlı mirasçı adına vasinin izinsiz attığı imza tüm taksim sözleşmesini ve işlemlerini geçersiz kılar. Mahkeme izni alınmadan yapılan bir miras taksim sözleşmesi, kısıtlının aleyhine sonuç doğurabilecek bir işlem sayıldığından geçerlilik kazanmaz. Taksim sözleşmesinin genel şartları ve içeriği hakkında Miras Taksim Sözleşmesi (Miras Paylaşma) yazımızdan bilgi edinebilirsiniz.
Kısıtlı Zihinsel Engelli Mirasçının Mirası Reddetmesi
Yasal ve atanmış zihinsel engelli mirasçılar mirası reddedebilirler. Bu hak üç aylık süreyle sınırlıdır ve süre, mirasbırakanın ölümünün öğrenildiği tarihten işlemeye başlar.[5] Kısıtlı bir zihinsel engelli mirasçı bu hakkı kendisi kullanamaz, red beyanını onun adına ancak vasi yapabilir.
Mirasın kabulü, reddi veya miras sözleşmesi yapılması yalnızca vesayet makamının değil, vesayet makamından alınan izin sonrası denetim makamının da onayına tabi şekilde gerçekleşebilir.[6] Yani pratikte iki aşamalı bir izin süreci olduğu anlamına gelir.
Vasi önce sulh hukuk mahkemesinden vesayet makamı sıfatıyla izin talep eder, vasi tarafından bu izin alındıktan sonra dosya denetim makamı sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinin onayına sunulur. Bu süreç tek parça gibi bilinse de aslında iki ayrı makamdan iki ayrı onaya tabi olan bir süreçtir.
Üç aylık sürenin tüm bu süreç için yeterli olmayacağı düşünülse de mahkemeler bu gibi durumlarda kısıtlının menfaatini gözetirler. Kısıtlı mirasçı için bu konudaki önemli olan fark, sürecin mahkeme izniyle iki katına çıkmasıdır. Mirasın hangi hallerde ve nasıl reddedileceğine dair genel usulleri öğrenmek için Reddi Miras Nedir? Miras Nasıl Reddedilir? yazımızı okuyabilirsiniz.
Kısıtlı Zihinsel Engelli Mirasçının Mirası Reddetmesi
Vasi ile Kısıtlı Mirasçı Arasında Menfaat Çatışması ve Kayyım Ataması
Vasi ile kısıtlı mirasçının aynı terekede birlikte mirasçı olduğu durumlar da olabilir. Örneğin bir anne, zihinsel engelli çocuğuna vasi olarak atanmışken aynı zamanda kendisi de aynı mirasbırakanın mirasçısı olabilir. Böyle bir durumun varlığında vasinin kısıtlı adına işlem yapması, kendi menfaatiyle kısıtlının menfaatinin çakışması riskini ortaya çıkarabilir.
Kanun, yasal temsilcinin menfaati ile kısıtlının menfaati çatıştığında vesayet makamının re’sen ya da talep üzerine bir temsil kayyımı atamasını öngörür.[7] Bu durumda miras taksimi, red beyanı veya benzeri işlemler, çıkar çatışmasını engellemek için vasi yerine atanan kayyım tarafından ve yine mahkemenin vermiş olduğu izinle yürütülür.
Kayyım atanması kısıtlının fiil ehliyetini etkilemez. Yalnızca belirli işlemler için ayrı bir temsilci öngörülmüş olur.[8]
Zihinsel Engelli Mirasçının Saklı Payı
Saklı pay, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla dahi ortadan kaldıramayacağı, kanunun belirli mirasçılara ayırdığı asgari miras oranıdır. Zihinsel engelli bir mirasçının saklı payı, diğer mirasçılarınkinden farklı bir oranda değildir. Kanun, saklı pay oranlarını mirasçının sağlık durumuna göre değil hısımlık derecesine göre belirler.[9]
| Saklı Pay Sahibi | Saklı Pay Oranı |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yasal miras payının yarısı |
| Ana ve baba | Yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş (altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa) | Yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş (diğer hallerde) | Yasal miras payının dörtte üçü |
Mirasbırakan, zihinsel engelli bir çocuğunu vasiyetname ile mirasçılıktan çıkaramaz. Kanunun öngördüğü çıkarma sebepleri yalnızca mirasbırakana karşı ağır bir suç işlenmesi veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesiyle sınırlıdır.
Engellilik bu mirastan çıkarmaya gösterilen sebepler arasında yer almaz.[10] Saklı payı zedelenen bir mirasçı tenkis davasıyla tasarrufun tenkisini isteyebilir. Bu tarz bir davanın açılması gerektiği durumda kısıtlı mirasçı adına bu davayı da vasi açar.[11]
Zihinsel Engelli Mirasçının Saklı Payı
Kısıtlanmamış Zihinsel Engelli Mirasçılar İçin Yasal Danışmanlık
Her zihinsel engellilik durumu tam kısıtlamayı gerektirmez. Kısıtlanması için yeterli sebep bulunmayan, ancak korunması bakımından fiil ehliyetinin belirli işlemlerde sınırlanması gereken ergin kişilere yasal danışman atanabilir.[12] Kanun, danışmanın görüşü alınmadan yapılamayacak işlemleri belirlemiştir.
- Taşınmazların alımı, satımı veya rehnedilmesi
- Bağışlama ve kambiyo taahhüdü altına girme
- Dava açma ve sulh olma
- Ödünç verme ve alma
Miras payının devri veya taksim sözleşmesi gibi işlemler de bu kapsamda değerlendirilir ve danışmanın görüşü alınmadan yapılamaz. Tüm bunlara rağmen yasal danışmanlık, vesayetten daha hafif bir koruma biçimidir. Bunun sebebi yasal danışman atansa bile kişi, günlük yaşamını bağımsız sürdürür. Yalnızca kanunda sayılan bazı önemli işlemlerde danışmanın onayına ihtiyaç duyulur.
Miras Taksiminde ve Mirasçılık Belgesi Alınmasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Zihinsel engelli bir mirasçı adına başvuru yapıldığında sulh mahkemesi veya noterlik, mirasçılık sıfatını gösteren belgeyi vasiye ya da kayyıma verir.[13] Bu belge, terekedeki hakların takibi ve taksim sürecinin başlatılması için gereklidir.
Uygulamada bankalar ve tapu müdürlükleri, kısıtlı mirasçı adına yapılan işlemlerde vesayet makamı izin kararının aslını veya onaylı örneğini talep eder. İzin kararı olmadan yürütülen işlemler geri döndürülebilir, bu yüzden sürecin başında vasiye ya da kayyıma izin başvurusunu geciktirmemesi önerilir. Diğer mirasçıların işlemi hızlandırmak amacıyla kısıtlı mirasçıyı sürecin dışında bırakması, sonradan açılacak bir iptal davasıyla karşılaşma riski doğurur.
Zihinsel Engelli Miras Hakkıyla İlgili Sorular
Zihinsel engelli miras hakkı ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 599 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 405 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 397 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 462/9 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 605-606 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 463/5 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 426 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 458 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 506 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 510 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 560 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 429 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 598 ↩
