İkale Sözleşmesi Nedir? İmzalamadan Önce Bilmeniz Gerekenler

İkale sözleşmesi, işçiyle işverenin iş sözleşmesini birlikte, anlaşarak sona erdirmesidir. Bozma sözleşmesi ya da karşılıklı fesih de denir. İş Kanunu’nda ayrı bir maddesi yoktur. Geçerliliği Türk Borçlar Kanunu’nun genel kurallarına ve Yargıtay kararlarına göre belirlenir.

Sonuçları işçi için ağırdır. İkaleyle ayrılan işçi kural olarak işe iade davası açamaz, işsizlik maaşı alamaz ve kıdem tazminatı ancak protokolde yazıyorsa ödenir. Bu yüzden teklif işverenden geldiyse Yargıtay, işçiye yasal tazminatlarının üstünde ek bir ödeme yapılmasını arar.

İkale istifadan ve işten çıkarılmaktan nasıl ayrılır?

İstifada sözleşmeyi işçi, işten çıkarmada işveren tek başına bitirir. İkalede ikisi birlikte karar verir ve bir fesih bildirimi yapılmaz. Sonuçlar da buna göre değişir.

Kanun ikale için yazılı şekil aramaz, sözlü anlaşma da geçerlidir.^[1] Yine de ispat için hemen her zaman imzalı bir protokol yapılır.

İbraname ise başka bir belgedir. İşçinin alacaklarını aldığını ve işverenden başka bir şey istemediğini gösterir, sözleşmeyi kendisi bitirmez. Baskıyla imza alındığını düşünüyorsanız zorla istifa ettirilen işçinin hakları yazısı da işinize yarar.

İkale hangi durumda geçerli olur?

İradeniz sağlıklıysa ve teklif işverenden geldiğinde size ek bir menfaat sağlandıysa geçerli olur. İkinci şart kanunda yazmaz, Yargıtay kararlarıyla oluşmuştur.

Yanıltılarak, aldatılarak ya da korkutularak imza attıysanız sözleşmeyle bağlı olmazsınız. Örneğin imzalamazsanız hakkınızda suç duyurusunda bulunulacağı söylenerek imza alınmış ve işveren bundan aşırı bir menfaat sağlamışsa, kanun korkutmanın varlığını kabul eder.^[2]

İradenizin bozulduğunu siz ispat edersiniz.^[3] Tanık anlatımı, mesaj ve e-posta yazışmaları, imzanın atıldığı ortam bunun için önemlidir.

Bunun için bir süre vardır. Yanıldığınızı ya da aldatıldığınızı öğrendiğiniz ya da korkutmanın etkisinin geçtiği andan itibaren bir yıl içinde işverene sözleşmeyle bağlı olmadığınızı bildirin. Bildirmezseniz sözleşmeyi onamış sayılırsınız.^[4]

İkalenin Geçerlilik Şartları

İşveren teklif ettiyse ek ödeme almam gerekir mi?

Evet. İşveren teklif ettiyse, kıdem ve ihbar tazminatından ayrı bir ek ödeme almanız gerekir. Bunun için kanunda sabit bir tutar yok, ödemenin ayrılırken kaybettiğiniz hakları karşılaması beklenir. Yargıtay buna makul yarar diyor ve 9. Hukuk Dairesi bir kararında bunu açıkça yazıyor.

“Buna göre ikale icabı işverenden gelmişse kanuni tazminatlarına ilaveten işçiye ek bir menfaatın sağlanması (makul yarar) gerekir. Aksi hâlde iş sözleşmesinin ikale ile sona erdirildiğinden söz edilemez.”^[5]

Aynı kararda Daire, teklif işçiden geldiyse kıdem ve ihbar tazminatının ödenip ödenmeyeceğinin tarafların anlaşmasına bağlı olduğunu belirtir. Teklifin gerçekte kimden geldiği bu yüzden çoğu davada asıl tartışma konusudur.

Pazarlıkta işe iade tazminatı iyi bir ölçüdür. Geçersiz feshe rağmen işe başlatılmayan işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödenir.^[6] Protokolde “ikale tazminatı” diye bir kalem yazılması yetmez. Ödemenin gerçekten yapılması ve durumunuza göre makul olması gerekir.

İkaleyle ayrılınca kıdem ve ihbar tazminatı alır mıyım?

Kıdem ve ihbar tazminatını ancak protokolde yazıyorsa alırsınız. Kıdem tazminatı kanunda sayılan ayrılış hallerine bağlıdır. İşverenin haklı neden olmadan feshi, işçinin haklı nedenle feshi, askerlik, emeklilik ve ölüm bu hallerdendir, ikale ise listede yoktur.^[7]

İhbar tazminatı, bildirim süresi verilmeden yapılan feshin karşılığıdır ve ikalede fesih olmadığı için kendiliğinden doğmaz. Uygulamada işveren teklifinde kıdem ve ihbar tazminatı ödenir, ek ödeme bunların üstüne eklenir.

Protokolde kıdemi, ihbarı, kullanılmamış yıllık izin ücretini ve ek ödemeyi ayrı ayrı yazdırın. Hepsi tek bir toplam tutarda birleşirse hangi alacağın ödendiği sonradan tartışılır. Tutarları kıdem tazminatı hesaplama ve ihbar tazminatı hesaplama yazılarındaki yöntemle kontrol edebilirsiniz.

İkaleyle ayrılan işsizlik maaşı alabilir mi?

Kural olarak alamaz. İşsizlik maaşına hak kazandıran ayrılış halleri kanunda tek tek sayılır. İşverenin bildirim süresine uyarak feshi, işçinin haklı nedenle feshi, belirli süreli sözleşmenin bitmesi ve işyerinin kapanması bunlardandır, ikale ise listede yoktur.^[8]

Kaybettiğiniz hakkın büyüklüğünü hesaplayın. Ödenek, son dört aylık brüt kazancınızın günlük ortalamasının yüzde kırkıdır ve brüt asgari ücretin yüzde sekseninden fazla olamaz. Süresi prim gününüze bağlıdır ve ayrılmadan önceki son 120 gün kesintisiz çalışmış olmanız gerekir.^[9]

İkale geçersiz sayılırsa sözleşmeyi işverenin feshettiği kabul edilebilir ve işsizlik maaşı yeniden gündeme gelir. Başvuru şartları işsizlik maaşı şartları yazısında anlatılıyor.

İkaleden sonra işe iade davası açabilir miyim?

Geçerli bir ikalede açamazsınız, çünkü işe iade davası işverenin fesih bildirimine karşı açılır. İradeniz bozulmuşsa ya da teklif işverenden gelmesine rağmen ek ödeme yapılmamışsa, ikalenin geçersiz olduğunu ileri sürerek bu yolu yeniden açabilirsiniz.

İşe iade için işyerinde en az otuz işçi çalışmalı, en az altı aylık kıdeminiz olmalı ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışıyor olmalısınız. Önce bir ay içinde arabulucuya başvurulur, anlaşma çıkmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır.^[10] Kanunda bir aylık süre fesih bildiriminin tebliğinden başlar. İkalede böyle bir bildirim olmadığından ayrıldığınız günü başlangıç saymak en güvenli yoldur.

Bir aylık süre kaçarsa arabulucu başvurusu ve dava süre yönünden reddedilebilir. İkaleyi imzaladıktan sonra pişman olduysanız beklemeden bir avukata danışın. Sürecin ayrıntısı işe iade davası yazısında.

Protokoldeki “bütün haklarımı aldım” cümlesi geçerli mi?

Çoğu zaman geçerli olmaz. İşçinin işverenden alacaklarından vazgeçmesine ibra denir ve ibranın geçerli olması için yazılı yapılması, sözleşmenin bitiminden en az bir ay geçmiş olması, alacağın türü ve miktarının açıkça yazılması ve ödemenin eksiksiz, banka yoluyla yapılması gerekir.^[11]

İkaleyle aynı gün imzalanan ibra bir aylık şartı karşılamaz ve kesin olarak hükümsüzdür. Gerçek tutarın ödendiğini göstermeyen belge de yalnız içinde yazan miktar kadar makbuz sayılır. Yani bu cümle yüzünden fazla mesai ya da yıllık izin ücreti gibi alacaklarınızı kaybetmezsiniz.

Bu cümlenin geçersiz olması ikaleyi kendiliğinden bozmaz. Sözleşmenin bir kısmının hükümsüz olması, kural olarak geri kalanını etkilemez.

İkale Protokolünde İbra Şartları

İkale teklif edilince imzalamadan önce ne yapmalıyım?

Ek ödemeyi kaybedeceğiniz haklarla karşılaştırın ve metni okumadan imzalamayın. Teklif çoğu zaman “kıdem ve ihbar tazminatınızı ödüyoruz” diye gelir, oysa bu tutarlar zaten sizindir. Hesabı aşağıdaki sırayla yapın.

1. Kıdem, ihbar ve kullanmadığınız yıllık izin ücreti gibi kanuni alacaklarınızı toplayın.
2. İş güvenceniz varsa en az dört aylık ücret tutarındaki işe iade tazminatını ekleyin.
3. Kaybedeceğiniz işsizlik maaşını, günlük ödeneği ödenek gün sayısıyla çarparak hesaplayın.
4. Ek ödeme bu kayıpların çok altındaysa pazarlık edin, hemen imzalamayın.

İkale Teklifinde Neyi Hesaplamalı?

Protokolde en az şu bilgiler yer almalıdır.

• Teklifin hangi taraftan geldiği
• İş sözleşmesinin biteceği tarih
• Kıdem, ihbar, yıllık izin ücreti ve ek ödemenin ayrı ayrı tutarı
• Ödemenin tarihi ve banka yoluyla yapılacağı
• Metni okuduğunuz ve bir nüshasını aldığınız

Metni eve götürüp okumak için süre isteyin. Boş ya da eksik doldurulmuş bir belgeyi imzalamayın.

İkale Protokolünde Bulunmalı

Sık sorulan sorular

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları