Evlilik Dışı Çocuğun Nüfusa Kaydı Nasıl Yapılır?

Resmi nikah olmadan doğan çocuğa kimlik çıkar. Annenin evli olmaması, dini nikahla ya da nikahsız birlikte yaşanması çocuğun nüfusa kaydını engellemez. Doğumu anne bildirir, çocuk annenin üzerine, yani annenin hanesine ve annenin soyadıyla tescil edilir.

Baba çocuğu tanırsa ya da mahkeme babalığa hükmederse çocuk babanın hanesine taşınır ve babanın soyadını alır. Tanınmamış çocukta baba adı hanesine annenin bildirdiği ad yazılır ve bu ad soybağı kurmaz.

Resmi Nikah Olmadan Doğan Çocuğa Kimlik Çıkar mı?

Evet, çıkar. Nüfus kaydı için anne ile baba arasında resmi evlilik aranmaz. İmam nikahlı eşten olan çocuk da nikahsız birliktelikten doğan çocuk da aynı usulle nüfusa yazılır.

Evlilik dışında doğan çocuğun doğum bildirimini kural olarak anne yapar. Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin 14. maddesine göre ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa bildirimi çocuğa atanan vasi veya kayyım yapar. Velayet babaya verilmişse bildirim babaya düşer.^[1]

Velayet kendisinde olmayan baba doğumu tek başına bildiremez. Babanın yapabileceği şey çocuğu tanımaktır. Tanıma yapılınca çocuk baba hanesine geçer.

Doğum kaydı tamamlanan çocuğa T.C. kimlik numarası verilir. Kimlik kartı başvurusunu ergin olmayan çocuk adına veli yapar. Ana ve baba evli değilse velayet anaya ait olduğundan başvuru da annenin işidir.

Çocuk annesinin yanında yaşıyorsa yerleşim yeri de annenin yerleşim yeridir (TMK m.21).

Soybağı Nasıl Kurulur?

Soybağının hukuken nasıl kurulacağı Türk Medeni Kanunu’nun 282. maddesinde düzenlenmiştir:

“Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasında soybağı, ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Soybağı ayrıca evlât edinme yoluyla da kurulur.”

Anne ile çocuk arasındaki bağ için ayrıca bir işlem gerekmez. Baba ile çocuk arasında soybağı ise Türk Medeni Kanunu’nda sayılan dört yoldan biriyle kurulur.

• Anne ile babanın sonradan evlenmesi,
• Babanın çocuğu tanıması,
• Babalık davası sonunda hakimin babalığa hükmetmesi,
• Evlat edinme.

Babanın adının nüfusa yazılması tek başına soybağı kurmaz. Nafaka ve miras gibi sonuçlar ancak bu yollardan biriyle soybağı kurulduğunda doğar.

Evlilik Dışı Çocuğun Nüfusa Kaydı Nasıl Yapılır?

Kayıt doğumun nerede gerçekleştiğine göre iki yoldan yapılır. Hastanede doğan çocuğun doğumu doğrudan sağlık kuruluşuna da bildirilebilir.

Kuruluş bildirimi beş iş günü içinde nüfus müdürlüğüne iletir.^[2] Bu yol kullanılmadıysa anne otuz gün içinde herhangi bir nüfus müdürlüğüne başvurur.

1. Doğum bildirimi: Anne, hastaneden alınan doğum belgesiyle hastanedeki birime veya nüfus müdürlüğüne bildirimde bulunur.
2. Randevu: Nüfus müdürlüğüne gidilecekse önceden internet üzerinden randevu alınır.
3. Tescil: Çocuk annenin hanesine, annenin soyadıyla yazılır. Anne önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuğa annenin bekarlık soyadı verilir.
4. Tanıma (varsa): Baba çocuğu tanımak istiyorsa doğum kaydı sırasında nüfus memuruna yazılı başvuruyla tanıma beyanında bulunabilir. Nüfus memuruna yapılan tanıma doğrudan aile kütüğüne işlenir.
5. Kimlik kartı: Tescilden sonra anne çocuk adına kimlik kartı başvurusu yapar.

Sağlık personeli takibi dışında, örneğin evde gerçekleşen doğumlarda bildirim sözlü beyanla yapılır. Bu durumda beyanın doğruluğu mülki idare amirinin talimatıyla araştırılır ve kayıt araştırma sonucuna göre yapılır.

Evlilik Dışı Çocuğun Nüfusa Kaydı için Gerekli Belgeler

Evlilik dışı çocuğun nüfusa kaydı için istenen belgeler şunlardır:

• Annenin kimlik kartı,
• Hastaneden alınan doğum belgesi (doğum raporu),
• Tanıma noterde veya mahkemede yapıldıysa tanıma senedinin ya da mahkeme kararının aslı,
• Tanıma nüfus müdürlüğünde yapılacaksa babanın kimlik kartı ve yazılı başvurusu.

Belgeler annenin yerleşim yerindeki nüfus müdürlüğüne verilebileceği gibi herhangi bir nüfus müdürlüğüne de verilebilir. Doğum bildirimi için belirli bir müdürlük şartı yoktur.

Nikahsız Doğan Çocuğun Kimliğinde Ne Yazar? Baba Adı Hanesi

Babası tarafından tanınmamış çocuğun nüfus kaydında baba adı hanesi, annenin bildirdiği adla doldurulur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 26.03.2024 tarihli kararında bu konuda “gerçek baba adının yazılması dava konusu olmayıp, anne …’nin baba adını bildirmesi ile yazılacak idari işlem olduğunun” altını çizdi.^[3]

Annenin bildirdiği bu ad baba ile çocuk arasında soybağı kurmaz. Bildirilen kişinin nafaka, miras veya velayet bakımından hiçbir yükümlülüğü doğmaz. Çocuk bu aşamada annenin hanesinde ve annenin soyadıyla kayıtlıdır.

Not: Bu kuralı açıkça düzenleyen 2006 tarihli eski yönetmelik 2020’de yürürlükten kaldırıldı. Yeni Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği soybağına ilişkin tescil usulünü Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne bırakmıştır.

Kimlik kartında hane ve aile kütüğü bilgisi yer almaz. Anayasa Mahkemesi de evlenen kadının hanesine ilişkin 04.06.2026 tarihli kararında (E.2025/216, K.2026/128) kişilere verilen kimlik belgelerinde aile kütüğüne ilişkin bilgilere yer verilmediğini belirtti.

Baba çocuğu tanıdığında ya da babalık davası kabul edildiğinde baba adı hanesine gerçek babanın adı yazılır. Çocuk aynı anda babanın hanesine nakledilir.

Nikahsız Doğan Çocuğun Soyadı: Babanın Soyadını Alabilir mi?

Tanınmamış çocuk annenin soyadını taşır. Babanın tanıması, babalık hükmü ya da anne ile babanın birbiriyle evlenmesi halinde çocuk babanın soyadını alır. Soyadı Nizamnamesi’nin 15. maddesi bu iki kuralı birlikte düzenler.^[4]

Türk Medeni Kanunu’nun 321. maddesi eskiden tanınan çocuğun da annenin soyadını taşımasını öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi 2009’da maddedeki “evli değilse ananın” ibaresini iptal etti, iptal hükmü 07.10.2010’da yürürlüğe girdi. Gerekçede tanıma veya babalık hükmüne rağmen çocuğun babanın soyadını alamamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu belirtildi.^[5]

Bugün 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 28. maddesi açık bir kural koyar: tanınan veya babalığa hüküm kararıyla soybağı kurulan çocuk, babasının hanesine baba adı ve soyadıyla nakledilir.^[6]

Tanımadan sonra çocuğun annenin soyadını kullanması istenirse soyadı değiştirme davası açılabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tanıma ile babanın soyadını alan çocuğun soyadının velayet sahibi annenin soyadıyla değiştirilmesine dair kararı 08.11.2023 tarihinde onadı (2023/2747 E., 2023/5273 K.).

Babanın Tanıması ile Babanın Nüfusuna Geçiş

Tanıma, babanın tek taraflı beyanıyla soybağı kuran en hızlı yoldur. Mahkeme kararı gerekmez. Türk Medeni Kanunu’nun 295. maddesine göre tanıma dört şekilde yapılır:

• Nüfus memuruna yazılı başvuru,
• Mahkemeye yazılı başvuru,
• Noterde düzenlenen resmi senet,
• Vasiyetnamede yapılan beyan.

Tanımanın geçerli olması için şu şartlar aranır:

• Tanıyan kişi çocuğun babası olmalıdır.
• Tanıyan küçük veya kısıtlıysa velisinin ya da vasisinin rızası gerekir.
• Çocuğun başka bir erkekle soybağı bulunmamalıdır.

Noterde veya mahkemede yapılan tanıma on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirilir. Tanıma senedinin nasıl alındığı ve tanımanın iptali gibi ayrıntılar evlilik dışı çocuğun baba tarafından tanınması yazımızda yer alır.

Anne Başka Biriyle Resmi Olarak Evliyse

Anne hala resmi olarak evliyse ya da boşanmanın üzerinden 300 gün geçmeden doğum yaptıysa kanun çocuğun babasını koca sayar. Çocuk bu yüzden kocanın hanesine yazılır ve biyolojik baba çocuğu doğrudan tanıyamaz. Önce bu bağın soybağının reddi davasıyla kaldırılması gerekir.

14.11.2024’ten beri bu davayı koca ve çocuğun yanında anne de açabilir. Annenin dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl içinde kullanılmalıdır.^[7] Örnek metin için soybağının reddi davası dilekçe örneği sayfamıza bakılabilir.

Evlilik Dışı Çocuğu Baba Kabul Etmezse Nüfusa Kaydı Nasıl Yapılır?

Baba çocuğu tanımazsa çocuk annenin hanesinde kayıtlı kalır, kimliği de bu kayda göre çıkar. Babanın nüfusa geçmesi için anne veya çocuk babalık davası açar. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.

Mahkeme babalığa hükmederse karar nüfus müdürlüğüne bildirilir. Çocuk babanın hanesine baba adı ve soyadıyla nakledilir. Davada genellikle DNA testi yaptırılır.

Türk Medeni Kanunu’nun 303. maddesine göre annenin dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Gecikmeyi haklı kılan sebep varsa sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir. Çocuk bakımından bu süreler Anayasa Mahkemesi kararlarıyla iptal edildiğinden çocuğun dava hakkı süreye bağlı değildir.^[8]

Dava süreci ve görevli mahkeme için babalık davası nedir, nasıl açılır yazımız incelenebilir.

Evlilik Dışı Çocuğun Nüfusa Kaydı için Başvuru Süresi

Sağ doğan her çocuğun doğumdan itibaren Türkiye’de otuz gün, yurt dışında altmış gün içinde bildirilmesi zorunludur. Bu süre evlilik içinde ve dışında doğan çocuklar için aynıdır.

Süre kaçırılsa da kayıt yapılır. Altı yaşını bitirmemiş çocukta doğum tarihi için beyan esas alınır. Altı yaşını doldurmuş çocuğun yaşı resmi sağlık kuruluşunca tespit ettirilir, doğuma ait resmi belge varsa yaş tespitine gerek kalmaz.

Tanımanın kendisi için bir süre yoktur. Baba çocuğu doğumdan yıllar sonra da tanıyabilir.

Yurt Dışında Yaşayanlar Başvuruyu Nasıl Yapabilir?

Yurt dışında doğan çocuğun doğumu, yabancı makamlardan alınan resmi belge veya raporla altmış gün içinde dış temsilciliğe bildirilir. Bu kural 5490 sayılı Kanun’un 15. maddesinde yer alır ve evlilik dışında doğan çocuklar için de geçerlidir.

Dış temsilciliğe bizzat gidilemiyorsa yabancı makamdan alınan belge, çocuğa verilen adın yazılı olduğu dilekçe ve ana ile babanın kimlik bilgilerini gösteren belgeler temsilciliğe gönderilebilir. Bildirim dış temsilciliğe yapılamadıysa doğum belgesinin aslı ve Türkçeye çevrilmiş noter onaylı örneğiyle Türkiye’de herhangi bir nüfus müdürlüğüne başvurulabilir.

Yurt dışında yapılan tanıma da dış temsilciliğe ya da Türkçeye çevrilip onaylanmış olmak kaydıyla Türkiye’deki nüfus müdürlüklerine bildirilebilir.

Annenin Yabancı Olması Durumunda Nüfusa Kayıt Süreci

Türk vatandaşı baba ile yabancı anneden evlilik dışında doğan çocuk doğumla Türk vatandaşı olmaz. Çocuk ancak babayla soybağı kurulduğunda, yani tanıma veya babalık hükmüyle Türk vatandaşlığını kazanır ve babanın hanesine yazılır.^[9]

Bu durumda babanın tanıma beyanı nüfus kaydının ilk adımıdır.

Yabancı makamdan alınan doğum belgesi, apostil şerhi ve noter onaylı Türkçe tercümesiyle birlikte işleme alınır. Uluslararası sözleşmelere göre düzenlenen çok dilli belgeler ise ayrıca tasdik aranmadan kabul edilir. Bu esaslar Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin 59. maddesinde yer alır.

Ana ve baba evli olmadığı için velayet annede kalır. Velayetin babaya verilmesi ancak hakim kararıyla mümkündür.

Babanın Yabancı Olması Durumunda Nüfusa Kayıt Süreci

Türk vatandaşı anneden evlilik dışında doğan çocuk, baba yabancı olsa da doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır. Kayıt için babanın tanıması beklenmez, anne doğumu bildirir ve çocuk annenin hanesine yazılır.

Yabancı baba çocuğu tanımak isterse pasaportu ve gerekiyorsa noter onaylı tercümesi yapılmış belgeleriyle nüfus müdürlüğüne veya notere başvurur.

Evlilik Dışı Çocuğun Nüfus Müdürlüğüne Kaydı Dilekçe Örneği

Aşağıdaki örnek, babanın çocuğu nüfus müdürlüğünde tanıması ve çocuğun kendi hanesine nakli için kullanılabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 295. maddesi tanımanın nüfus memuruna yazılı başvuruyla yapılabileceğini öngörür.

Evlilik Dışı Çocuğun Nüfusa Kaydı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Evlilik dışı çocuğun nüfusa kaydı ve resmi nikah olmadan doğan çocuğa kimlik çıkarılması ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları