Kaçak Çalıştırılan Yabancı İşçilerin Hakları

Türkiye’de kaçak çalıştırılan yabancı işçilerin hakları yasal açıdan sınırlıdır. Buna rağmen bazı temel haklardan yararlanabilirler. Bu işçiler, çalışma izni olmaksızın çalıştıkları sürece ücret talep etme, kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik haklarını elde edebilirler. İş Kanunu işçinin fiili çalışmasını esas alarak ücret alacakları ve tazminat haklarını korumaktadır.

Kaçak çalıştırılan yabancı işçilerin işçilik alacaklarının korunması hususunda bir problem olmazken sosyal güvenlik haklarından, sigorta primlerinden ve iş kazası ya da hastalık gibi durumlarda sağlık güvencelerinden yararlanamazlar. Çalışma izni olmadan çalışmak yasal bir ihlal oluşturur. Buna rağmen bu şekilde çalışan yabancı işçi, haklarını aramak adına hukuki mercilere müracaatta bulunabilmektedir.

Kaçak Çalışan Yabancıların Hakları Nelerdir?

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu‘nun 6. maddesine göre, yabancıların Türkiye’de çalışma izni olmaksızın çalışmaları veya çalıştırılmaları yasaktır. Bu yasağa uymayıp yabancı çalıştıran işverenler ve çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancılar, aynı kanunun 23. maddesi uyarınca idari para cezasına tabi tutulur.

Çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancı işçinin iş sözleşmesinin geçersizliği kabul edildiğinde sadece işveren bu durumdan fayda sağlamış olur. İş sözleşmesine ilişkin zayıf tarafın korunması ilkesi gereğince, idari yaptırım saklı kalmak kaydıyla, iş sözleşmesinin geçerliliği kabul edilecektir.

Çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancılar, sosyal güvenlik korumasından büyük ölçüde yoksun kalır. İşçilik alacakları bakımından ise durum farklıdır, bu haklar korunmaya devam eder. Özellikle yasadışı bir şekilde çalıştığı için hukuki varlığı tescil edilmemiş, görünmeyen işçi konumundadır. Bu durum onları işverenin her türlü istismarına karşı savunmasız bırakabilir.

Çalışma izni olmadan çalışan yabancı işçilerin ücret alacağı, fazla mesai alacağı, ulusal bayram genel tatil ücreti alacağı, hafta tatili alacağı, yıllık izin alacağı, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı vesaire işçilik alacaklarını talep etme hakkı, çalışma izni olmadan çalıştırılsa da mahfuzdur.

Kaçak çalıştırılan yabancı işçiler de yıllık izin hakkına sahiptir. Şartları sağladığı halde kıdem tazminatı hakkına da sahiptir. Haftalık 45 saatten fazla çalıştırıldıklarında fazla mesai ücretlerini talep etme hakkına sahiptir. Kısacası İş Kanunu çerçevesinde bir işçinin sahip olduğu tüm haklara sahiptirler.

Bu konuda Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bazı kararlarında izinsiz çalışmanın veya çalışma izninin yenilenmemesinin iş sözleşmesinin zorlayıcı nedenle derhal fesih nedeni teşkil edeceğini belirtmiştir. Bu durumda işçi ihbar tazminatı alamasa bile, kıdem tazminatına hak kazanması gerektiğine hükmetmiştir.

İletişim numaramızdan bizi arayarak detaylı bilgi alabilirsiniz.

Kaçak Çalışan Yabancıların Hakları Nelerdir

Kaçak Yabancı İşçilerin Ücret Hakları

Çalışma izni olmadan çalışmak ücret hakkını ortadan kaldırmaz, ücret hakkı işçinin en temel hakkıdır. İşçi işveren arasındaki iş sözleşmesi yasal olmasa da veya böyle bir sözleşme hiç yoksa bile işçi yaptığı işin karşılığını almaya hak kazanır.

Kaçak çalışmanın yasal bir ihlal olması işçinin bu ücret hakkını bertaraf etmeyecektir. Böyle bir durumla karşılaşan işçi mahkemeye başvurduğunda yasal haklarının tahsilini talep edebilmektedir.

Yargıtay istikrarlı kararlarında da işçinin, yasal olmayan bir hizmet sözleşmesine dayansa bile emeğinin karşılığı olan ücreti alabileceğini kabul etmektedir.

İş Kazası Durumunda Çalışma İzni Olmayan Yabancı İşçilerin Hakları

İş kazasına uğrayan çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancı işçinin sigortası bulunmadığı ve primleri ödenmediği için, yabancı kaçak işçiler iş kazası veya hastalık durumunda sağlık hizmetlerinden yararlanamazlar. İş kazası meydana geldiğinde yabancı işçi, çalışma izni olup olmamasına bakılmaksızın hastaneye gidip tedavi alabilir.

Sigorta primlerinin yatırılmasından işveren sorumludur ve işçi buna bağlı olan yasal hakkını mahkeme yoluyla talep edebilir. İş kazası sonucu çalışma gücünü geçici olarak kaybeden kişiye ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalı olmadıkları için çalışma izni olmadan çalıştırılan işçiye ödenmez.

Hal böyle iken çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancı işçi, iş kazası sonucunda yaşadığı mağduriyete binaen işverenden tazminat talebinde bulunabilir. İşverenin yasal yükümlülüklere uymaması kendi iş işleyişini de olumsuz etkileyeceği için, işveren riske girmemek adına uzlaşma sağlamak amacıyla girişimlerde bulunabilmektedir.

İş Kazası Durumunda Çalışma İzni Olmayan Yabancı İşçilerin Hakları

Kaçak Yabancıların Sosyal Güvenlik Hakları

Çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancıların sigortalı olarak çalıştırılmaları mümkün değildir, bu yüzden sosyal güvenlik haklarından da kural olarak faydalanamazlar. Emeklilik, malullük, geçici veya sürekli iş göremezlik ödeneği gibi sigortalılığın yararlandırdığı haklardan faydalanamazlar. Çalışma izni olmayan yabancı işçilerin kayıtları olmadığı için bu yönde hakları da mevcut değildir.

Çalışma İzni Olmadan Çalışan Yabancıların Tazminat Talepleri

Çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancılar, yasal olarak doğru bir iş sözleşmesiyle iş ilişkisi kurmamış olsalar da iş hukukundan kaynaklanan kıdem ve ihbar tazminatı haklarına sahiptir. Bunun nedeni fiilen işçi kabul edilmeleridir. İşveren işçinin bu taleplerini karşılamadığı takdirde işçi iş mahkemelerine başvurabilir.

Kıdem tazminatı ile ihbar tazminatını, yasal şartları sağlamaları durumunda çalışma izni olmadan çalışan yabancı işçiler işverenden talep edebilecektir. İş akdinin sonlandırılmasından sonra arabuluculuk faaliyetlerinin başlatılmasıyla hukuki zeminde hak arama süreci başlar. Bu konuda alanında uzman iş hukuku avukatlarına danışmak yararınıza olacaktır.

Çalışma İzni Olmadan Çalışan Yabancıların Tazminat Talepleri

Çalışma İzni Olmayan Yabancı İşçilerin Hakları Şeması

Kaçak Çalışan Yabancıların İşyeri Şikayet Hakkı

Kaçak çalıştırılan yabancı da işyerleri hakkında şikayette bulunabilir. Türk hukuk sistemi işçiyi gözeten hükümler koymuştur. İşçinin hakları ve güvenliği, çalışma izni olmasa da korunmaya değer bir konumdadır. İşçilerin güvenli bir ortamda çalışması ve kötü muamele görmemesi için işçilere devlete başvurma ve şikâyette bulunma hakkı tanınmıştır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na şikayette bulunabilirler, şikayetler Alo 170 Çalışma Hayatı İletişim Merkezi üzerinden de iletilebilir. Şikâyet edildiğinde işveren cezai yaptırımlarla karşı karşıya kalır. Bununla birlikte yabancının çalışma izni ve ikamet durumu da gözetilir, işçi hakkında da yaptırımlar uygulanabilir.

Kaçak Çalışan Yabancı İşçilerin Hak Talep Etme Durumunda Deport Edilme ve Cezai Sorumluluk Durumu

Çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancı işçiler, çalışmış oldukları süre ve işçilik hakları için talepte bulunduklarında deport edilme (sınır dışı edilme) ve idari para cezasıyla karşılaşabilirler. Çalışma izni bulunmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir ve haklarında ilgili mevzuata göre sınır dışı edilme işlemleri başlatılır. Sınır dışı kararına karşı 7 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Çalışma izni olmaksızın bağımlı çalışan yabancıya 2026 itibarıyla 40.977 TL idari para cezası verilir. Tutar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. ^[1] Güncel tutarları ve itiraz sürecini Kaçak Yabancı İşçi Çalıştırma Cezası yazımızda ayrıntılı işledik. Bu işçilere Türk Ceza Kanunu kapsamında bir ceza verilmez.

Arabuluculuk Başvurusu Süreci

Arabuluculuk, işçi ve işveren arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan arabulucuda çözülmesi sürecidir. İş kanununa göre işçi ile işveren arasında tazminat talepleri bakımından veya işe iade davası gibi bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvurmak zorunludur.

Çalışma izni olmayan yabancı işçiler için de aynı şekilde tazminat talepleri veya ücret alacakları gibi bir konuda işverenine karşı dava açmak istiyorsa, öncelikle arabuluculuğa başvurması zorunludur. Bu arabuluculuk süreci işçi ve işveren anlaşmazlıklarını çözmeye yöneliktir. Çalışma izni olmayan yabancı işçinin yasal statüsünü değiştirmez ve deport edilme riskini de kaldırmaz. Bu süreç şöyledir:

• Yabancı işçi veya işveren arabuluculuk başvurusu için, arabuluculuk daire başkanlıkları ya da arabulucu merkezlerine başvurur.
• Çalışma izni olmayan işçinin başvurusu arabuluculuk sürecine engel olmaz.
• İşveren ve yabancı işçi arabuluculuk sürecine beraber katılmak zorundadır. Arabulucu tarafsız bir şekilde görüşmelerini yapar ve orta yolu bulmaya çalışır.
• Arabulucu tarafları anlaşma için teşvik eder ve yönlendirir. Yabancı işçi, işverenden haklarını arabuluculuk sürecinde talep edebilir.
• Anlaşma sağlanırsa arabuluculuk tutanağı düzenlenir, bu tutanak bağlayıcıdır ve tarafların anlaşmazlıklarını sona erdirir. Taraflar anlaşamazsa bu durum bir tutanakla tespit olunur ve arabuluculuk süreci sonlanır. Sonrasında taraflar iş mahkemesine başvurabilir.

Kaçak Çalışan Yabancı İşçilerin Hak Talep Etme Durumunda Deport Edilme ve Cezai Sorumluluk Durumu

İş Mahkemesi Dava Süreci

Kaçak çalıştırılan yabancı işçiler, işverenle aralarında doğan uyuşmazlıkları yargı yoluna taşıyabilirler. Aralarındaki hizmet ilişkisi yasal olmasa da işçilik haklarını işverenden talep edebilirler. İşverenin işçinin alacağını ödememesi durumunda yabancı işçi mahkeme yoluyla alacağını alır.

İşçi, talep ettiği ücret, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ve yıllık izin ücretlerini talep edebilir. Yargıtay birçok kararında fiili çalışmayı yeterli görmüştür, bu yaklaşımın amacı işverenin işçiyi sömürmesini engellemektir.

Çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancı işçiler, işçilik haklarını alabilmek için iş mahkemesine dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, yabancı işçi son düzenlenen tutanakla birlikte iş mahkemesine başvurabilir.

Kaçak Çalıştırılan Yabancı İşçilerin Hakları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kaçak çalıştırılan yabancı işçilerin hakları ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları