Nafaka Ödememe Cezası ve Şikayeti

Nafaka ödememe şikayetinin süresi, ödenmeyen her aylık nafaka için o ayın ödeme gününden itibaren ayrı ayrı başlar. Alacaklı, ödenmeyen ayın nafakası için üç ay içinde, her halde bir yıl içinde icra mahkemesine şikayette bulunmalıdır. Süre geçerse o aya ilişkin şikayet hakkı düşer.

Şikayet üzerine icra mahkemesi borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verir. Borçlu şikayete konu nafakayı öderse tahliye edilir. Bu yola gidebilmek için önce nafaka icra takibi başlatılmış ve icra emri borçluya tebliğ edilmiş olmalıdır.

Nafakanın türü sonucu değiştirmez. Tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakasına ilişkin kararlara uymayan borçlu hakkında aynı yol işler. Nafaka türlerinin şartları nafaka nedir, türleri nelerdir yazımızda anlatılmıştır.

Nafaka Ödenmezse Ne Olur?

Ödenmeyen nafaka için kanun iki ayrı yol tanır. Birincisi icra takibidir, alacak bu yolla borçlunun maaşından veya malvarlığından tahsil edilir. İkincisi icra mahkemesine şikayettir ve borçluyu ödemeye zorlamak için tazyik hapsi istenir.

İki yol birbirinin alternatifi değildir. Tazyik hapsi istenebilmesi için önce icra takibinin yapılmış olması gerekir. Hapis borcu ortadan kaldırmaz, ödenmeyen nafaka icra dosyasında alacak olarak durmaya devam eder.

Nafaka Borcu Sebebiyle İcra Takibi

Nafaka mahkeme kararına bağlandığı için takip kural olarak ilamlı yapılır. İcra dairesi borçluya icra emri gönderir ve borçlu yedi gün içinde ödemekle yükümlüdür. Dava sürerken ara kararla bağlanan tedbir nafakası ise genel haciz yoluyla takip edilir.

Tazyik hapsi açısından takip talebinin içeriği belirleyicidir. Talepte birikmiş nafakanın yanında takipten sonra işleyecek aylık nafaka da istenmelidir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, takip talebinde ve icra emrinde aylık işleyecek nafaka açıkça istendiği için 344. maddenin uygulanabileceğini kabul etmiştir.^[1]

Takibin aşamaları, icra emrine itiraz, maaş haczi ve birikmiş nafakanın zamanaşımı nafaka icra takibi nasıl yapılır yazımızda ayrıntılı olarak yer alır. Takip ve şikayet hükümlerinin güncel metnine İcra ve İflas Kanunu üzerinden ulaşılabilir.

Nafaka Ödememe Cezası

Nafaka ödememenin yaptırımı para cezası değil, tazyik hapsidir. Bu yaptırım İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesinde düzenlenmiştir.^[2]

“Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse, borçlu tahliye edilir.
Borçlunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması halinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir.”
İcra ve İflas Kanunu m.344

Tazyik hapsi borçluyu cezalandırmak için değil, kararın gereğini yerine getirmeye zorlamak için verilir. Ceza Muhakemesi Kanunu bu tür hapsi disiplin hapsi olarak tanımlar.^[3] Bu hapis ertelenemez, seçenek yaptırıma çevrilemez ve adli sicil kaydına geçmez.

Mahkeme belirli bir süre değil, “üç aya kadar” tazyik hapsine hükmeder. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, borçlu hakkında doğrudan 2 ay tazyik hapsi verilmesini isabetsiz bularak kararı kanun yararına bozmuştur (2023/9079 E., 2023/8937 K.). Borçlu ödeme yaptığı anda serbest kalır, ödemezse en fazla üç ay sonra tahliye edilir.

Nafaka Ödenmezse Hapis Yatılır Mı?

Anayasa, sözleşmeden doğan borcunu ödeyemeyen kişinin özgürlüğünden alıkonulmasını yasaklar. Bu kural Anayasa’nın 38. maddesinin sekizinci fıkrasında yer alır.^[4]

“Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz.”
Anayasa m.38

Nafaka yükümlülüğü sözleşmeden değil, kanundan ve mahkeme kararından doğar. Yasak bu nedenle nafakayı kapsamaz. Nafaka ödemeyen borçlu, alacaklının şikayeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsiyle cezaevine girebilir.

Nafaka Tazyik Hapsi Şartları

Yargıtay, Ceza Genel Kurulu’nun 2005 tarihli kararına dayanarak şartları her kararda aynı sırayla sayar. 12. Hukuk Dairesi’nin 2023 tarihli bir kararındaki ifade şöyledir.

“(…) 5358 sayılı Kanun’la değişik 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesinde düzenlenen ve şikâyete tabi bulunan nafaka hükmüne uymamak suçunun oluşabilmesi için, nafaka ödenmesinin kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanması, aylık nafakanın tahsili için icra takibine başlanılmış ve icra emrinin borçlu-sanığa tebliğ edilmiş olması, borçlunun ilamda yazılı ödeme koşullarına uymaması, aylık nafakaya hükmedilmesi halinde icra emrinin tebliği ile şikayet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunması, borçlu-sanık tarafından nafakanın kaldırılması veya azaltılması hususunda açılmış bir davanın bulunmaması, dava açılmış ise sonuçlanmış olması ve şikayet hakkının suçun işlendiğinin öğrenilmesinden itibaren 3 ay ve her halde işlenmesinden itibaren 1 yıl içinde kullanılması gerekir.”
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 12.09.2023, 2023/5916 E., 2023/4872 K.

Bu şartların uygulamadaki sonuçları aşağıda sıralanmıştır.

• Nafaka bir mahkeme kararına bağlanmış olmalıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, tedbir nafakasına ilişkin ara kararın da bu kapsamda olduğunu ileri süren kanun yararına bozma istemini yerinde bulmuştur (2019/4029 E., 2019/5398 K.).
• Nafaka için icra takibi başlatılmış ve icra emri borçlunun kendisine tebliğ edilmiş olmalıdır. Tebligatın yalnız borçlunun avukatına yapıldığı bir dosyada suçun oluşmadığını belirten kanun yararına bozma istemi kabul edilmiştir (12. HD, 2019/4853 E., 2019/5389 K.).
• İcra emrinin tebliğinden sonra en az bir aylık nafakanın ödeme günü geçmiş ve o ay ödenmemiş olmalıdır.
• Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açmışsa mahkeme tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonuna bırakabilir.
• Şikayet, kanundaki üç aylık ve bir yıllık süreler içinde yapılmalıdır.

Uyarı: Takip talebinde yalnız geçmiş dönem nafakası istenip işleyecek aylık nafaka istenmemişse, Yargıtay bu alacağı adi alacak sayar ve tazyik hapsi verilemez.

Nafaka Ödememe Şikayeti Nereye Yapılır?

Nafaka ödemeyen borçlu, takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine şikayet edilir. Tazyik hapsine karar verme görevi icra mahkemesine aittir. İcra ve İflas Kanunu’nun 346. maddesine göre bu işler başka mahkemelerdeki ceza davalarıyla birleştirilemez.^[5]

“Bu Bapta yer alan fiillerden dolayı yetkili icra mahkemesi, icra takibinin yapıldığı yerdeki mahkemedir.”
İcra ve İflas Kanunu m.348

Yetkiyi tarafların oturduğu yer değil, icra dosyasının bulunduğu yer belirler. Takip İzmir’deki bir icra dairesinde açıldıysa borçlu başka şehirde yaşasa da şikayet İzmir’deki icra mahkemesine yapılır. Ayrı icra mahkemesi bulunmayan yerlerde bu görevi asliye hukuk mahkemesi, icra mahkemesi sıfatıyla yürütür.

İcra ve İflas Kanunu’nun 349. maddesine göre şikayet dilekçeyle veya sözlü beyanla yapılabilir. Mahkeme duruşma günü belirler ve borçluyu çağırır. Şikayetçi belirlenen gün gelmez ve vekil de göndermezse şikayet hakkı düşer.

Nafaka Ödememe Şikayet Süresi Ne Zaman Başlar?

Şikayet süresi İcra ve İflas Kanunu’nun 347. maddesinde düzenlenmiştir.^[6] Süre hak düşürücüdür. Süre geçtikten sonra yapılan şikayette mahkeme, şikayet hakkının düşmesine karar verir.

“Bu Bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.”
İcra ve İflas Kanunu m.347

Kanun “fiilin öğrenildiği tarih” der. Nafakada fiil, o ayın nafakasının ödenmemesidir ve Yargıtay öğrenme tarihini nafakanın ödenmediği tarih olarak kabul eder. Üç aylık süre bu yüzden alacaklının dosyaya ne zaman baktığına göre değil, nafakanın ödenmesi gereken günün geçmesine göre işler.

“Somut olayda müştekinin 26.07.2023 tarihli dilekçesinde 2023 yılının Mart ayına ait nafaka alacağına ilişkin şikayette bulunduğu, 2023 yılı Mart ayına ait nafakanın ödenmemesi ile suçun oluştuğu, alacaklı vekilinin suçu öğrendiği tarihin, şikayete konu bu tarihli nafakanın ödenmediği tarih olarak kabul edilmesi gerektiği, alacaklı vekilinin suçu öğrenmesine rağmen 26.07.2023 tarihinde şikâyette bulunduğu (…)”
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 13.05.2025, 2025/3010 E., 2025/3861 K.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu kararda, Mart ayı nafakası için Temmuz sonunda yapılan şikayeti süresinde görmemiştir. Daire tazyik hapsini kaldırmış ve şikayet hakkının düşürülmesine karar vermiştir.^[7]

Her ay ayrı bir fiil sayıldığı için süre de her ay için ayrı hesaplanır. Yargıtay, aynı takipteki farklı aylar için ayrı ayrı tazyik hapsi verilmesinde isabetsizlik görmemiştir (12. HD, 2023/9403 E., 2024/68 K.).

Örnek Süre Hesabı

Kararda nafakanın her ayın 5’inde ödeneceği yazsın. Mart nafakası 5 Mart’ta ödenmezse bu aya ilişkin şikayetin en geç 5 Haziran’a kadar yapılması gerekir. Nisan nafakası için sınır 5 Temmuz, Mayıs nafakası için 5 Ağustos olur.

Alacaklı 20 Temmuz’da şikayet ederse Mart ve Nisan ayları için süre geçmiş olur. Mayıs, Haziran ve Temmuz nafakaları ise şikayet edilebilir. Yargıtay da şikayetin, dilekçenin verildiği aydan geriye doğru üç ayın ödenmeyen nafakası için sonuç doğuracağını kabul eder (12. HD, 2023/1881 E., 2023/1415 K.).

Sürenin son gününü bulmak için hukuki süre hesaplama aracımız kullanılabilir.

Ödeme Günü Kararda Belirtilmemişse

Kararda ödeme günü yazılıysa o gün esas alınır. Yargıtay, borçlunun ilamda yazılı ödeme koşullarına uymamasını arar. Bazı kararlarda ise nafakanın ayın hangi günü ödeneceği yazmaz.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin yerinde bulduğu bir kanun yararına bozma isteminde, her aylık nafaka taksiti için bir aylık ödeme süresi bulunduğu belirtilmiştir. Sürenin başlangıcında icra emrinin tebliğ tarihi esas alınmıştır (2016/15184 E., 2017/2239 K.).

O dosyada icra emri ayın 30’unda tebliğ edilmişti. Her ayın taksitinin o ayın 30’undan sonraki ayın 30’una kadar ödenmesi gerektiği kabul edildi. Ödeme süresi dolmamış bir ay için henüz şikayet yapılamaz.

Nafaka Kaç Ay Ödenmezse Dava Açılır?

Tek bir ayın ödenmemesi yeterlidir. Yargıtay’ın aradığı, icra emrinin tebliğinden sonra en az bir aylık cari nafakanın ödenmemiş olmasıdır. Birkaç ayın birikmesini beklemek gerekmez, beklemek ilk ayların şikayet süresini kaçırmaya yol açabilir.

Tebliğden hemen sonra yapılan şikayet ise sonuç vermez. İcra emri 18 Ağustos’ta tebliğ edilip 9 Eylül’de şikayet yapılan bir dosyada, bir aylık cari nafaka koşulunun gerçekleşmediğini belirten kanun yararına bozma istemi yerinde bulunmuştur (12. HD, 2021/10922 E., 2022/112 K.).

İcra emrinin tebliğinden önceki aylar birikmiş nafaka olarak icra yoluyla tahsil edilir. Şikayet dilekçesinde ödenmeyen aylar tek tek yazılmalıdır. Yargıtay, şikayet konusu yapılmayan aylar için tazyik hapsi verilmesini isabetsiz bulmuştur (12. HD, 2023/2414 E., 2023/2294 K.).

Nafaka Ödenince Tazyik Hapsi Düşer mi?

Borçlu şikayete konu nafakayı öderse yaptırım ortadan kalkar. Hapis başladıktan sonra ödeme yapılırsa borçlu tahliye edilir. İcra ve İflas Kanunu’nun 354. maddesine göre alacaklı şikayetinden vazgeçerse ya da borcun ödendiği ispatlanırsa dava ve ceza bütün sonuçlarıyla düşer.^[8]

Kısmi ödeme yeterli değildir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, borcun bir kısmı ödendi diye infaza yer olmadığına karar verilmesine karşı yapılan kanun yararına bozma istemini yerinde bulmuştur. İstemde düşme için borcun icra masrafları ve işlemiş faiziyle birlikte tamamen ödenmesi gerektiği belirtilmiştir (2020/3160 E., 2020/2999 K.).

Kesinleşen tazyik hapsi kararı, kesinleşmeden itibaren iki yıl içinde yerine getirilmezse artık infaz edilmez. Asgari ücretin altındaki takiplerde tazyik hapsi uygulanmaz kuralı nafaka takiplerinde geçerli değildir.

Karara İİK m.353 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtiraz ve infaz ayrıntıları tazyik hapsi nedir yazımızda yer alır.

Nafakayı Ödeyemeyen Borçlu Ne Yapabilir?

Geliri azalan borçlu nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açabilir. Dava açılmışsa icra mahkemesi, ileri sürülen sebepleri değerlendirerek tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonuna bırakabilir. Nafakanın sona erdiği haller erkek hangi hallerde nafaka ödemez yazımızda anlatılmıştır.

Nafaka Ödememe Şikayet Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, icra mahkemesine verilecek nafaka ödememe şikayeti için hazırlanmıştır. Ödenmeyen aylar ve her ayın ödeme günü dilekçede ayrı ayrı gösterilmelidir.

Not: Takip, dava sürerken verilen tedbir nafakası ara kararına dayanıyorsa açıklamanın ilk maddesinde ara kararın tarihi ve dosya numarası yazılır.

Nafaka Ödememe Cezası ve Şikayeti Hakkında Sık Sorulan Sorular

Nafaka ödememe cezası ve şikayeti ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Nafaka konusundaki diğer yazılarımız: Erkek Nafaka Alabilir mi?, Nafaka Artırım Davası ve Şartları, Nafaka Nasıl Hesaplanır?

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları