İşçinin Ücretinin Düşürülmesi ve Çalışanın Hakları

İşveren işçinin ücretinin düşürülmesini tek taraflı olarak yapamaz. İşçinin çalışma nedeni alacağı ücret olduğundan, bu nedenle çalışanların ücret hakları mevzuatla korunmuştur. İşveren işçinin ücretini düşürebilir mi? sorusu, iş hukuku ve sosyal güvenlik açısından önemli bir konudur.

Bu sorunun cevabı, iş sözleşmesinin türüne, işçinin çalışma süresine, asgari ücretin belirlenmesine ve işverenin maliyetine bağlıdır. Bu yazıda, bu faktörleri inceleyerek, işverenin işçinin ücretini düşürme hakkı ve sınırları hakkında bilgi vermeye çalışacağız.

İşveren İşçinin Ücretini Dilediği Gibi Değiştirebilir Mi?

Türkiye’nin de onayladığı ILO’nun 95 sayılı Ücretin Korunması Hakkında Sözleşmesi, ücret hakkını güvence altına alır. Sözleşmenin ilgili maddeleri şöyledir:

• MADDE 8: Ücretlilerden kesintiler yapılmasına, ancak milli mevzuatın tayin veya bir kollektif mukavelenin yahut bir hakem kararının tesbit ettiği şartlar ve hadler, dahilinde müsaade edilecektir.
• MADDE 9: Bir işçi tarafından, bir işe yerleşmek veya iş muhafaza etmek maksadıyla bir işverene veya onun vekiline veyahut herhangi bir aracıya (mesela işçi toplamakla görevli bir kimseye) doğrudan doğruya veya dolayısıyla bir ödemede bulunulmasını sağlamak için ücretlerden herhangi bir kesinti yapmak yasaktır.

Aynı şekilde, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesinde işverenin çalışma koşullarındaki esaslı değişikliği işçinin onayını almadan yapamayacağı belirtilmiş olup, işçinin ücretinin düşürülmesi de bu kapsama girmektedir. İş Kanunu’nun “Ücretten indirim yapılamayacak haller” başlıklı 62. maddesinde de şu hükme yer verilmiştir:

“Her türlü işte uygulanmakta olan çalışma sürelerinin yasal olarak daha aşağı sınırlara indirilmesi veya işverene düşen yasal bir yükümlülüğün yerine getirilmesi nedeniyle ya da bu Kanun hükümlerinden herhangi birinin uygulanması sonucuna dayanılarak işçi ücretlerinden her ne şekilde olursa olsun eksiltme yapılamaz.”^[1]

Ancak, işçi ve işveren aralarında anlaşarak asgari ücretin altında olmamak kaydıyla ücreti düşürebilirler. Buna engel bir durum yoktur.

İşçinin Ücretinin Düşürülmesi ve Çalışanın Hakları

İşveren İşçinin Ücretini Tek Taraflı Düşürebilir Mi?

İşveren tek taraflı olarak işçinin ücretinin düşürülmesini gerçekleştiremez. İş Kanunu’nun 22. maddesine göre, işverenin çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir.

Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. Yani, yazılı onay olmaksızın işçinin ücretinin düşürülmesi ya da hukuka uygun bir neden olmaksızın ücretinin kesilmesi halinde işçi, iş sözleşmesini ihbar (bildirim) süresini beklemeksizin tek taraflı olarak haklı nedenle derhal feshedebilir.

Onay yazılı değilse yapılan indirim işçiyi bağlamaz. İşçi bu durumda eski ücretini talep etmeye devam eder^[2].

Tek Taraflı Olarak İşçinin Maaşının Düşürülmesi

İşçinin Maaşı Hangi Durumlarda Düşürülebilir?

İşçinin ücretinin düşürülmesi konusunda İş Kanunu’nun belirli hükümleri bulunmaktadır. Tek taraflı olarak işveren tarafından işçinin ücretinin düşürülmesi söz konusu olmaz. İşçinin ücretinin düşürülmesi için işverenin işçiye bu durumu yazılı olarak bildirmesi ve işçinin de yazılı olarak 6 iş günü içerisinde bu durumu onaylayacak şekilde kabul etmesi gerekmektedir. Aksi halde işçi ücretinin düşürülmesini kabul etmediği gibi yapılan değişiklik de işçiyi bağlamayacaktır.

Onay süresi geçtikten sonra verilen kabul de teklif tarihine göre değil, kabul tarihine göre geçerli sayılır.

Bunun yanı sıra, işçinin yazılı onayı olmaksızın ücretinin düşürülmesi ya da hukuka uygun bir sebep olmaksızın ücretinden kesinti yapılması halinde işçi, iş sözleşmesini ihbar (bildirim) süresini beklemeksizin tek taraflı olarak haklı nedenle derhal feshedebilir. Bu, işçinin ücretinin düşürülmesi durumunda işçinin haklarını koruyan bir önlemdir.

İşçiye Ücret Dışında Sağlanan Menfaatlerin Kaldırılması

Çalışanlara ücret dışında sağlanan menfaatlerin kaldırılması konusu, iş hukuku ve vergi hukuku açısından önemli bir konudur. Bu konuda genel bir bilgi vermek gerekirse:

1. İşverenler tarafından çalışanlara sağlanan menfaatler, genellikle ücret olarak kabul edilir ve vergilendirilir. Bu menfaatler, para veya para ile temsil edilebilen değerler olabilir.
2. Ancak, bazı durumlarda, işverenler tarafından sağlanan menfaatler vergiden muaf tutulabilir. Örneğin, işverenlerce çalışanlarına işyerinde veya müştemilatında yemek verilmesi durumunda, bu yemek menfaati tamamen (herhangi bir tutar ile sınırlı olmaksızın) gelir vergisinden muaf olabilir.
3. İşverenlerce, işyerinde veya müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin belirli bir tutarı (örneğin 51 Türk Lirası) istisna kapsamında olabilir.

Haklı Nedenle Yapılan Maaş Değişikliğine İtiraz Edilebilir Mi?

İşverenin, işçinin maaşını haklı bir nedenle düşürme hakkı bulunmaktadır. Ancak ücretin düşürülmesi halinde işçinin hakları vardır. İşçi, ücretinin düşürülmesi durumunda itiraz edebilir ve iş sözleşmesini haklı bir nedenle feshedebilir.

İş Kanunu’na göre, işverenin işçinin ücretini düşürme hakkı, ancak işçinin yazılı onayı ile mümkündür. İşveren, işçinin ücretini tek taraflı olarak düşüremez. İşçi, ücretinin düşürülmesi teklifini kabul etmezse, işverenin iş sözleşmesini feshetme hakkı bulunmaktadır. Ancak ücretin düşürülmesi halinde işçinin haklarından biri olan sözleşmeyi feshetmeyi kullanırsa, kıdem tazminatı talep edebilir.

İşçinin Maaşının Düşürülmesine Karşı Hakları

İşçi İşveren Tarafından Yapılan Ücret Değişikliğini Kabul Etmek Zorunda Mı?

İşçi, işveren tarafından yapılan ücret değişikliğini kabul etmek zorunda değildir. İşçinin bireysel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılmış ücretinin, işveren tarafından tek taraflı karar ile düşürülmesi mümkün değildir.

Kanun ve Yargıtay kararlarına göre ücretin düşürülmesi, iş sözleşmesinde esaslı değişikliktir. Bu nedenle işçinin yazılı onayı zorunludur. Aksi durumda ücretin düşürülmesi halinde işçinin hakları mevcuttur ve kullanabilir.

İşçi Maaşının Düşürülmesine Sessiz Kalırsa Ne Olur?

İşçinin ücretinin düşürülmesi konusunda, işçinin sessiz kalması durumunda bazı önemli noktalar bulunmaktadır:

1. İşçinin ücretinin düşürülmesine sessiz kalması, ücretin düşürülmesi halinde işçinin haklarını kullanamayacağı anlamına gelmez.
2. İşçinin ücretinde indirim yapılan tarih ile işçi ile işveren arasında yapılan ve maaş miktarının yazılı olduğu hizmet sözleşmesinin tarihi arasındaki dönemde işçinin ücretinde yapılan indirime muvafakatının olmadığı kabul edilir.
3. İşçinin açık muvafakati olmadığı halde ücretin düşürülmesine sessiz kalıp çalışmaya devam ettiği gerekçesiyle, ücret farkı talebinin reddine karar verilmesi İş Kanunu’nun 22. maddesine aykırıdır.
4. İşçi, rıza göstermeden işverence tek taraflı olarak yapılacak bir değişiklik çalışma koşullarında esaslı değişiklik olarak değerlendirilecek ve ücretin düşürülmesi halinde işçinin haklarından olan haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanmasına imkan verecektir.

İşçinin Maaşın Düşürülmesine Muvafakati Nasıl Olur?

İşçinin ücretinin düşürülmesi konusunda, işçinin muvafakati aşağıdaki şekilde olabilir:

1. İşçinin ücretinin düşürülmesi için işverenin işçiye bu durumu yazılı olarak bildirmesi gerekir.
2. Yazılı olarak 6 iş günü içerisinde işçinin ücretinin düşürülmesi durumu işçi tarafından onaylayarak kabul etmesi gerekmektedir.
3. İşçinin ücretinin düşürülmesi yapılan tarih ile işçi ile işveren arasında yapılan ve maaş miktarının yazılı olduğu hizmet sözleşmesinin tarihi arasındaki dönemde işçinin ücretinin düşürülmesi muvafakatının olmadığı kabul edilir.
4. İşçi, hem işçilik alacaklarına hem de işe iadesine yönelik talepleri için dava yoluna başvurmadan önce arabuluculuk aşamasını tamamlamalı ve arabuluculuk sürecinin olumsuz sonuçlanması halinde bu taleplerine yönelik davaları açmalıdır.

İşçinin Maaşının Düşürülmesinde Kurallar

İşverenin İşçinin Ücretinin Düşürülmesi Haklı Fesih Sebebi Olur Mu?

İşverenin işçinin ücretini düşürmesi, genellikle işçinin haklı fesih sebebi olarak kabul edilir. İş Kanunu’na göre, işçi, işverenin haksız yere ücretini düşürmesi durumunda iş sözleşmesini haklı sebeple feshedebilir.

Ücretin düşürülmesi, işçinin mali durumunu ve yaşam kalitesini doğrudan etkileyen bir durumdur. Bu nedenle, ücretin düşürülmesi halinde işçinin hakları zedelenmiş kabul edilir. İşçi, ücretindeki düşüş nedeniyle iş sözleşmesini feshederse, kıdem tazminatı ve diğer haklarına başvurma hakkına sahip olabilir.

İşçi Toplu İş Sözleşmesiyle Kabul Edilen Ücret Değişikliğini Kabul Etmek Zorunda Mı?

Toplu iş sözleşmesi, işçi ve işveren arasındaki ücret ve diğer çalışma koşullarını belirleyen bir anlaşmadır. Bu anlaşma, işçinin kabul etmek zorunda olduğu belirli koşulları içerir. Ancak, işçinin toplu iş sözleşmesiyle kabul edilen ücret değişikliğini kabul etmek zorunda olup olmadığı konusu, duruma ve ilgili yasal düzenlemelere bağlıdır.

Genellikle, toplu iş sözleşmesiyle kabul edilen bir ücret değişikliği, işçinin kabul etmek zorunda olduğu bir durumdur. Ancak, bu değişiklik işçinin ücretini düşürüyorsa ve işçi bu durumu kabul etmiyorsa, işçi haklı fesih sebebiyle iş sözleşmesini sonlandırabilir.

Sendika imzaladığı için işçi bireysel olarak reddedemez. Ancak indirimi kabul etmek istemeyen işçi, haklı nedenle fesih hakkını kullanıp kıdem tazminatını talep edebilir.

İşçinin Maaşının Düşürülmesinde Yapılacaklar

İşveren Ücret Değişikliğini Kabul Etmeyen İşçiyi İşten Çıkarabilir Mi?

İşçinin ücretinin düşürülmesini kabul etmemesi halinde işverenin bir işçiyi işten çıkarıp çıkaramayacağı, duruma ve yerel iş hukukuna bağlıdır. Genellikle, işverenin işçinin ücretini tek taraflı olarak düşürme hakkı yoktur. İşçi, ücret değişikliğini kabul etmezse, bu genellikle işçinin iş sözleşmesini haklı bir sebep olmadan feshetme hakkını doğurur.

Ancak, işverenin işçiyi işten çıkarabilmesi için genellikle haklı bir sebep olması gerekir. Ücretin düşürülmesi halinde işçinin haklarını kullanarak bu durumu reddetmesi halinde işçinin işten çıkarılması, genellikle işçinin haklarına aykırı olabilir.

Maaşı Düşürülen İşçinin Hakları Nelerdir?

Ücretinin düşürülmesi halinde işçinin hakları genellikle aşağıdaki gibidir:

1. Fesih Hakkı: İşçinin ücretinin düşürülmesi durumunda işçi iş sözleşmesini haklı sebeple feshedebilir. İşçinin ücretinin düşürülmesi, işçinin işverene karşı tazminat talep etme hakkını da doğurabilir.
2. Dava Açma Hakkı: İşçi, ücretinin haksız yere düşürüldüğünü düşünüyorsa, iş mahkemesinde dava açabilir. Mahkeme, haksız yere işçinin ücretinin düşürülmesini tespit ederse, işverenin işçiye ödeme yapmasına karar verebilir.
3. Sendikal Yardım: İşçi sendika üyesi ise, sendika hukuki yardım sağlayabilir. Sendika, ücretin düşürülmesi halinde işçinin haklarını korumak için işverene karşı gerekli eylemleri alabilir.
4. Şikayet Hakkı: İşçi, ALO 170 hattına veya bölge çalışma müdürlüğüne başvurabilir. İş müfettişi ihlali tespit ederse işverene idari para cezası uygulanmasını sağlayabilir.

Harbiye Hukuk Bürosu İş Uyuşmazlıkları Hizmetlerimiz

Harbiye Hukuk Bürosu, işçi ve işveren arasındaki hukuki sorun ve taleplerin çözümü için iş hukuku alanında uzmanlaşmış bir avukatlık bürosudur. İş sözleşmesinin feshi, işe iade davası, iş kazası, meslek hastalığı, işçi alacakları, mobbing, ayrımcılık, sendikal haklar, toplu iş sözleşmesi, grev ve lokavt gibi konularda danışmanlık, dava takibi, arabuluculuk ve uzlaşma hizmetleri vermektedir.

Ayrıca, işverenler için iş hukuku mevzuatına uygun olarak iş sözleşmesi, iş kuralları, disiplin yönetmeliği, işyeri yönetmeliği, işyeri iç yönergesi, işyeri uygulamaları, işyeri bülteni, işyeri duyuruları, işyeri talimatları, işyeri işlem ve işlemleri gibi belge ve dokümanların hazırlanması ve güncellenmesi hizmetleri de sunmaktadır.

Harbiye Hukuk Bürosu, iş uyuşmazlıkları hizmetleri ile işçi ve işverenlerin haklarını korumak ve çıkarlarını savunmak için profesyonel ve etkin bir hukuki destek sağlamaktadır.

Ücret Farkı Nasıl Hesaplanır?

Onaysız yapılan bir indirimde fark, eski ücretle fiilen ödenen ücret arasındaki tutardır. Hesaplama üç adımda yapılır.

• Eski Ücret: İndirimden önceki brüt ücret tespit edilir.
• Asgari Ücret Artışı: Dönem içindeki asgari ücret zamları eski ücrete orantılı olarak yansıtılır.
• Fark: Güncellenmiş eski ücretten fiilen ödenen tutar çıkarılır, kalan miktar dava veya arabuluculukta talep edilir.

Bilgi: Onay sonrası dönem için fark talep edilemez. Fark yalnızca onaysız geçen süre için hesaplanır.

İşçinin Ücretinin Düşürülmesi İle İlgili Yargıtay Kararları

Ücretin düşürülmesi uyuşmazlıklarında emsal kararlar şu şekildedir:

Ücrette yapılacak indirimin yazılı olarak işçiye bildirilmesi üzerine işçinin bu değişikliği altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmesi durumunda değişiklik geçerli hale gelir. Kabul öncesi dönem için ücret farkı hesaplanmalıdır.^[3]

Ücretin düşürülmesi teklifini kabul etmeyip kendi isteğiyle işten ayrıldığını beyan eden işçinin feshi, mahkemece haklı nedene dayalı fesih sayılmıştır^[4].

Ücretin düşürülmesine muvafakat etmeyen işçinin iş akdini sona erdirmesi, işçi aleyhine değişikliğin kabulünün beklenemeyeceği gerekçesiyle haklı bulunmuştur^[5].

Asgari ücretin üzerinde ödenen bir ücretin işverence tek taraflı olarak asgari ücrete düşürülmesi durumunda, onay öncesi döneme ait ücret farkının hesaplanıp hüküm altına alınması gerektiğine karar verilmiştir^[6].

İşçinin Ücretinin Düşürülmesi İle İlgili Sorular

İşçinin ücretinin düşürülmesi ile ilgili soruları bu başlıkta cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları