İstanbul Sözleşmesi Nedir?
Özet, seçtiğiniz yapay zeka aracında yeni sekmede oluşturulur. Yapay zeka özetleri hatalı veya eksik olabilir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İstanbul Sözleşmesi, kadına yönelik şiddeti ve aile içi şiddeti önlemek, mağdurları korumak ve failleri yargılamak için Avrupa Konseyi’nin hazırladığı uluslararası bir insan hakları sözleşmesidir. Sözleşme 11 Mayıs 2011’de İstanbul’da imzalandı ve 1 Ağustos 2014’te yürürlüğe girdi. Türkiye 2021’de Sözleşme’den çekildi, ancak şiddet mağdurlarını koruyan 6284 sayılı Kanun yürürlüktedir ve bu Kanun hala Sözleşme’yi esas alınacak metinler arasında sayar.
İşte bu noktada hatalı bir işlem yapmamak adına alanında uzman bir avukat ile irtibata geçmek için buraya tıklayabilirsiniz. Harbiye Hukuk Bürosu’nun uzman boşanma avukatlarından danışmanlık hizmeti almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İstanbul Sözleşmesi Nedir ve Ne Zaman İmzalandı?
İstanbul Sözleşmesi, 11 Mayıs 2011’de imzalanan ve kamuoyunda imzalandığı şehrin adıyla anılan Avrupa Konseyi sözleşmesidir. Tam adı Kadınlara Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi’dir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Sözleşme’nin onaylanmasını 24 Kasım 2011 tarihli 6251 sayılı Kanun’la uygun buldu. Kanun 29 Kasım 2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı.[1] Bakanlar Kurulu 10 Şubat 2012 tarihli ve 2012/2816 sayılı kararla Sözleşme’yi onayladı, karar 8 Mart 2012 tarihli mükerrer Resmi Gazete’de yayımlandı.
Anayasa’nın 90. maddesine göre usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin bir andlaşma ile kanunun aynı konuda farklı hüküm içermesi halinde andlaşma hükümleri esas alınır.[2] Sözleşme Türkiye’de bu statüyü 2021’deki çekilmeye kadar taşıdı.
İstanbul Sözleşmesi’nin Amacı ve Dört Temel Yaklaşımı
Sözleşme’nin amacı kadınları her türlü şiddetten korumak, kadına yönelik şiddeti ve aile içi şiddeti önlemek, kovuşturmak ve ortadan kaldırmaktır. Kadınlar ile erkekler arasında gerçek eşitliği güçlendirmek de amaçlar arasında sayılır.[3]
Metin dört başlık etrafında kurulur: önleme, koruma ve destek, kovuşturma ve bütünleşik politikalar. Devletler yalnızca ceza hukuku düzenlemesi yapmakla yetinmez. Bilinçlendirme çalışmaları, sığınma evleri, 7/24 yardım hatları ve veri toplama gibi ceza hukuku dışındaki yükümlülükleri de yerine getirir.
Sözleşme 81 maddeden ve 12 bölümden oluşur. Arama sonuçlarında en çok merak edilen kısım şiddet türlerini düzenleyen maddelerdir.
İstanbul Sözleşmesi Maddeleri: Hangi Şiddet Türleri Suç Sayılır?
Sözleşme, taraf devletlerden belirli davranışları suç haline getirmesini ister. Bu davranışların her biri ayrı bir maddede düzenlenir:
- Psikolojik şiddet: m.33
- Israrlı takip: m.34
- Fiziksel şiddet: m.35
- Cinsel şiddet, tecavüz dahil: m.36
- Zorla evlendirme: m.37
- Kadınların cinsel organının sakat bırakılması: m.38
- Zorla kürtaj ve zorla kısırlaştırma: m.39
- Cinsel taciz: m.40
Sözleşme ayrıca ciddi vakalarda soruşturma ve kovuşturmanın mağdurun şikayetine bağlı kalmamasını ister. Taraf devletler koruma ve önleme amaçlı emirlerin hızlı, mağdura aşırı mali veya idari yük getirmeden alınabilmesini sağlar.
Madde 48 ise uyuşmazlıkların zorunlu olarak arabuluculuk veya uzlaştırma gibi alternatif yollarla çözülmesini yasaklar. Gerekçe, mağdur ile fail arasındaki güç dengesizliğidir.
Sözleşme’ye Göre Kadına Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddet
Sözleşme’nin 3. maddesi kadına yönelik şiddeti bir insan hakları ihlali ve kadınlara yönelik ayrımcılığın bir biçimi olarak tanımlar. Kamusal veya özel alanda meydana gelen, kadınlara fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik zarar veren toplumsal cinsiyete dayalı her eylem bu kapsama girer. Bu eylemlerle tehdit etme, zorlama ve keyfi olarak özgürlükten yoksun bırakma da şiddettir.[4]
Aile içi şiddet ise aile içinde, hanede veya eski ya da şimdiki eşler ve partnerler arasında meydana gelen fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik şiddettir. Failin mağdurla aynı evi paylaşıp paylaşmaması önemli değildir.
Sözleşme’nin korumasından yalnızca kadınlar yararlanmaz. Taraf devletler Sözleşme’yi tüm aile içi şiddet mağdurlarına uygulamaya teşvik edilir.[5] Erkekler ve çocuklar da bu mağdur grubunda yer alabilir.
İstanbul Sözleşmesi’nin LGBT Maddeleri Var mı?
Sözleşme’de LGBT bireylere özgü ayrı bir madde yoktur. Konuyla ilgili tartışma, 4. maddenin üçüncü fıkrasından çıkar. Bu fıkra, Sözleşme hükümlerinin ve özellikle mağdurları koruyan tedbirlerin cinsel yönelim ve toplumsal cinsiyet kimliği dahil hiçbir gerekçeyle ayrımcılık yapılmadan uygulanmasını ister.[6]
Sözleşme “toplumsal cinsiyet” kavramını da tanımlar. Toplumsal cinsiyet, bir toplumun kadınlar ve erkekler için uygun gördüğü, sosyal olarak inşa edilmiş roller, davranışlar, faaliyetler ve özelliklerdir.[7]
İzleme Mekanizması GREVIO Nedir?
GREVIO, Sözleşme’nin taraf devletlerce uygulanmasını izleyen bağımsız uzmanlar grubudur. Taraf devletlerin sunduğu raporları değerlendirir, ülke ziyaretleri yapar ve devletlere tavsiyelerde bulunur.
Çekilmeyle birlikte Türkiye bu izleme sisteminin dışında kaldı. Türkiye’nin Sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği artık GREVIO tarafından denetlenmez.
Türkiye İstanbul Sözleşmesi’nden Nasıl ve Ne Zaman Çekildi?
Türkiye’nin çekilmesi, 19 Mart 2021 tarihli ve 3718 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’yla yapıldı. Karar 20 Mart 2021 tarihli ve 31429 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı. Dayanak, 9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 3. maddesidir.[8]
Sözleşme’nin 80. maddesi her tarafa Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne yapacağı bir bildirimle Sözleşme’yi feshetme hakkı tanır. Türkiye bildirimini 22 Mart 2021’de yaptı. Çekilme, Sözleşme’nin fesih hükmü gereği üç ay sonra, 1 Temmuz 2021’de yürürlüğe girdi.
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 11 Mayıs 2011 | Sözleşme İstanbul’da imzalandı. |
| 24 Kasım 2011 | Türkiye Büyük Millet Meclisi Sözleşme’nin onaylanmasını 6251 sayılı Kanun’la uygun buldu. Kanun 29 Kasım 2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı. |
| 10 Şubat 2012 | Bakanlar Kurulu 2012/2816 sayılı kararla Sözleşme’yi onayladı. Karar 8 Mart 2012 tarihli mükerrer Resmi Gazete’de yayımlandı. |
| 1 Ağustos 2014 | Sözleşme yürürlüğe girdi. |
| 19 Mart 2021 | Türkiye’nin çekilmesi 3718 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’yla yapıldı. Karar 20 Mart 2021 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı. |
| 22 Mart 2021 | Türkiye bildirimini yaptı. |
| 1 Temmuz 2021 | Çekilme, Sözleşme’nin fesih hükmü gereği yürürlüğe girdi. |
Kararın hukuka uygunluğu tartışıldı. Karşı görüş, Meclis’in onayını uygun bulduğu bir sözleşmenin yalnızca Cumhurbaşkanlığı kararnamesine dayanan bir kararla sona erdirilemeyeceğini savundu.
Çekilme Kararına Karşı Danıştay Ne Karar Verdi?
Danıştay 10. Dairesi, 3718 sayılı kararın iptali istemini 28 Nisan 2022 tarihli kararıyla reddetti.[9]
Daire, milletlerarası andlaşmaların sona erdirilmesini Cumhurbaşkanı’nın Anayasa’dan gelen yürütme ve temsil yetkisi içinde gördü. Çekilmenin Meclis’in ayrı bir işlemini gerektirmediği sonucuna vardı.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu da 19 Aralık 2022’de temyiz istemini oyçokluğuyla reddederek Daire kararını onadı. Kurulda bozma yönünde karşı oylar yazıldı.[10]
Çekilme, kadınları koruyan iç hukuk düzenlemelerini ortadan kaldırmadı. Bu düzenlemelerin başında 6284 sayılı Kanun gelir.
Çekilmeden Sonra 6284 Sayılı Kanun Yürürlükte mi?
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun yürürlüktedir. Kanun, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru kişilerin korunmasına ilişkin usul ve esasları düzenler.[11] Kanun’un amaç maddesi hala İstanbul Sözleşmesi’ne atıf yapar.
“Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler, özellikle Kadınlara Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi ve yürürlükteki diğer kanuni düzenlemeler esas alınır.”
Bu cümle 6284 sayılı Kanun’un 1. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde yer alır.[12] Mağdurlar bu Kanun’a dayanarak kolluğa ve aile mahkemesine başvurmaya devam edebilir.
Şiddet Mağduru 6284 Sayılı Kanun’dan Hangi Korumaları Alabilir?
Hakim şiddet uygulayan kişi hakkında önleyici tedbirlere karar verebilir. Bunlar arasında mağdura yönelik tehdit, hakaret ve aşağılama içeren söz ve davranışlarda bulunmama, müşterek konuttan uzaklaştırılma ve konutun korunan kişiye tahsisi, korunan kişiye, konuta, okula ve işyerine yaklaşmama sayılır. Ayrıca korunan kişiyi iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme ve silahları kolluğa teslim etme tedbirleri de verilebilir.[13]
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde bu tedbirlerin bir kısmını kolluk amiri de alabilir. Kolluk amiri evrakı en geç tedbirin alındığı günü izleyen ilk işgünü içinde hakimin onayına sunar, hakim 24 saat içinde onaylamazsa tedbir kendiliğinden kalkar.[14]
Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyorsa hakim talep edilmese de tedbir nafakasına hükmedebilir.[15] Uzaklaştırma kararının nasıl alındığını uzaklaştırma kararı yazımızda anlattık.
Çekilmeden Sonra Ceza Hukukunda Hangi Değişiklikler Yapıldı?
Türk Ceza Kanunu’nda kadına yönelik şiddeti ağırlaştıran değişiklikler yapıldı. 7331 sayılı Kanun kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, kasten öldürme, kasten yaralama ve eziyet suçlarının boşandığı eşe karşı işlenmesini ağırlaştırıcı neden saydı.[16]
7406 sayılı Kanun ise kasten öldürme, kasten yaralama, işkence, eziyet ve tehdit gibi suçların kadına karşı işlenmesini ağırlaştırıcı neden olarak düzenledi. Aynı Kanun 123/A maddesiyle ısrarlı takibi ayrı bir suç haline getirdi.[17]
Israrlı takip suçu için ısrarlı takip suçu ve cezası, eşe karşı şiddetin ceza sonuçları için evlilikte şiddetin cezası ve sonuçları yazılarına bakabilirsiniz.
İstanbul Sözleşmesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Konuyla ilgili en çok sorulan soruları bu başlık altında cevapladık.
Şiddet Mağdurları İçin Hukuki Destek
Şiddet mağdurlarının hakları ve başvuru yolları Sözleşme’den çekilme sonrasında da 6284 sayılı Kanun ve ceza mevzuatı üzerinden korunur. İstanbul boşanma avukatı Harbiye Hukuk Bürosu, şiddet içeren evliliklerde koruma kararı, boşanma ve tazminat süreçlerinde danışmanlık verir. Durumunuza uygun yolu belirlemek için avukata sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Hukuki haberleri bizden takip edin
Harbiye Hukuk'u Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Kaynaklar
- Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E.2022/3304, K.2022/3716, T.19.12.2022 ↩
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.90/5 ↩
- İstanbul Sözleşmesi, m.1 ↩
- İstanbul Sözleşmesi, m.3; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E.2022/3304, K.2022/3716, T.19.12.2022 ↩
- İstanbul Sözleşmesi, m.2 ↩
- İstanbul Sözleşmesi, m.4/3 ↩
- İstanbul Sözleşmesi, m.3(c) ↩
- Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E.2022/3304, K.2022/3716, T.19.12.2022 ↩
- Danıştay 10. Daire, E.2021/2145, K.2022/2511, T.28.04.2022 ↩
- Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E.2022/3304, K.2022/3716, T.19.12.2022 ↩
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, m.1/1 ↩
- 6284 sayılı Kanun, m.1/2-a ↩
- 6284 sayılı Kanun, m.5/1 ↩
- 6284 sayılı Kanun, m.5/2 ↩
- 6284 sayılı Kanun, m.5/4 ↩
- 7331 sayılı Kanun, RG 14.07.2021/31541; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E.2022/3304, K.2022/3716, T.19.12.2022 ↩
- 7406 sayılı Kanun, RG 27.05.2022/31848 ↩