Evliliğin İptali Davası Nedir? Şartları ve Sonuçları

Evliliğin iptali, kanunda sayılan bir geçersizlik sebebi nedeniyle evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Bu dava Türk Medeni Kanunu’nda “evlenmenin butlanı” adıyla düzenlenir. Karar verilene kadar evlilik geçerli sayılır ve geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.^[1]

İptal sebepleri kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır. Nikah kıyıldıktan sonra pişman olmak ya da evliliğin beklentileri karşılamaması iptal sebebi değildir. Bu hallerde ancak boşanma davası açılabilir.

İşte bu noktada hatalı bir işlem yapmamak adına alanında uzman bir boşanma hukuku avukatı ile irtibata geçmek için buraya tıklayabilirsiniz. Harbiye Hukuk Bürosu’nun uzman boşanma avukatlarından danışmanlık hizmeti almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Evliliğin İptali ile Boşanma Arasındaki Fark

Boşanma, hukuken geçerli bir evliliğin kanundaki şartlar gerçekleştiğinde mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Evlenmenin butlanı ise kanunun aradığı geçerlilik koşullarını taşımayan bir evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Hukuk Genel Kurulu bu ayrımı şöyle ifade etmiştir.^[2]

“(…) boşanma; hukuken geçerli olan bir evliliğin kanundaki şartların gerçekleşmesi halinde mahkeme kararı ile sona erdirilmesini ifade etmekte iken, evlenmenin butlanı; kanun tarafından aranan geçerlilik koşullarını taşımayan bir evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesini ifade etmektedir.”

Butlan kavramı, evlenmenin hiç gerçekleşmediği “yokluk” halinden de ayrılır. Evlendirme memuru önünde irade açıklanmaması gibi kurucu unsurların eksik olduğu durumda evlilik yoktur. Şeklen kurulmuş ama geçerlilik şartlarından yoksun evlilik ise butlanla sakat sayılır.

Nikah Kıyıldıktan Sonra Kaç Gün İçinde İptal Edilir?

Kanunda nikahtan sonra 15 gün ya da 24 saat içinde iptal imkanı tanıyan bir kural yoktur. Evliliğin iptali gün sayılarına değil iptal sebebinin türüne bağlıdır.

Mutlak butlan sebeplerinde dava açma süresi sınırlı değildir. Nisbi butlan sebeplerinde ise iptal davası açma hakkı, sebebin öğrenildiği ya da korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak altı ay ve her halde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer.^[3]

Bu iki süre birlikte uygulanır. Örneğin evlilikten dört yıl sonra gizlenen bir hastalığı öğrenen eşin altı ayı vardır. Aynı durumu evlilikten altı yıl sonra öğrenen eş ise beş yıllık süre dolduğu için iptal davası açamaz.

Sebep kanunda sayılanlardan değilse nikahın kısa süre önce kıyılmış olması bir şey değiştirmez. Bu durumda tek yol boşanmadır. Nikahtan sonra evliliği sürdürmek istemeyen eşler için anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma yolları açıktır.

Evliliğin İptali Sebepleri

Mutlak butlan ve nisbi butlan sebeplerinin her ikisi de kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır.^[4] Mutlak butlan kamu düzenini ilgilendiren ağır geçersizlikleri, nisbi butlan ise yalnızca eşlerin iradesine ve menfaatine ilişkin sebepleri kapsar. Butlan kavramının genel çerçevesi butlan nedir yazısında açıklanmıştır.

Mutlak Butlan Sebepleri

Türk Medeni Kanunu’na göre aşağıdaki hallerde evlenme mutlak butlanla batıldır.^[5]

• Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması
• Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olması
• Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması
• Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlığın bulunması

Hısımlık engeli üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri kapsar. Kayın hısımlığı doğuran evlilik sona ermiş olsa bile eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında, ayrıca evlat edinen ile evlatlık arasında da evlenme yasaktır.^[6]

Çok eşlilik halinde bir istisna vardır. Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliyse bu evlenmenin butlanına karar verilemez.^[7]

Mutlak Butlan Davasını Kimler Açabilir?

Mutlak butlan davasını Cumhuriyet savcısı re’sen açar, ilgisi olan herkes de açabilir.^[8] Sona ermiş bir evliliğin butlanını savcı re’sen dava edemez ama her ilgili butlanın karar altına alınmasını isteyebilir. Ayırt etme gücünü sonradan kazanan ya da akıl hastalığı iyileşen eş varsa davayı yalnız o eş açabilir.^[9]

Mutlak butlan davası her zaman açılabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanma kararı yargılamanın iadesiyle ortadan kalktığı için davalının ikinci evlenme tarihinde davacıyla evli sayıldığı bir olayda, zamanaşımı nedeniyle verilen red kararını bozmuş ve şunları belirtmiştir.^[10]

“Mutlak butlan ile sakat olan bir evlilik, kural olarak, kamu düzenini zedelediğinden, nisbi butlan hallerinden (TMK.md.152,153/2) farklı olarak, bu evliliğin iptalini istemek her zaman mümkündür.”

Nisbi Butlan Sebepleri

Nisbi butlan sebepleri eşlerin iradesinin sakatlanması halleridir. Kanun bunları şu şekilde sayar.

• Evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olma (TMK m.148)
• Yanılma (TMK m.149)
• Aldatma (TMK m.150)
• Korkutma (TMK m.151)
• Küçüğün veya kısıtlının yasal temsilcisinin izni olmadan evlenmesi (TMK m.153)

Yanılma

Yanılma iki şekilde gerçekleşir. Eş evlenmeyi hiç istemediği ya da evlendiği kişiyle evlenmeyi düşünmediği halde yanılarak razı olmuşsa iptal isteyebilir. Eşinde bulunmaması onunla birlikte yaşamayı kendisi için çekilmez bir duruma sokacak derecede önemli bir nitelikte yanılarak evlenen eş de aynı hakka sahiptir.^[11]

Davacının yanılarak değil karşı tarafı tanıyarak ve özgür iradesiyle evlendiğinin tespit edildiği bir davada Yargıtay 2. Hukuk Dairesi iptal kararını bozmuştur.^[12]

Aldatma

Aldatma yalnızca iki halde iptal sebebidir. Birincisi eşin namus ve onuru hakkında doğrudan onun tarafından ya da onun bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak evlenmeye razı edilmektir.

İkincisi davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın kendisinden gizlenmesidir.^[13] Hukuk Genel Kurulu bu sınırı şöyle vurgulamıştır.^[14]

“Açıklanan bu iki durum dışında “aldatma eylemi” sübjektif açıdan ne kadar önemli olursa olsun, iptal sebebi olması mümkün değildir.”

Aynı kararda hastalığın gizlenmesi iddiasında, hastalığın ağır tehlike oluşturup oluşturmadığının ve tedavi edilip edilemeyeceğinin tam teşekküllü bir devlet ya da üniversite hastanesinin heyet raporuyla belirlenmesi gerektiği kabul edilmiştir. Tek bir hastane raporuyla yetinilerek verilen ret kararı bozulmuştur.

Korkutma

Kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı ya da namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilen eş evlenmenin iptalini dava edebilir.^[15] Korkutma iddiası ispatlanmalıdır.

Kadının korkutularak evlenmeye razı edildiği iddiası ispatlanamamış, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de iptal talebinin reddini onamıştır.^[16]

Küçüklerin Evliliği

Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. Hakim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir.^[17]

Küçük ya da kısıtlı yasal temsilcisinin izni olmadan evlenirse iptal davasını izni alınmayan yasal temsilci açabilir. Evlenen kişi sonradan on sekiz yaşını doldurur ya da kadın gebe kalırsa evlenmenin iptaline karar verilemez.^[18]

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, on yedi yaşını doldurmuş davacının yasal temsilci izni olmadan evlendiği bir olayda iptal hakkının yalnızca izni gereken yasal temsilciye ait olduğunu belirtmiş ve davacının davasını reddeden kararı onamıştır.^[19] On altı yaşını dahi doldurmamış kişinin yaptığı evlenme ise aynı Daire tarafından butlanla değil yokluk ile sakat sayılmıştır.^[20]

Evlilik izni ile ilgili işçi hakları ise evlilik izni yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Evliliğin İptalinin Sonuçları

Batıl bir evlilik ancak hakimin kararıyla sona erer. Mutlak butlan halinde bile evlenme, hakimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.^[21]

Hukuk Genel Kurulu hakimin kararının ileriye etkili olduğunu belirtmiştir. İptal kararı kesinleştiğinde evlilik sona erer ancak geçmiş dönem sonuçları ortadan kalkmaz.

Çocuklar Bakımından

Mahkemece butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır. Çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.^[22]

Bu nedenle velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası boşanmadaki esaslara göre belirlenir. Ayrıntılar boşanma davasında çocuğun velayeti kime verilir yazısında anlatılmıştır.

Eşler Bakımından

Evlenmenin butlanına karar verilirse evlenirken iyiniyetli bulunan eş, bu evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur. Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.^[23] Mal paylaşımının işleyişi boşanmada mal paylaşımı yazısında, soyadı konusu boşanmadan sonra soyadı değişikliği yazısında anlatılmıştır.

Davacı eş dava devam ederken ölürse evlilik ölümle sona erer. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi böyle bir dosyada evliliğin mutlak butlanla iptali talebinin konusuz kaldığını ve bu talep hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir.^[24]

Butlanı dava etme hakkı mirasçılara geçmez, ancak mirasçılar açılmış davayı sürdürebilir. Dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz.^[25]

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Evlenmenin butlanı davasına aile mahkemesi bakar. Medeni Kanun’un ikinci kitabından doğan aile hukuku davaları aile mahkemelerinin görevi içindedir.^[26]

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, Cumhuriyet savcısının açtığı mutlak butlan davasında aile mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir.^[27] Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Butlan davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.^[28] Bu nedenle eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir.^[29]

İptal Davasıyla Birlikte Boşanma Talebi

Davacı evliliğin iptalini asıl talep, boşanmayı ise iptal kabul edilmezse karar verilmesi istenen talep olarak aynı dilekçede isteyebilir. Hukuk Genel Kurulu bu usulü şöyle açıklar.^[30]

“(…) davacının açtığı davada öncelikle evlenmenin butlanını, olmadığı takdirde ise kademeli olarak boşanma isteminde bulunması mümkündür. Ancak böyle bir durumda mahkemece öncelikli olarak evlenmenin butlanı isteminin incelenip, butlan isteminin reddi hâlinde boşanma istemi incelenebilir hale gelecektir.”

Mahkeme iptal talebini reddederse boşanma talebi hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar vermek zorundadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, iptal talebini reddedip terditli boşanma talebi hakkında hüküm kurmayan bir bölge adliye mahkemesi kararını bu nedenle bozmuştur.^[31]

Mutlak butlan sebebiyle açılan iptal davası ayrıca açılmış bir boşanma davası bakımından bekletici sorun oluşturur.^[32] Boşanma sebeplerinin neler olduğu evlilik birliğinin temelinden sarsılması yazısında ele alınmıştır.

Evliliğin İptali Davası Nasıl Açılır?

Dava, yetkili aile mahkemesine verilen dilekçeyle açılır. Dilekçede iptal sebebi hangi madde kapsamında olduğu belirtilerek somut olgularla anlatılır ve deliller gösterilir. Nüfus kayıt örneği ve evlenme belgesi, sebebe göre sağlık kurulu raporu, önceki evliliğe ilişkin kayıtlar, yazışmalar ve tanık listesi dilekçeye eklenir.

İptal sebebinin ispat yükü davacıdadır. Sebep kanunda sayılanlardan değilse iptal talebi reddedilir. Sürecin hak kaybı olmadan yürütülmesi için dava öncesinde sürelerin ve sebebin hukuki niteliğinin bir avukatla değerlendirilmesi gerekir.

Evliliğin İptali Davası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Evliliğin iptali ile ilgili en çok sorulan soruları bu başlık altında cevapladık.

Aile Hukuku ve Boşanma Davası Avukatımıza Ulaşın

İstanbul boşanma avukatı Harbiye Hukuk Bürosu, deneyimli aile hukuku kadrosu ve çözüm odaklı yaklaşımıyla evlilik ve boşanma süreçlerinde sizlere danışmanlık vermeye hazırdır. Evliliğinizin iptali için sebep bulunup bulunmadığını değerlendirmek amacıyla avukata sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları