İşçinin Yol ve Yemek Ücretinin Kaldırılması

İşverenin düzenli ödediği yol ve yemek ücretinin kaldırılması, çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılır ve işçinin yazılı onayı olmadan hüküm doğurmaz. Bu kural, elden ya da banka yoluyla ödenen yol ve yemek ücreti için de karta yüklenen yemek yardımı için de aynıdır. Yargıtay, ücretin eki niteliğindeki bu yardımların bildirim yapılmadan kesilmesini 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesine aykırı bulmuş ve işçiye kesilen tutarları talep hakkı tanımıştır.

Aşağıda yol ve yemek ücretinin hangi halde kazanılmış hakka dönüştüğü, ödemenin biçimini değiştirmekle onu kesmek arasındaki fark, yemek kartı bakiyesine yapılan müdahaleler, çalışılmayan günlerde kesinti yapılıp yapılamayacağı ve geriye dönük alacak talebinin sınırları ele alınıyor.

Yol ve Yemek Ücretinin Kazanılmış Hak Niteliği

İş Kanunu, işverene ulaşım gideri karşılama ya da yemek ücreti ödeme zorunluluğu getirmez. Yol ve yemek ücreti sözleşmeden, personel yönetmeliğinden ya da işyeri uygulamasından doğar.

Bir yardımın işyeri uygulaması sayılması için düzenli ve tekrarlanan biçimde yapılması yeterlidir. Aylarca kesintisiz yatan yol parası ya da her ay karta geçen yemek ücreti, artık işverenin ikramı değil ücretin eki niteliğinde bir alacaktır.

Ücretin eki haline gelen bu ödemeler, kıdem tazminatına esas ücret ve ekleri hesabına da girer. Yardımın kesilmesi bu nedenle yalnızca aylık geliri değil, ileride doğacak tazminatın tutarını da etkiler.

Yol ve Yemek Ücreti Kesintisi Esaslı Değişiklik Sayılır mı?

Düzenli ödenen yol yardımının tek taraflı kesilmesi, çalışma koşullarında esaslı değişikliktir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işverenin ücretin eki niteliğindeki yol yardımını bildirim yapmadan kaldırdığı bir dosyada bu sonuca varmıştır.

Yol yardımının kaldırılması 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik olup, değişiklik işçiye yazılı olarak bildirilmek ve işçinin kabulü suretiyle yapılabilir. Bu şekilde yapılmayan ve işçi tarafından yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.

Yargıtay 9. HD, E.2011/28228 K.2013/24165, 26.09.2013

Yemek yardımı bakımından ayrı bir ölçüt aranmaz. Yol ve yemek ücreti aynı hukuki kategoriye, ücretin eki kavramına girdiği için ikisine de İş Kanunu’nun 22. maddesindeki usul uygulanır.

Aynı sonuç yardımın tamamen kesilmesinde olduğu gibi miktarının düşürülmesinde de geçerlidir. Yüz liralık yol yardımını kırk liraya indirmek ya da günlük yemek ücretini yarıya çekmek, onu bütünüyle kaldırmaktan hukuken farklı değildir.

Ödemenin Biçimini Değiştirmek ile Kaldırmak Arasındaki Fark

İşveren yol yardımının biçimini değiştirebilir, varlığını ortadan kaldıramaz. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, nakit yol ücretinin kaldırılıp yerine otobüs bileti verilmesini işverenin yönetim hakkı içinde saymış ve esaslı değişiklik kabul etmemiştir (22. HD, E.2017/11608 K.2018/8700, 16.04.2018).

Aynı kararda sınır da çizilmiştir. Sosyal yardımın niteliği değiştirilmeden miktarının düşürülmesi ya da ödenmemesi esaslı değişiklik sayılmış, onay vermeyen işçiye talep hakkı tanınmıştır.

Ölçüt nettir: işçinin eline geçen ekonomik değer korunuyorsa yönetim hakkı, azalıyorsa esaslı değişiklik söz konusudur. Aylık ulaşım gideri dört bin lira olan bir işçiye bin lira yol ücreti ödemek, bu ölçütü karşılamaz.

Yemek tarafında da aynı ölçüt işler. Nakit yemek parasının kaldırılıp yerine işyerinde öğün verilmesi ya da yemek kartı çıkarılması kural olarak biçim değişikliğidir, işçinin eline geçen günlük öğün karşılığı azalıyorsa yol ve yemek ücreti bakımından esaslı değişiklik doğar.

Yol yardımının kaldırılıp yerine servis konulması da bu kapsamdadır. Servisin sonradan kaldırılması halinde işleyecek kurallar için servisin kaldırılması durumunda işçinin hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Yemek Kartı Bakiyesine Yapılan Müdahaleler

Yemek yardımı karta yüklenerek veriliyorsa uyuşmazlık da kartın kendisine kayar. Karta yüklenen tutarın azaltılması, nakit ödenen yol ve yemek ücreti kesintisiyle aynı sonucu doğurur.

Kartın kullanım alanının daraltılması ayrı değerlendirilir. İşverenin kartı yalnızca yemek harcamalarına açık tutması hakkın amacına uygun bir sınırlamadır ve tek başına esaslı değişiklik oluşturmaz.

Kullanılmayan bakiyenin ay sonunda silinmesi uygulamada sık görülür ve tartışmalıdır. Yemek ücreti ücretin eki niteliğinde bir alacaksa, hak edilmiş tutarın işçiye kullandırılmadan geri alınması savunulabilir değildir.

Çalışılmayan Günlerde Kesinti Yapılabilir mi?

Burada belirleyici olan, ödemenin neye bağlandığıdır. Fiilen çalışılan güne göre hesaplanan yol ve yemek ücreti, çalışılmayan günler için istenemez.

Yıllık izin, hafta tatili ve raporlu günler bu nedenle kural olarak kapsam dışındadır. İşçi o gün işe gitmediğinden ulaşım gideri de yemek ihtiyacı da doğmamıştır.

Kural mutlak değildir. Sözleşmede veya işyeri uygulamasında ödemenin aylık sabit tutar olarak, devamsızlığa bakılmaksızın yapılması benimsenmişse işveren tek taraflı kesinti yapamaz.

Ayrım pratikte tek soruyla çözülür: tutar puantaja göre mi değişiyor, yoksa her ay aynı mı yatıyor? İkincisinde kesinti esaslı değişiklik sayılır.

İşverenin Uyması Gereken Yazılı Bildirim Usulü

İş Kanunu’nun 22. maddesi, yol ve yemek ücreti gibi ücret eklerinde değişiklik yapacak işverene üç aşamalı bir usul çizer. Değişiklik önce yazılı bildirilir, işçiye kabul için altı işgünü tanınır, bu sürede yazılı kabul gelmezse değişiklik geçersiz kalır.

Sözlü duyuru, toplantıda söylenen söz veya panoya asılan ilan bu şartı karşılamaz. İşçinin bordroyu imzalaması da tek başına kabul anlamına gelmez.

İşçi öneriyi reddederse işveren iki yol arasında seçim yapar: değişiklikten vazgeçmek ya da geçerli nedeni yazılı açıklayıp bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshetmek. Bu ikinci yolda fesih riski işverene aittir ve şartları varsa işçi işe iade davası açabilir.

Yol ve Yemek Ücreti Kesilen İşçinin Seçenekleri

Yol ve yemek ücreti kesilen işçinin önünde birbirini dışlamayan üç seçenek bulunur. Hangisinin tercih edileceği, işçinin işte kalmak isteyip istemediğine göre değişir.

• Çalışmayı sürdürüp alacağı talep etmek: Değişiklik bağlayıcı olmadığı için işçi çalışmaya devam eder ve ödenmeyen yol ve yemek ücreti farkını dava yoluyla ister.
• Haklı nedenle fesih: Çalışma şartlarının uygulanmaması İş Kanunu’nun 24/II-f bendinde haklı fesih sebebi sayılmıştır. Bu yolu seçen işçi kıdem tazminatına hak kazanır, ihbar tazminatı isteyemez.
• İşverenin feshini beklemek: Değişikliği kabul etmeyen işçinin sözleşmesi işverence feshedilirse işçi hem kıdem hem ihbar tazminatı talep edebilir.

İkinci ve üçüncü seçenek arasındaki fark çoğu zaman fark edilmez. Aynı uyuşmazlıkta istifa eden işçi ihbar tazminatını kaybederken, feshi işverene bırakan işçi bu kalemi de alır.

Sessiz Kalan İşçi Hakkını Kaybeder mi?

Cevap talebin türüne göre değişir ve bu ayrım uygulamada sık karıştırılır.

Ödenmeyen yol ve yemek ücreti geriye dönük istenirken sessizlik aleyhe yorumlanmaz. Yargıtay, işçinin uzun süre ses çıkarmamasının zımnen kabul sayılamayacağını belirtmiştir.

Haklı fesih hakkı ise böyle değildir. Yeni koşulda uzun süre çalışmaya devam edip sonradan aynı gerekçeyle istifa eden işçi bakımından Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, nakilden bir ila bir buçuk yıl sonra ileri sürülen esaslı değişiklik iddiasını iyiniyet kurallarına aykırı bulmuş ve kıdem tazminatı talebini reddetmiştir (22. HD, E.2017/16312 K.2018/23574, 05.11.2018). Fesih hakkı kullanılacaksa makul sürede kullanılmalıdır.

Geriye Dönük Alacak Talebi ve Zamanaşımı

Kesilen yol ve yemek ücreti geçmişe dönük istenirken zamanaşımı beş yıldır. Süre her ödemenin muaccel olduğu tarihten ayrı ayrı işlemeye başlar.

İspat yükü işçidedir. Banka kayıtları, bordrolar ve tanık beyanları bu noktada belirleyici olur.

Yardımın bordroda ayrı kalem olarak görünmediği işyerlerinde ispat zorlaşır. Böyle dosyalarda ödemenin düzenliliğini gösteren banka dekontları çoğu zaman tek başına yeterli olmaktadır.

Nakit ödeme yerine işyerinde öğün veriliyorsa ve bu öğün kaldırıldıysa işyerinde verilen yemeğin kaldırılması yazımızı, sürecin genel çerçevesi için çalışma koşullarında esaslı değişiklik ve haklı fesih yazımızı inceleyebilirsiniz.

Yol ve Yemek Ücretinin Kaldırılması Hakkında Sorular

Yol ve yemek ücreti kesintisiyle ilgili en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlanmıştır.

admin

Tüm yazıları