Eşimin İlk Evlilikten Olan Çocuğun Miras Hakkı

Eşinizin ilk evliliğinden olan çocuk, eşinizin yasal mirasçısıdır, sizin değil. Eşiniz öldüğünde bu çocuk sizden olan çocuklarla eşit pay alır, size ise sağ kalan eş olarak terekenin 1/4’ü düşer. Siz öldüğünüzde üvey çocuk, evlat edinme ya da vasiyetname yoksa mirasınızdan pay alamaz.

Payları iki kural belirler. Birincisi soybağı, ikincisi ölüm anındaki resmi evliliktir. Miras paylaşılmadan önce ise eşler arasındaki mal rejimi tasfiye edilir.

Eşimin İlk Evlilikten Olan Çocuğun Miras Hakkı Var Mı?

Türk Medeni Kanunu‘nda mirasçılık, aile sırasına göre değil soybağına göre belirlenir.^[1] “Birinci evlilik çocuğu” ya da “ikinci evlilik çocuğu” gibi bir ayrım yasal miras payını etkilemez. Miras bırakanın altsoyuna dahil olan her çocuk, hangi evlilikten doğduğundan bağımsız olarak aynı sırada mirasçı sayılır.

Boşanma bu tabloyu değiştirmez. Miras bırakan boşanmış ve başkasıyla evlenmişse, birinci evlilikten olan çocukların miras hakkı devam eder.

Eski eşin yasal mirasçılığı ise boşanmayla birlikte sona erer. Miras bırakan ölüm anında evliyse, mirastan pay alan eş yalnızca o andaki resmi eştir.

Evlilik dışında doğan çocuk için de sonuç farklı değildir. Babayla soybağı tanıma veya hakim hükmüyle kurulmuşsa, çocuk babasına evlilik içinde doğmuş kardeşleriyle eşit mirasçı olur (TMK m.498).

Eşinizin Önceki Çocuğunun Mirasçılık Durumu

Eşinizin ilk evliliğinden olan çocuk, eşinizin yasal mirasçısıdır, sizin değil. Sizinle bu çocuk arasında soybağı kurulmadıysa, terekeniz üzerinde yasal bir hak iddia edemez.

Siz hayatınızı kaybettiğinizde kendi altsoyunuz ve eşiniz mirasçı olur. Evlilik tek başına üvey çocukla aranızda soybağı oluşturmaz. Üvey ebeveyn ile üvey çocuk arasında mirasçılık ancak evlat edinme ya da vasiyetname ile doğabilir.

Aynı kural tersine de işler. Üvey çocuğunuz öldüğünde siz onun mirasçısı olmazsınız. Altsoyu yoksa mirası, varsa eşiyle birlikte kendi ana ve babasına geçer (TMK m.496).

Eşinizin ilk evlilikten olan çocuğu, sizin malvarlığınızdan doğrudan miras alamaz. Bu çocuğun hakkı yalnızca kendi anne veya babasının (eşinizin) terekesi üzerindedir.

İlk Eşten Üvey Çocuğun Miras Hakkı

Eşiniz Öldüğünde Çocukların ve Eşin Miras Payı

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 499. maddesi, sağ kalan eşin miras payını düzenler.^[2] Miras bırakan çocuk bırakmışsa paylar şöyledir.

• Sağ kalan eş: terekenin 1/4
• Çocuklar toplamda: terekenin 3/4

3/4’lük kısım çocuk sayısına eşit bölünür. İlk evlilikten gelen çocuk ile mevcut evlilikten gelen çocuk aynı sırada yer alır. Eşinizin biri önceki evlilikten, biri sizden olmak üzere iki çocuğu varsa, her biri terekenin 3/8‘ini alır.

Paylar hesaplanmadan önce mal rejimi tasfiye edilir. Eşler sözleşme yapmamışsa yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Türk Medeni Kanunu’nun 236. maddesine göre her eş veya mirasçıları, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir ve karşılıklı alacaklar takas edilir.^[3]

Artık değer, evlilik süresince karşılığı verilerek edinilen malların borçlar düşüldükten sonra kalan tutarıdır. Evlilikten önce sahip olunan mallar ile miras veya bağış yoluyla gelenler kişisel maldır ve bu hesaba girmez. 1 Ocak 2002’den önce evlenen eşlerde, bu tarihe kadar edinilen mallar için kural olarak eski mal ayrılığı rejimi uygulanır.

İlk evlilikten olan çocuk da ölen ebeveyninin mirasçısı olarak bu hesaptan yararlanır. Sağ kalan üvey ebeveynin evlilik içinde biriktirdiği mallar da tasfiyeye girer. Ölen eşin artık değeri daha düşükse, aradaki farkın yarısı terekeye alacak olarak eklenir.

Eşin miras payı ile yasal mirasçılar ve miras payları konularında daha ayrıntılı bilgiye yazılarımızdan ulaşabilirsiniz.

Sağ Kalan Eş Aile Konutunda Oturmaya Devam Edebilir Mi?

Üvey çocukla sağ kalan eş arasındaki anlaşmazlık çoğu zaman birlikte oturulan ev üzerinden çıkar. Türk Medeni Kanunu’nun 652. maddesine göre sağ kalan eş, terekedeki aile konutu ve ev eşyası üzerinde miras payına mahsuben kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Haklı sebep varsa mahkeme mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı da tanıyabilir.

Mal rejimi tasfiyesinde de benzer bir imkan vardır. Sağ kalan eş, katılma alacağına mahsuben konut üzerinde intifa veya oturma hakkı isteyebilir, alacağı yetmezse aradaki farkı bedel olarak öder (TMK m.240). Koşullar için aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi yazımıza bakabilirsiniz.

İkinci Evlilikte Eşlerden Biri Ölürse Miras Kime Kalır? Rakamlı Örnek

Sizin bir, eşinizin önceki evliliğinden dört çocuğu olsun. Ortak çocuğunuz yok ve mal rejimi sözleşmesi yapmadınız. Paylaşımın sonucu, kimin önce öldüğüne göre tamamen değişir.

Örnekte sizin evlenmeden önce aldığınız 2.000.000 TL değerinde bir eviniz ve evlilikte biriktirdiğiniz 800.000 TL’niz var. Eşinizin evlilikten önceki 1.000.000 TL’lik dairesi ve evlilikte biriktirdiği 400.000 TL’si var. Hiçbirinizin borcu yok.

Önce Siz Ölürseniz

Mal rejimi tasfiyesinde eşiniz, sizin 800.000 TL artık değerinizin yarısını, yani 400.000 TL’yi ister. Sizin mirasçılarınız da eşinizin 400.000 TL artık değerinin yarısı olan 200.000 TL’ye hak kazanır. Takas sonrası eşinizin net alacağı 200.000 TL’dir.

Bu alacak düşülünce tereke 2.000.000 + 800.000 − 200.000 = 2.600.000 TL olur. Eşiniz 1/4 ile 650.000 TL, çocuğunuz 3/4 ile 1.950.000 TL alır (TMK m.495 ve m.499). Eşinizin dört çocuğu sizin mirasınızdan hiçbir pay almaz.

Eşinizin eline mal rejimi alacağıyla birlikte toplam 850.000 TL geçer. Eşiniz daha sonra öldüğünde bu tutar onun mirasçılarına, yani dört çocuğuna kalır.

Önce Eşiniz Ölürse

Hesap bu kez tersine döner. Siz eşinizin artık değerinin yarısı olan 200.000 TL’ye, eşinizin mirasçıları ise sizin artık değerinizin yarısı olan 400.000 TL’ye hak kazanır. Takas sonrası siz terekeye 200.000 TL borçlu çıkarsınız.

Tereke 1.000.000 + 400.000 + 200.000 = 1.600.000 TL olur. Size 1/4 ile 400.000 TL düşer, eşinizin dört çocuğu kalan 1.200.000 TL’yi eşit bölüşür ve her biri 300.000 TL alır. Sizin çocuğunuz eşinizin mirasından pay almaz.

Vasiyetle Paylar Ne Kadar Değiştirilebilir?

Paylar vasiyetname ile değiştirilebilir, fakat saklı paylara dokunulamaz. Altsoyun saklı payı yasal payının yarısı, altsoyla birlikte mirasçı olan eşin saklı payı ise yasal payının tamamıdır (TMK m.506).

İlk örnekte çocuğunuzun saklı payı 3/8, eşinizin saklı payı 1/4’tür. Geriye kalan 3/8’lik kısım, yani 975.000 TL üzerinde serbestçe tasarruf edebilirsiniz. Bu kısmı vasiyetname ile eşinizin çocuklarına da bırakabilirsiniz.

Mal rejimi alacağı mirastan önce gelir ve vasiyetle azaltılamaz. Eşler artık değere katılma oranını ancak mal rejimi sözleşmesiyle değiştirebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 237. maddesi, böyle bir sözleşmenin eşlerin ortak olmayan çocuklarının saklı paylarını zedeleyemeyeceğini açıkça düzenler.

Eşler, resmi vasiyetname şeklinde yapılan bir mirastan feragat sözleşmesi ile birbirine mirasçı olmamayı da kararlaştırabilir (TMK m.528 ve m.545).

Annenin ya da Babanın İlk Evlilikten Olan Çocuğu

“Annem öldü, babam evlendi, miras ne olur?” sorusunun cevabı annenizin ölüm tarihine bağlıdır. Annenizin mirası, öldüğü an kimler mirasçıysa onlara geçer. Babanızın sonradan evlenmesi, sizin annenizden aldığınız payı değiştirmez.

Anneniz öldüğünde babanızla evliyse, annenizin terekesinin 1/4‘ü babanıza, 3/4‘ü siz ve kardeşlerinize kalır. Annenizin önceki evliliğinden çocuğu varsa o da bu 3/4’ten eşit pay alır.

Dikkat edilmesi gereken nokta babanızın payıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 640. maddesi uyarınca mirasçılar, paylaşmaya kadar terekeye elbirliğiyle sahiptir. Miras paylaşılmadıysa babanızın 1/4 payı da annenizden kalan malların üzerinde bu ortaklık içinde durur.

Annenizden kalan evin 1/4’ü babanıza düşmüş olsun. Babanız yeniden evlendikten sonra ölürse yeni eşi bu 1/4’ün dörtte birini, yani evin 1/16’sını alır. Babanızın iki evlilikten olan tüm çocukları ise kalan 3/16’yı eşit paylaşır.

Kadının ilk evlilikten olan çocuğunun miras hakkı için de kural aynıdır. Anne vefat ettiğinde onun tüm çocukları aynı sırada mirasçıdır. İkinci eşten ortak çocuk olsa da olmasa da, ilk evlilikten olan çocuğun payı değişmez.

Eşimin İlk Evlilikten Olan Çocuğun Miras Hakkı

Babam İkinci Eşine Ev Almış, Miras Durumu Ne Olur?

Cevap, evin kimin parasıyla alındığına ve tapuya nasıl geçtiğine bağlıdır. Her ihtimalde açılacak dava da farklıdır.

Ev babanızın adına mı kayıtlı? O zaman ev terekeye girer. Evlilik içinde alındıysa önce mal rejimi tasfiyesi yapılır, kalan değeri ikinci eş 1/4, iki evlilikten olan çocuklar 3/4 oranında paylaşır.

Babanız kendi evini eşine satış gibi göstererek mi devretti? Bu durum muris muvazaasıdır. Gerçekte bağış olan bir işlem tapuda satış diye gösterilmişse, saklı payı olsun olmasın her mirasçı tapu iptali ve tescil davası açabilir.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, ilk eşten olan çocuğun ikinci eşe karşı açtığı bir davada 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararını şöyle açıklamıştır.

Muris muvazaasında 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında açıklandığı üzere görünürdeki sözleşme tarafların gerçek iradelerine uymadığından, gizli bağış sözleşmesi de TMK’nın 706 ncı, Türk Borçlar Kanunu’nun 237 nci (Borçlar Kanunun 213.) ve Tapu Kanunu’nun 26 ncı maddelerinde öngörülen şekil koşullarından yoksun bulunduğundan, saklı pay sahibi olsun veya olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar dava açarak resmi sözleşmenin muvazaa nedeni ile geçersizliğinin tespitini ve buna dayanılarak oluşturulan tapu kaydının iptalini isteyebilirler.
(Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 06.12.2022 tarihli, 2022/6272 E., 2022/7922 K.)

Aynı davada babanın ikinci eşine bağışladığı taşınmaz ile parasını ödeyip ikinci eşi adına aldırdığı daireler için bu içtihadın uygulanmayacağı kabul edilmiştir. Tenkis şartları da ispatlanamadığından davanın reddi onanmıştır.

Babanız evi kendi parasıyla doğrudan eşi adına mı satın aldı? Tapu hiç babanız adına kayıtlı olmadığından muris muvazaası uygulanmaz. Bu durumda başvurulacak yol tenkis davasıdır.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 09.05.2011 tarihli, 2011/4455 E., 2011/5601 K. sayılı kararında, taşınmazların mirasbırakan tarafından ikinci eşe doğrudan temlik edilmediğini saptayarak tapu iptali isteminin reddini doğru bulmuştur. Tenkis talebinin ise eksik araştırmayla reddedildiği gerekçesiyle hükmü bozmuştur.

Babanız evi tapuda açıkça bağışladıysa ne olur? Gizlenen bir işlem olmadığından muvazaa da yoktur. Saklı payınız zedelenmişse tenkis davası açılabilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 565. maddesine göre mirasbırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı bağışlamalar ile saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık kazandırmalar tenkise tabidir.^[4]

Uyarı: Tenkis davası, saklı payın zedelendiğini öğrendiğiniz tarihten başlayarak bir yıl ve her halde mirasın açılmasından başlayarak on yıl içinde açılmazsa dava hakkı düşer.

Ev ikinci eşin kendi geliriyle mi alındı? Bu durumda ev ikinci eşin edinilmiş malıdır ve mirasa girmez. Babanızın mirasçıları ise mal rejimi tasfiyesinde bu evin de dahil olduğu artık değerin yarısını isteyebilir.

Dava türleri ve ispat için mirastan mal kaçırma ve muris muvazaası ile tenkis davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Üvey Ebeveynden Miras Almanın Yolları

Üvey çocuğun üvey ebeveynden doğrudan miras alabilmesi iki yolla mümkündür.

Evlat edinme: Mahkeme kararıyla gerçekleşen evlat edinme, üvey çocuğa öz çocukla eşit yasal miras hakkı kazandırır. Türk Medeni Kanunu’nun 500. maddesine göre evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder.^[5] Sözlü beyan ya da fiili birliktelik bu statüyü kazandırmaz.

Eşinizin çocuğunu evlat edinmek için en az iki yıldır evli olmanız ya da 30 yaşını doldurmuş olmanız gerekir (TMK m.306). Çocuk ergin ise kural olarak en az beş yıllık bakım veya birlikte yaşama şartı ve sizin altsoyunuzun açık muvafakati aranır (TMK m.313). Ayrıntılar evlat edinme ve şartları yazımızda yer alıyor.

Vasiyetname: Üvey ebeveyn, diğer mirasçıların saklı payını ihlal etmemek şartıyla vasiyetname veya miras sözleşmesiyle üvey çocuğa belirli mal bırakabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesine göre miras bırakanın öz çocukları varsa, onların saklı payı yasal paylarının yarısıdır ve bu kısma dokunulamaz.^[6] Vasiyetname bu sınırı aşarsa saklı pay sahibi mirasçılar tenkis davası açabilir.

Dolaylı Miras: Eş Üzerinden Geçen Malvarlığı

Üvey çocuk, üvey ebeveyninin malvarlığına dolaylı yoldan ulaşabilir. Buna teknik olarak “üvey ebeveynden miras” denmez, iki ayrı ölümle oluşan bir zincirdir.

Siz öldüğünüzde terekenizin 1/4’ü eşinize geçer. Eşiniz daha sonra öldüğünde, sizden gelen mallar da dahil tüm malvarlığı kendi mirasçılarına, yani önceki evliliğinden olan çocuklarına kalır. Üvey çocuk sizin mallarınızı böylece öz ebeveyninden miras olarak alır.

Ters yön de geçerlidir. Eşiniz önce ölürse onun terekesinden size düşen pay, sizin ölümünüzde kendi çocuklarınıza geçer. 2 evlilikte miras paylaşımında her ölüm ayrı değerlendirilir ve kimin mirasçı olduğu o tarihteki duruma göre belirlenir.

Üvey Evlatın Miras Payı Nasıl Olur?

Çocuğu Olmayan İkinci Eşin Miras Hakkı

Miras bırakanın yalnızca önceki evlilikten çocukları varsa ve mevcut evlilikten ortak çocuk yoksa, paylar değişmez. Sağ kalan eş yine 1/4 alır, önceki evliliğin çocukları 3/4‘ü paylaşır. Ortak çocuk olmaması, eşin payını artırmaz.

Eşin payı yalnızca miras bırakanın hiç altsoyu yoksa artar. Bu durumda eş, ana ve baba zümresiyle (anne, baba, onlar ölmüşse kardeşler) birlikte mirasın yarısını, büyükanne ve büyükbaba zümresiyle birlikte dörtte üçünü alır. Hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır.

Miras paylaşımı nasıl yapılır yazımızda bu senaryolar ayrıntılı ele alınmaktadır.

Miras Paylaşımında Sık Yapılan Hatalar

İki evlilikli ailelerde bazı hatalar sık tekrarlanır.

İlki, mirasçılık belgesinde (veraset ilamı) mirasçıları eksik göstermektir. İlk evlilikten olan çocuk ya da sağ kalan eş belgede yoksa, tapu ve banka işlemleri sonradan tartışmalı hale gelir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598).

Mal rejimi tasfiyesini atlamak da yaygın bir hatadır. Terekenin kapsamı belirlenmeden “çocuğun payı 3/4” demek çoğu zaman yanlış sonuç verir. Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşin alacağı önce hesaplanmak zorundadır.

Mirastan mal kaçırma girişimlerinin geç fark edilmesi de önemli bir sorundur. Miras bırakanın ölümünden kısa süre önce malvarlığını devretmesi, muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davasına ya da tenkis davasına zemin hazırlar. Tenkis davasındaki bir yıllık ve on yıllık süreler kaçırıldığında hak kaybı yaşanır.

Eşimin İlk Evlilikten Olan Çocuğun Miras Hakkı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Eşimin ilk evlilikten olan çocuğun miras hakkı ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları